Habermetrik
← Ana Sayfa
18 Kasım 2026 04:55
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

İstihdamda makul düzenlemenin önemi

İstihdamda makul düzenlemenin önemi
Görsel kaynağı: gazeteyenigun.com.tr
⏱️ 5 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 1 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • Bir ebeveyn olarak bu satırları hem derin bir sızı hem de içimi kaplayan büyük bir endişe ile yazıyorum
  • Otizmli bir oğlum var

Bir ebeveyn olarak bu satırları hem derin bir sızı hem de içimi kaplayan büyük bir endişe ile yazıyorum. Otizmli bir oğlum var. G ö zlerinin içine bakarken zihnimde yankılanan sorulardan biri şu: “Bir gün bu dünyadan ayrıldığımda oğlum kendi ayakları üzerinde durabilecek mi?”

Bu endişelerle yaşarken, geçtiğimiz günlerde perakende sekt ö ründe çalışan otizmli bir gencimizin yaşadığı olay kaygılarımı yeniden tetikledi. Otizmli bireylerin, ebeveynlerinin çabalarıyla güçlükle erişebildiği sınırlı sayıdaki istihdam olanağının da iş yerlerinde makul düzenlemelerin yapılmaması ve yanlış yaklaşımlar nedeniyle tehlikeye girdiğini açıkça g ö rüyorum. İstihdam konusunda her zaman ş u c ümleyi kullanıyorum:

‘Otizmli çalıştırıyorum’ demek yetmez. İş ortamını, çalıştırdığınız otizmli bireylerin ö zelliklerini g ö z ö nünde bulundurarak düzenlemek de zorundasınız. Aksi takdirde ‘otizmli çalıştırıyorum’ cümleniz bir reklam çalış mas ının ö tesine geçmez.

Büyük bir perakende zincirinde, engelli kadrosunda reyon g ö revlisi olarak çalışan otizmli bir genç, duyusal aşırı yüklenmenin tetiklemesiyle davranışsal bir kriz geçirdi. Mesai arkadaşlarını n deste ğiyle sakinleştirilmeye çalışılan genç, annesinin yardımıyla evine g ö türüldü.

Ancak ertesi gün iş yeri y ö netimi gencin annesini çağırarak, “Aynı durum bir daha yaşanı rsa i ş s ö zleşmesi feshedilir.” dedi ve adeta kapıyı g ö sterdi.

Anne m ücadeleci biriydi. Bu tehdit üzerine zaman kaybetmeden mağazaya bir ihtarname g ö nderdi. İhtarnamede işverene hayati bir gerçek hatırlatılıyordu: Otizmli bir gencin yaşadığı kriz, disiplin suçu ya da iş ten çıkarma gerekç esi de ğ il; i ş yerinde yapılması gereken makul düzenlemelerin eksikliğinin açık bir sonucudur.

Yurt dışı bizden daha iyi, ama orada da sorun yok değil

Oğlumun geleceğ ini d üşündükçe uluslararası araştırmaları ve gelişmiş ülkelerin bu konudaki yaklaşımlarını yakından takip ediyorum. İngiltere merkezli BeyondAutism ve National Autistic Society’ nin verileri, işsiz otizmli yetişkinlerin yüzde 77’ sinin çalışmayı çok istediğini ortaya koyuyor.

Buna karşın tam zamanlı istihdam oranları ne yazık ki orada da hâlâ yüzde 20’ nin altında seyrediyor.

University College London (UCL) Otizm ve Eğitim Araştırmaları Merkezi’ nin (CRAE) yayımladığı DARE raporu ise otizmli çalışanların yüzde 87’ sinin, iş yerinde yapılacak küçü k d üzenlemelerin performanslarını önemli ö lçü de art ıracağına inandığını g ö steriyor. Ancak aynı çalışanların yüzde 53’ü, bu taleplerini iletirken dirençle karşılaştıklarını veya isteklerinin g ö z ardı edildiğini dile getiriyor.

