OpenAI'dan bilim dünyasını sarsan 3 büyük keşif iddiası

Yapay zeka alanında çalışmalar yürüten OpenAI, matematik, bilgisayar bilimi ve fizik alanlarında uzun yıllardır çözülemeyen üç önemli bilimsel problemle ilgili yeni sonuçlar elde ettiğini duyurdu. Şirketin 26 Ekim 2026 tarihinde yayımladığı açıklamaya göre, yapay zeka modelleri harmonik analiz, hesaplama karmaşıklığı ve kuantum alan teorisi üzerinde yürütülen araştırmalarda yeni matematiksel ispatlar üretti.

OpenAI, sonuçların bilimsel açıdan önemli gelişmelere yol açabileceğini belirtirken, çalışmaların bağımsız akademisyenler tarafından değerlendirilmesi için iş birlikleri başlatıldığını açıkladı. Henüz bağımsız bilimsel inceleme süreçleri tamamlanmayan sonuçlar, şirketin kamuoyuyla paylaştığı araştırma iddiaları niteliğini taşıyor.

Bilgisayar biliminde Üstel Zaman Hipotezi hedef alındı

OpenAI'ın duyurduğu sonuçlardan biri, bilgisayar bilimlerinde yaklaşık 30 yıldır araştırılan Üstel Zaman Hipotezi (ETH) ile ilgili oldu. Hesaplama karmaşıklığı teorisinin önemli varsayımlarından biri olan ETH, belirli problemlerin çözümü için gereken hesaplama süresinin alt sınırlarıyla ilgileniyor.

Grafik teorisi, hesaplamalı biyoloji, veritabanları ve hesaplamalı geometri gibi farklı alanlarda yapılan araştırmalarda da bu varsayımdan yararlanılıyor.

Şirket, yapay zeka sisteminin ETH'nin yanlış olduğunu gösteren bir matematiksel ispat geliştirdiğini ileri sürdü. Açıklanan çalışmada, sabit genişlikteki CNF formüllerini sağlayan atamaları alt-üstel zamanda ve polinom düzeyinde bellek kullanarak tam olarak sayabilen deterministik bir algoritma sunulduğu belirtildi.

OpenAI'a göre söz konusu algoritmanın 3-SAT problemine uygulanması, Üstel Zaman Hipotezi'nin geçersiz olduğunu ortaya koyuyor.

Şirket, yapay zeka modelinin bu sonuca 16 Ekim 2026 tarihinde ulaştığını, matematiksel ispatın ise 17 Ekim'de Lean adlı biçimsel doğrulama sistemiyle ifade edilerek kontrol edildiğini açıkladı. Araştırmanın doğal dilde hazırlanan metni ve biçimsel ispatı GitHub üzerinden erişime açıldı.

Çalışmayı değerlendirmek üzere California Üniversitesi San Diego'dan Russell Impagliazzo ve Ramamohan Paturi ile Massachusetts Teknoloji Enstitüsünden Ryan Williams'ın öncülüğünde bağımsız bir uzman grubu oluşturuldu. Impagliazzo ve Paturi, ETH'yi ilk ortaya atan araştırmacılar arasında yer alıyor.

Uzmanların incelemesi sonucunda iddianın bilimsel geçerliliğine ilişkin daha kapsamlı bir değerlendirme yapılması bekleniyor.

Matematikte Kakeya varsayımına yeni çözüm iddiası

OpenAI'ın matematik alanındaki açıklaması, harmonik analiz kapsamında yer alan Sogge'nin yerel düzleştirme varsayımına odaklandı. İlk kez 1991 yılında ortaya atılan varsayım, dalgaların belirli koşullarda nasıl yoğunlaştığını ve bu yoğunlaşmanın zaman içindeki davranışını ele alıyor.

Şirketin açıklamasına göre yapay zeka modelleri, yeni bir yardımcı kısmi diferansiyel denklem kullanarak yerel düzleştirme varsayımını iki ve daha yüksek bütün uzaysal boyutlarda ispatlayan bir çalışma geliştirdi. OpenAI, söz konusu sonucun Kakeya varsayımı ile Stein'ın kısıtlama varsayımının da tüm boyutlarda çözülmesini sağladığını öne sürdü.

Geometrik ölçü teorisinin önemli problemlerinden biri olan Kakeya varsayımı, farklı yönlerde döndürülebilen bir doğru parçasını içeren kümelerin geometrik özellikleriyle ilgili matematiksel soruları kapsıyor. Bu alanda daha önce belirli boyutlarla sınırlı sonuçlar elde edilmişti.

Hong Wang ve Joshua Zahl, 2025 yılında üç boyutlu Kakeya varsayımının ispatına yönelik önemli bir çalışma ortaya koymuştu.

