Kötülük, Gizli Bir İyilik Midir

Bazen insanı yaralayan şey, onu kendine uyandırır.

Vadim Zeland’ın düşüncesinde insanın karşılaştığı olumsuzluklar, doğru bakıldığında bir farkındalık ve dönüşüm fırsatına dönüşebilir. Bizim kültürümüzde de benzer bir sezgi vardır: “Kötü komşu insanı mal sahibi yapar.” Bir de hayatın acı tecrübesini özetleyen şu söz: “Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer.”

Peki, kötülük gerçekten gizli bir iyilik midir?

Belki de kötülük iyilik değildir; fakat insan, kötülüğün içinden bir bilinç doğurabilir.

Kişi bazen birine öyle çok emek verir ki kendi sınırlarını unutur. Anlayış gösterdikçe anlaşılacağını, fedakârlık yaptıkça değer göreceğini, sevgisini çoğalttıkça karşısındakinin de değişeceğini sanır. Sonra bir gün, bütün iyi niyetinin karşılığında hayal kırıklığı bulur. Canı yalnızca başkasının yaptıklarıyla değil, kendi görmezden geldikleriyle de yanar.

İşte o gün bir şey değişir.

Eskiden herkese açık olan kapısına bir eşik koyar. Her söze inanmaz, her çağrıya koşmaz, her yükü üstlenmez. Sevgisini kaybetmez ama sevgisinin yanına muhakemeyi ekler. Çünkü anlar ki iyi insan olmak, herkese sınırsızca vermek değil; neyi, kime, ne kadar vereceğini bilmektir.

Yaşantılardan ders çıkarma, sınır geliştirme ve örüntüleri yeniden değerlendirme, insanın olgunlaşmasında önemli süreçlerdir. Ancak her yara insanı büyütmez. Bazı yaralar güveni zedeler, bazıları insanı kuşkucu ve yalnız yapar. İyileştiren şey acının kendisi değil, acıyla ne yaptığımızdır.

Burada ince bir ayrıntı var: Bizi hayal kırıklığına uğratan insan, farkında olmadan bize kendimizi gösterebilir. Fakat onun kötülüğünü iyilik diye adlandırmak zorunda değiliz. Bize yapılan haksızlığı kutsamak, yaşadığımız zararı inkâr etmektir. Affetmek başka, yeniden aynı zarara açık kapı bırakmak başkadır.

Üstelik bugün, sürekli verenin iyi; sınır koyanın bencil sayıldığı bir toplumsal anlayışla da karşı karşıyayız. Başkasının sorumluluğunu üstlenmeyi merhamet, kendi hakkını korumayı kabalık sanabiliyoruz. Oysa sınır, sevgisizliğin değil, sağlıklı ilişkinin şartıdır.

Karşılıklılık olmadan sürdürülen her ilişki zamanla bir gönül bağı olmaktan çıkıp tek taraflı bir emeğe dönüşebilir.

Belki de “Kötü komşu mal sahibi yapar” sözünün asıl hikmeti, kötü komşunun iyiliğinde değil, insanın sonunda kendi gücünü keşfetmesindedir. Başkasının ihmal ettiği şeyi kendi başına yapmayı, başkasının vermediği güveni kendi düzenini kurarak sağlamayı öğrenir.

Yine de dikkat: Sütten ağzı yananın yoğurdu üflemesi akıllılıktır; artık hiçbir şey içmemesi değil. Geçmişten ders almakla geçmişin korkusuyla yaşamak arasında büyük bir fark vardır. Herkese güvenmek zorunda değiliz ama kimseye güvenemeyecek hâle gelmek de özgürlük değildir.

Asıl olgunluk, kötülük gördükten sonra kötüleşmemek; ama eskisi kadar savunmasız da kalmamaktır.

Öyleyse kötülük gizli bir iyilik midir?

Hayır, her zaman değil. Bazen yalnızca kötülüktür. Fakat insan, yaşadıklarını bilinçle işlediğinde o kötülüğün hayatındaki son söz olmasını engelleyebilir. Bir ihanetten sonra daha seçici, bir istismardan sonra daha kararlı, bir kayıptan sonra daha derin olabilir.

Belki de hayatın bize sunduğu en büyük ders şudur: Her insan bize sevmeyi öğretmez; bazıları nerede durmamız gerektiğini öğretir. Her kayıp bizi eksiltmez; bazı kayıplar kendimize geri dönmemizi sağlar.

Ve bir gün geriye baktığımızda, bizi büyütenin bize kötülük yapan kişi olmadığını anlarız. Bizi büyüten, onun yaptıklarından sonra kendimiz için verdiğimiz karardır.

Çünkü kötülüğün gizli bir iyiliğe dönüşmesi, kötülük yapanın haklı çıkmasıyla değil, bizim artık kendi hayatımıza haksızlık etmememizle mümkündür.