CIPD ve Uptimize tarafından hazırlanan “İş Yerinde N ö roçeşitlilik” rehberinde hatırlatılan “Engelliliğin Sosyal Modeli” tam da burada devreye giriyor. Sosyal modele g ö re engeller, bireyin biyolojik durumundan değil, çalışma ortamlarının yalnızca tipik beyin gelişimine sahip kişilere g ö re tasarlanmış olmasından kaynaklanıyor.

Engeller kaldırıldığında otizmli bireyler, toplumun bağımsız ve son derece verimli üyeleri hâline gelebilir. Nitekim JPMorgan Chase, Microsoft, SAP ve DXC Technology gibi küresel şirketler, otizmli bireylerin potansiyelini bir yük değil, paha biçilmez bir zenginlik olarak g ö rüyor.

Örneğin JPMorgan Chase, doğru destek sağlanan otizmli çalışanların analitik ve ayrıntı odaklı rollerde yüzde 50 daha üretken çalıştığını bildiriyor.

Otizmli çalışanlar için makul düzenlemeler

“Makul düzenleme” terimi, Türkiye’ nin de imzacısı olduğu Birleşmiş Milletler Engelli Hakları S ö zleşmesi’ yle literatürde yer buldu.

Otizmli bireyler; gürültülü makineler, yoğ un floresan ışıklar ve kalabalık nedeniyle duyusal aşırı yüklenme yaşayabilir. Bu durum yoğun strese veya krize yol açabilir. İşverenlerin yapabileceği temel ve düşük maliyetli düzenlemeler arasında çalışana gürültü önleyici kulaklık sağlamak, onu doğal ışık alan bir çalışma alanına yerleştirmek ve bunaldığında çekilebileceği sakin bir yer sunmak bulunuyor.

İletişim konusunda ise La Trobe Ü niversitesi ve Galler TUC’ nin rehberlerinde vurgulandığı gibi dolaylı imalardan, iğnelemelerden ve karmaşık mecazlardan kaçınarak açık ve yalın bir dil kullanılmalıdır. G ö revleri yalnızca s ö zlü olarak anlatmak yerine yazılı ve g ö rsel adımlarla desteklemek ya da uygulamalı olarak g ö stermek, otizmli bir çalışanın işini eksiksiz ve ö zgüvenle yapmasına yardımcı olur.

Kriz anlarında tehditkar bir tutum sergilemek kaygıyı artırarak durumu daha da zorlaştırır. Bunun yerine, çalışana rehberlik edecek ve kriz belirtilerini ö nceden fark edebilecek deneyimli bir iş arkadaşının ya da ment ö rün (buddy) belirlenmesi, durum tırmanmadan yapıcı çözümler üretilmesini sağlar.

Her otizmli bireyin güçlü y ö nleri, algısı ve ihtiyaçları birbirinden farklıdır. Otizmli bireyleri istihdam eden şirket ve kurumlar, eksikliklere odaklanmak yerine çalışanın güçlü yanlarını öne çıkaran bir insan kaynakları yaklaşımı benimsemelidir.

Mola zamanlarını ve çalışma saatlerini bireysel gereksinimlere g ö re esnetmek hem çalışanın verimini artırır hem de onun çalışma hayatında kalmasını sağlar.

Bizim gibi ebeveynlerin en büyük isteği, evladının toplumda kabul g ö rdüğünü, eme ğiyle var olabildiğini ve saygı duyulduğunu g ö rmektir.

Otizmli bir genci yaşadığı ilk krizde kapının ö nüne koymak kolaycılıktır. Ası l y ö neticilik ve hatta insanlık, krizin ardındaki duyusal nedenleri anlayıp yapıcı adımlar atabilmektir.

İş yaşamının katı duvarlarını biraz esnettiğimizde, otizmli evlatlarımızın iş yerlerinin en sadık, en dikkatli ve en dürüst çalışanları arasında yer alabileceğine hep birlikte tanıklık edeceğiz.

İstihdamdaki engelleri birlikte kaldıralım.

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: gazeteyenigun.com.tr
Haber metni ve görseller gazeteyenigun.com.tr sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Ekonomi
Yayın: 18 Kasım 2026 04:55 · Kaynak: gazeteyenigun.com.tr
Kaynağı Oku ↗