Enerji Bağımsızlığının Jeopolitiği: Nükleer Güç ve Çeşitlendirme Arayışı

Türkiye, altı reaktörlü ve 4,5 GW kapasiteli olası bir nükleer santralin fizibilite çalışmalarını yürütmek üzere 12 Kasım’da Kanadalı AtkinsRéalis şirketi ile bir anlaşma imzaladı. Bu adım, Türkiye’nin nükleer programını şu anda Rusya’nın Rosatom şirketi tarafından inşa edilen 4,8 GW’lık Akkuyu santralinin ötesine taşıma yönündeki artan çabalarını ortaya koyuyor.

Anlaşma aynı zamanda Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın ülkenin nükleer kapasitesini artırma hedefiyle de örtüşüyor; zira nükleer enerjinin 2040 yılına kadar elektrik talebinin%11’ini karşılaması bekleniyor.

Ancak bu nükleer atılım yalnızca Türkiye ile sınırlı değil. Halihazırda inşa halinde olan tüm yeni reaktörlerin%73’üne ev sahipliği yapan Asya, yeni nükleer santral kurulum süreçlerine öncülük ediyor. Dünyada nükleer güç kapasitesini en hızlı artıran ülkelere yakından bakıldığında ise ilk sırada Çin yer alırken; onu Hindistan, Rusya, Türkiye, Birleşik Krallık ve Güney Kore takip ediyor.

Görünüşte birbirinden çok farklı olan bu ülkeler önemli bir ortak özelliği paylaşıyor: Rusya hariç tamamı net petrol ve doğal gaz ithalatçısı.

Bu nükleer genişleme çabalarının şekillendiği jeopolitik bağlam ise ayrıca dikkat çekici. Özellikle elektrik talebinin arttığı bir dönemde çatışmaların, yaptırımların ve uluslararası enerji tedarik zincirlerindeki aksamaların ithal hidrokarbonlara bağımlılıktan kaynaklanan kırılganlıkları açığa çıkarmasıyla birlikte, bu ülkelerin nükleer hedefleri giderek artan bir jeopolitik belirsizlik ortamında hayata geçiriliyor.

Daha önceki analizler, jeopolitik dalgalanmaların ülkeleri petrol ve gaz tedarik zincirlerini çeşitlendirmeye nasıl ittiğini incelemişti. Ne var ki giderek belirsizleşen küresel görünüm karşısında enerji dayanıklılığını ve bağımsızlığını korumak adına, doğrudan enerji arzının kendisini çeşitlendirmek çok daha köklü bir çaba gerektirir.

Daha da önemlisi nükleer enerji, geleneksel enerji ithalatının sunamadığı bir imkân sağlıyor: uluslararası enerji piyasalarındaki dalgalanmalara çok daha az maruz kalarak yurt içinde elektrik üretebilme kabiliyeti.

Petrol ve gaz gibi geleneksel hidrokarbonlar, devasa ve kesintisiz fiziksel hacimlerde tüketilir; bu da düzenli ve duraksamayan bir sevkiyat akışı gerektirir. Buna karşılık nükleer yakıt son derece yüksek bir enerji yoğunluğuna sahiptir.

Küçük bir sevkiyat bir nükleer reaktöre aylarca hatta yıllarca yakıt sağlayabilir ve reaktörler genellikle yalnızca 12 ila 24 ayda bir yakıt ikmaline ihtiyaç duyar.

Buna rağmen nükleer güç; uranyum tedariki, dönüştürme, zenginleştirme, yakıt üretimi, reaktör teknolojisi ve bakım gibi farklı bağımlılıkları beraberinde getirir. Bu anlamda nükleer enerji, enerji bağımlılığını tamamen ortadan kaldırmaktan ziyade onun niteliğini ve zamanlamasını değiştirir.

Nükleer güç kapasitesini en hızlı artıran ülkeler arasında Rusya’nın net enerji ihracatçısı olan tek ülke olması ne bir tesadüftür ne de onu rastgele bir istisna haline getirir. Aksine Rusya’nın konumu stratejik açıdan bilhassa önemlidir.

Rusya yurt içinde nükleer kapasitesini genişletirken, aynı zamanda yurt dışındaki nükleer enerji projelerine de destek vermektedir. Bu durum, Moskova’nın gelecekte nükleer enerjinin oynayacağı rolün önemini kavradığının ve ihracatının niteliği değişse dahi net enerji ihracatçısı konumunu korumak istediğinin bir göstergesidir.

Önemli uranyum kaynaklarına sahip olan ve uranyum işleme ile zenginleştirme süreçlerinde kilit bir rol oynayan Rusya, küresel enerji görünümü dönüşürken önemli bir aktör olmaya devam etmek için güçlü bir konumdadır.

