Trump'ın 20 kişilik Demir Kapısı sonuçsuz kalacak

CGTN Türk Dış Haberler Servisi

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), 7 Kasım’da İran’ın kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden yürüttüğü askeri tedariki aksatmak üzere “Demir Kapı” (Iron Gate) adlı bir görev gücü kurduğunu açıkladı. Florida’nın Tampa kentinde yaklaşık 20 sivil ve askeri personelden oluşan ekip, gelişmiş silahların, hem sivil hem askeri amaçlarla kullanılabilen teknolojilerin ve yaptırım kapsamındaki malzemelerin sevkiyatını engellemek için diğer ABD kurumlarıyla çalışacak.

Washington, Basra Körfezi ve Umman Körfezi’ndeki İran limanlarına yönelik ablukayı 14 Temmuz’da yeniden yürürlüğe koymuştu. CENTCOM, bu yolla İran’ın 25 milyar doları aşan ham petrol ihracatını engellediğini öne sürdü.

Hazar’da Rusya hattı

İran, Hazar’ın güney kıyısından Rusya’ya doğrudan deniz yoluyla ulaşabiliyor. Reuters’ın araştırmasına göre İran, Ocak 2025’ten bu yana kurduğu tedarik ağı üzerinden en az 2 milyar dolarlık teçhizat, patlayıcı ve ağır kamyon ithal etti.

Sevkiyatların bir bölümü Rusya’dan Hazar üzerinden yük gemileriyle, bir bölümü ise Orta Asya’dan kamyonlarla İran’a ulaştı.

Hazar’ın açık denizlere doğal çıkışı bulunmuyor. Ayrıca İran, Rusya, Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan’ın 2018’de imzaladığı Hazar Denizi’nin Hukuki Statüsü Sözleşmesi, kıyıdaş olmayan ülkelerin silahlı kuvvetlerinin Hazar’da bulunmamasını öngörüyor.

Washington’un bu hatta baskı kurmak için başvurabileceği araçlar arasında taşımacıları, tedarikçileri ve ödemelere aracılık eden kuruluşları hedef alan yaptırımlar öne çıkıyor.

Yedi komşu, birden fazla güzergâh

İran’ın Türkiye, Irak, Ermenistan, Azerbaycan, Türkmenistan, Afganistan ve Pakistan’la kara sınırı bulunuyor. Bu sınırlar Tahran’a batıda Anadolu ve Irak’a, kuzeyde Kafkasya ve Orta Asya’ya, doğuda ise Afganistan ve Pakistan’a açılan güzergâhlar sağlıyor.

Geçişlerin nasıl işleyeceğine komşu ülkeler de karar veriyor. Savaşın ilk günlerinde Türkiye ile İran günübirlik yolcu geçişlerini askıya alırken, Ticaret Bakanı Ömer Bolat üç sınır kapısında ticari yük geçişinin kontrollü biçimde sürdüğünü açıklamıştı.

Pakistan da nisan sonunda İran’a gidecek transit yükler için altı kara güzergâhı belirledi. Düzenleme, Karaçi, Kasım Limanı ve Gwadar’a gelen yüklerin Gabd veya Taftan sınır kapılarından İran’a taşınmasına imkân tanıdı.

Kuzeyde ise Rusya ile İran, Azerbaycan üzerinden uzanan demiryolu bağlantısını tamamlamak istiyor. Rus Demiryolları yöneticisi Sergey Pavlov, ekimde İran’ın kuzeyindeki 162 kilometrelik Reşt–Astara hattının inşasına 2027’de başlamayı hedeflediklerini söyledi.

Projenin takvimi, mevcut kara ve deniz güzergâhlarının kısa vadede önemini koruyacağını gösteriyor.

Washington, Hürmüz’de İran tankerlerini durdurmak için ateş gücüne başvurdu. Hazar’da aynı ablukayı kuramayacak. Rusya’nın Hazar limanları ve İran’ın yedi komşusuyla sınır kapıları Washington’un denetimi dışında. Tahran, baskı altına alınan bir güzergâhtaki yükü başka bir limana ya da sınır kapısına kaydırabilir.

Trump’ın Demir Kapı planı İran’ın tedarik maliyetini artırsa da ülkeyi Hazar’dan ve karadan kuşatma girişimi sonuçsuz kalacak.