OpenAI, yapay zeka modelinin 18 Ekim 2026 tarihinde yeni matematiksel sonuca ulaştığını, ertesi gün ise ispatın Lean sistemiyle biçimselleştirildiğini bildirdi. Şirket, araştırmacıların çalışmayı bağımsız biçimde inceleyebilmesi amacıyla model çıktısını ve ispat dosyasını GitHub üzerinden kamuoyuyla paylaştı.

Fizikte kuantum alan teorisine ilişkin önemli iddia

Duyurunun üçüncü bölümünde, modern parçacık fiziğinin temel araştırma alanlarından biri olan kuantum alan teorisi ele alındı. OpenAI, yapay zeka modellerinin dört boyutta ayar alanları ve fermiyonlar içeren belirli etkileşimli kuantum alan teorilerinin matematiksel varlığına ilişkin ispatlar geliştirdiğini açıkladı.

Şirketin iddiasına göre çalışma, Kuantum Renk Dinamiği (QCD) ile parçacık fiziğinin Standart Modeli'ni kapsayan birleşik bir teorik yapının matematiksel olarak ele alınmasını sağlıyor. Kuantum Renk Dinamiği, kuarklar ve gluonlar arasındaki güçlü etkileşimleri açıklayan teori olarak biliniyor.

Araştırmada ayrıca Yang-Mills teorisinin varlığına ilişkin bir ispat bulunduğu belirtildi. Yang-Mills teorisiyle ilgili matematiksel problemler, Clay Matematik Enstitüsünün Milenyum Ödülü problemleri arasında yer alıyor.

Bununla birlikte OpenAI'ın açıklaması, Milenyum probleminin bütün koşullarının çözüldüğünü göstermiyor.

OpenAI, modellerinin 9 Eylül 2026'da Yang-Mills teorisinin varlığına, 18 Eylül'de ise Kuantum Renk Dinamiği'ne ilişkin doğal dilde ispatlar ürettiğini duyurdu. Yang-Mills çalışmasının Lean ile biçimselleştirilmesinin 16 Ekim'de tamamlandığı açıklandı.

Fizik alanındaki araştırmaların değerlendirilmesi için Nobel Fizik Ödülü sahibi David Gross'un liderliğinde Michael Douglas, Arthur Jaffe, Igor Klebanov ve Nikita Nekrasov'un yer aldığı bir uzman grubu oluşturuldu. Matematik ve bilgisayar bilimi çalışmalarından farklı olarak fizik araştırmasının bütün teknik belgeleri henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.

Uzman grubunun, çalışmayı inceleyerek kendi bilimsel açıklamasını hazırlamayı tercih ettiği bildirildi.

OpenAI bağımsız bilim insanlarıyla çalışacak

OpenAI, duyurduğu üç araştırmanın bilimsel topluluk tarafından incelenmesi için farklı yöntemler uygulanacağını belirtti. Şirket, yapay zeka tarafından hazırlanan araştırma metinlerinin doğrudan tamamlanmış akademik yayınlar olarak değil, bilim insanlarının üzerinde çalışabileceği ham araştırma verileri olarak değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Bu kapsamda matematik alanındaki çalışmaların doğrudan kamuoyuyla paylaşılmasına, bilgisayar bilimindeki araştırmanın bağımsız uzmanların katılımıyla incelenmesine, fizik alanındaki sonuçların yayımlanma sürecinin ise ilgili uzman grubunun yönetiminde yürütülmesine karar verildi.

OpenAI, oluşturulan araştırma gruplarının bağımsız hareket edeceğini, katılımcıların gizlilik sözleşmesi imzalamak zorunda olmayacağını ve çalışmalarına ilişkin değerlendirmelerini özgürce açıklayabileceklerini bildirdi. Şirket ayrıca yapay zeka modellerinin ürettiği keşifler için akademik hak sahipliği talebinde bulunmayacağını duyurdu.

OpenAI, yapay zeka tarafından üretilen bilimsel sonuçların anlaşılması ve geliştirilmesi amacıyla araştırmacılara mali destek sağlayacağını da açıkladı. Şirket, Simons Vakfına yönelik 5 milyon dolarlık katkısının bu çalışmaların bir parçası olduğunu bildirdi.

Söz konusu kaynak, bilim insanlarının yapay zeka destekli araştırmaları değerlendirebilmesi için düzenlenecek konferanslar, atölyeler ve özel akademik programlarda kullanılacak.

Şirket ayrıca yeni açıklanan araştırmaların bağımsız biçimde incelenmesi, sonuçlarının değerlendirilmesi ve bilimsel çalışmalarla geliştirilmesi için finansman sağlamayı taahhüt etti. OpenAI'ın matematik, bilgisayar bilimi ve fizik alanlarındaki üç iddiasının bilimsel geçerliliği, akademik incelemelerin ardından daha net biçimde ortaya konulabilecek.