Ancak nükleer enerjideki dışa bağımlılık yalnızca yakıtla sınırlı değildir. Uranyumun yüksek enerji yoğunluğu kısa vadeli arz kesintilerine ve dalgalı piyasalara maruz kalma riskini azaltsa da nükleer santrallerin inşası ve işletilmesi başka bir dış bağımlılık kanalını devreye sokar: bu tesisleri geliştirmek ve sürdürmek için gereken yabancı ortaklıklar, teknoloji ve uzmanlık.

Nükleer kapasitesini en hızlı büyüten altı ülkenin dördünde, mevcut inşaat programlarına yabancı teknoloji sağlayıcıları dahil olmaktadır. Bu bakımdan nükleer enerji üretimi iki tür bağımlılık yaratır: yakıtı ithal etmek ve altyapıyı inşa edip işletmek için yabancı ortaklıklara dayanmak.

Nükleer altyapı; on yıllara yayılan yatırım, teknik destek, yakıt anlaşmaları ve bakım süreçleri gerektirir. Pek çok ülkenin nükleer genişleme programlarının yabancı hükümetler ve şirketlerle ortaklık içinde veya onların desteğiyle geliştirildiği göz önüne alındığında, başlangıçta inşaat amacıyla kurulan bu ortaklıkların santral tamamlandıktan sonra da devam edeceği açıktır.

Türkiye’nin Akkuyu Nükleer Güç Santrali bunun somut bir örneğidir. Türkiye ile Rusya’nın devlet nükleer enerji kurumu Rosatom, Akkuyu projesinde “Yap-İşlet-Sahip Ol” (YİSO) modeli kapsamında ortaklık kurmuştur; bu modele göre santralin mülkiyeti ve işletme sorumlulukları Rosatom’da kalmaktadır.

Yani Rusya ile kurulan bu ilişki, santral faaliyete geçtiğinde sona eren basit bir inşaat sözleşmesi değildir. Dolayısıyla Rusya’nın uluslararası bir nükleer teknoloji tedarikçisi olarak konumu ve Rosatom’un yurt dışı projeleri, Moskova’ya ithalatçı ülkelerle ticari ve stratejik etkileşim kurmak için yeni bir zemin sunmaktadır.

Türkiye’nin nükleer kapasiteyi artırma hedefleri tek bir tedarikçiye bağlı değildir. Kanadalı AtkinsRéalis ile imzalanan yeni anlaşmanın da gösterdiği üzere Ankara, nükleer genişleme için ortaklıklara duyduğu ihtiyacın farkında olmakla birlikte birden fazla potansiyel nükleer ortağı ve teknolojiyi değerlendirmektedir.

Türkiye; Rusya ve Kanada ile olan ortaklıklarına ek olarak, halihazırda mutabakat zabıtları imzaladığı Güney Kore’nin yanı sıra Japonya ve Çin ile de nükleer iş birliği görüşmeleri yürütmektedir.

Nükleer enerji, enerji ithalatçısı ülkelere yurt içinde görece güvenli elektrik üretimi ve uluslararası enerji piyasalarındaki dalgalanmalara karşı daha düşük bir kırılganlık imkânı sunar. Ancak uranyum ithalatı, yakıt işleme süreçleri ve yabancı teknolojik ortaklıklara duyulan ihtiyaç göz önüne alındığında, dış tedarik zincirlerinden ve stratejik ortaklıklardan tam bir bağımsızlık sağlamaz.

Ankara’nın nükleer genişleme yolunda teknolojik ve altyapısal seçeneklerini artırmak amacıyla birden fazla ülkeyle temas kurması, çeşitlendirilmiş bir ortaklar ağı oluşturma arzusunun göstergesidir. Mevcut jeopolitik tabloda enerji kaynağı ne olursa olsun, enerji dayanıklılığına ulaşmak için çeşitlendirme ve güvenlik her geçen gün daha büyük önem kazanmaktadır.

13 Kasım 2026 - Enerji Bağımsızlığının Jeopolitiği: Nükleer Güç ve Çeşitlendirme Arayışı

22 Ekim 2026 - ABD-Rusya Enerji Anlaşması ve Avrupa’nın Yaptırım Stratejisi — Enerji Güvenliği ile Jeopolitik Arasında Büyüyen Gerilim

8 Ekim 2026 - LNG Piyasasındaki Jeopolitik Tercihler ve İkilemler

20 Eylül 2026 - Paralel Ticaret Yapılanmasının Yükselişi

T rkiye signed an agreement with Canada’s AtkinsR alis on 12 November to undertake feasibility studies for a potential six-reactor, 4.5 GW nuclear power plant. The agreement represents T rkiye’s growing efforts to expand its nuclear program beyond the 4.8 GW Akkuyu plant currently under construction by Russia’s Rosatom.

It also aligns with Energy Minister Alparslan Bayraktar’s ambition to raise the country’s nuclear capacity, with nuclear power expected to meet 11% of electricity demand by 2040. But this nuclear ambition isn t limited to T rkiye.

Asia dominates the construction pipeline for new nuclear power plants, being home to 73% of all new reactors currently being built. Interestingly, when taking a closer look at countries currently expanding their nuclear power capacity fastest in the world, China leads, followed by India, Russia, T rkiye, the UK, and South Korea.

