İzmit'in unutulan Pirinç Fabrikası: Günde 10 ton işliyordu, sonra ne oldu?

Cumhuriyet’in ilk yıllarında İzmit’te faaliyet gösteren Pirinç Fabrikası, günlük 10 tonluk işleme kapasitesiyle bölgedeki çeltik üreticileri için önemli bir tesis haline geldi. Kocaeli Ansiklopedisi’ndeki kayıtlara göre fabrika kurulmadan önce ürünlerini aracılara düşük bedellerle satmak zorunda kalan çiftçilerin koşulları, tesisin faaliyete geçmesiyle değişmeye başladı.

İzmit'in üretim geçmişi yalnızca büyük sanayi tesislerinden ibaret değildi. Cumhuriyet'in ilk yıllarında faaliyet gösteren Pirinç Fabrikası da kentin tarım ve ekonomi tarihindeki dikkat çekici üretim yapılarından biriydi.

Kocaeli Ansiklopedisi'ndeki kayıtlara göre İzmit Pirinç Fabrikası günlük 10 ton işleme kapasitesine sahipti. Tesisin kurulması, bölgede çeltik üreten çiftçilerin ürünlerini değerlendirme koşulları açısından da önemli bir değişimin parçası oldu.

Fabrika kurulmadan önce bölgedeki çeltik üreticilerinin, ürünlerini işleme imkanlarının sınırlı olması nedeniyle çoğu zaman aracılara düşük bedellerle satmak zorunda kaldığı aktarılıyor.

Pirinç Fabrikası'nın faaliyete geçmesiyle birlikte çeltiğin yerinde işlenebilmesi mümkün hale geldi. Böylece üreticinin ürününü daha yüksek ekonomik değere sahip biçimde piyasaya sunabilmesinin önü açıldı.

İzmit Pirinç Fabrikası'nın kayıtlara geçen günlük işleme kapasitesi 10 tondu. Dönemin üretim koşulları içinde bu kapasite, bölgedeki tarımsal üretimin işlenmesine yönelik kayda değer bir altyapıya işaret ediyordu.

Çeltik, fabrikada işlenerek pirince dönüştürülüyor ve piyasaya sunulabilir hale getiriliyordu. Tesis bu yönüyle üretici ile pazar arasındaki zincirde önemli bir işleme noktası işlevi görüyordu.

Pirinç Fabrikası'nın hikayesi, İzmit'in erken Cumhuriyet dönemindeki ekonomik yapısının yalnızca ağır sanayiden oluşmadığını da gösteriyor.

Bir yanda bölgedeki çeltik üreticileri, diğer yanda tarımsal ürünü işleyerek ekonomik değerini artıran fabrika bulunuyordu. Bu yapı, tarımsal üretim ile sanayi tipi işleme faaliyetlerinin aynı ekonomik zincirde buluştuğu yerel örneklerden biri olarak öne çıkıyordu.

İzmit Pirinç Fabrikası'nın kurucusu ve sahibi İhsan Şakir Bey, Ağustos 1934'te hayatını kaybetti. Ancak sahibinin ölümü fabrikanın faaliyetlerinin hemen sona erdiği anlamına gelmedi. Kasım 1934 tarihli gazete kayıtlarında deniz kenarındaki fabrikanın müdürünün İzmit'teki pirinç üretimine ilişkin açıklamalar yaptığı görülürken, Şubat 1936 tarihli Ulus gazetesi de fabrikanın modern tesisatıyla çeltiği işlediğini ve İzmit pirincinin piyasada aranan bir ürüne dönüşmesine katkı sağladığını aktarıyor.

Fabrikanın sonraki yıllardaki akıbeti ise kaynaklarda aynı açıklıkla yer almıyor. 1937 yılında İzmit'te çeltik tarımının sıtmayla mücadele kapsamında yasaklanması, bölgedeki pirinç üretiminde önemli bir kırılma yarattı. 1938 yılında ise uzmanların İzmit çevresindeki arazilerin yeniden çeltik ekimine uygunluğunu incelemek üzere çalışma yaptığı kayıtlara geçti.

İzmit Pirinç Fabrikası'nın kesin olarak hangi tarihte kapandığı veya yapısının ne zaman ortadan kalktığına ilişkin doğrulanmış bir kayda ise ulaşılamıyor. Bilinen, fabrikanın 1936 yılında halen faaliyette olduğu ve 1930'ların ikinci yarısında İzmit'teki çeltik tarımının sağlık gerekçeleriyle ciddi biçimde sınırlandırıldığıdır.