While seemingly very different, these countries share one important characteristic: with the exception of Russia, they are all net importers of oil and natural gas. What s even more interesting is the geopolitical context in which these nuclear expansion efforts are unfolding.

These countries nuclear ambitions are taking place amid mounting geopolitical uncertainty, as conflicts, sanctions, and disruptions to international energy supply chains have exposed vulnerabilities associated with dependence on imported hydrocarbons especially as demand for electricity grows. Previous analyses have explored how geopolitical volatility has pushed countries to diversify their oil and gas supply chains.

Yet, diversifying supply itself might be a more substantial effort to remain energy resilient and independent amid an increasingly uncertain global landscape. Importantly, nuclear offers something that conventional energy imports cannot: the ability to generate electricity domestically while having a much less immediate exposure to international energy markets.

Nuclear power offers insulation, not necessarily independence Traditional hydrocarbons, such as oil and gas, are consumed in massive, continuous physical volumes, requiring a steady, uninterrupted physical stream of shipments. Nuclear fuel, on the other hand, has an extremely high energy density.

A small shipment can potentially fuel a nuclear reactor for months or years, with reactors generally requiring refueling only every 12-24 months. Despite this, nuclear power introduces other dependencies such as uranium procurement, conversion enrichment, fuel fabrication, reactor technology, and maintenance.

In this sense, nuclear power changes the nature and timing of energy dependence rather than completely eliminating it. The evolving nature of energy dependence Russia being the only net energy exporter among the countries with the fastest-growing nuclear power capacities is not coincidental, nor does it make it a random outlier.

In fact, Russia’s position is particularly significant from a strategic standpoint. While Russia is expanding its nuclear capacity domestically, it is also assisting in nuclear power expansion abroad. This could be indicative of the fact that Moscow recognizes the importance nuclear energy will play in the future and possibly wants to maintain its position as a net energy exporter even as the nature of its exports changes.

With substantial uranium resources and a significant role in uranium processing and enrichment, Russia is also well positioned to be an important player as the global energy landscape evolves. But energy dependence in nuclear power isn t only limited to fuel itself.

While the energy density of uranium reduces exposure to short-term supply disruptions and volatile markets, the construction and operation of nuclear plants add another channel of external dependence: the foreign partnerships, technology, and expertise necessary to develop and maintain them. On the list of fastest nuclear-expanding countries, four of the six countries have foreign technology providers involved in their current construction programs.

In this sense, nuclear power production creates two types of dependence: importing the fuel itself and relying on foreign partnerships to build and operate the infrastructure. The permanence of energy infrastructure Nuclear infrastructure necessitates decades of investment, technical support, fuel arrangements, and maintenance.

This means that partnerships initially established for construction can end up remaining intact even after the completion of a plant, especially given that many countries nuclear expansion programs are being developed in partnership with, or with the assistance of foreign governments and companies. T rkiye s Akkuyu power plant exemplifies this.

T rkiye and Russia s state nuclear agency, Rosatom, are partnered on the Akkuyu under a Build-Own-Operate (BOO) model, with Rosatom retaining ownership and operational responsibilities. Namely, the Russian relationship is not a construction contract that ends once the plant becomes operational.

As such, Russia s position as an international nuclear technology supplier, with Rosatom s overseas projects give Moscow another means of commercial and strategic engagement with importing countries. A diversified approach to nuclear expansion T rkiye s nuclear expansion ambitions are not dependent on one supplier.

As evidenced by its new agreement with Canada’s AtkinsR alis, while Ankara is aware of its need for partnerships for nuclear expansion, it is considering multiple potential nuclear partners and technologies. In addition to its partnerships with Russia and Canada, T rkiye has also been discussing nuclear cooperation with South Korea, Japan and China, having already signed memoranda with South Korea.

Nuclear power offers energy-importing countries the possibility of relatively secure domestic electricity generation and reduced exposure to the volatility of international energy markets. However, given the necessity of uranium imports, fuel processing and foreign technological partnerships, it does not provide complete independence from external supply chains and strategic partnerships.

Ankara’s engagement with several countries to widen its technological and infrastructural options for nuclear expansion is indicative of its desire to establish a diversified network of partners. Increasingly, whatever the energy source, diversification and security are becoming more important to achieving energy resilience in the current geopolitical landscape.

"; const turkishTitle = "Enerji Ba ms zl n n Jeopoliti i: N kleer G ve e itlendirme Aray "; const turkishContent = "T rkiye, alt reakt rl ve 4,5 GW kapasiteli olas bir n kleer santralin fizibilite al malar n y r tmek zere 12 Kas m da Kanadal AtkinsR alis irketi ile bir anla ma imzalad. Bu ad m, T rkiye nin n kleer program n u anda Rusya n n Rosatom irketi taraf ndan in a edilen 4,8 GW l k Akkuyu santralinin tesine ta ma y n ndeki artan abalar n ortaya koyuyor.