Bayburt'ta 500 yıllık tarihî hamam kaderine terk edildi!

Emekli Emniyet Teşkilatı mensubu ve bölgenin tarihî mirasının gün yüzüne çıkarılması için önemli çalışmalara öncülük eden Akman Aydın, Gazeteci Arif Azak ile birlikte Demirözü Kaymakamı İbrahim Zahid Ahat’ı ziyaret ederek Gökçedere’nin tarihî ve kültürel değerlerinin korunmasına yönelik düşüncelerini paylaştı. Ziyarette, beldenin tarihi geçmişini yaşatmak ve kültürel mirasını gelecek nesillere aktarmak amacıyla hayata geçirilmesi planlanan “Gökçedere Köy Müzesi” projesi de gündeme geldi.

Demirözü Kaymakamı İbrahim Zahid Ahat’ın, Gökçedere’nin tarihî ve kültürel değerlerinin korunmasına yönelik çalışmalara olumlu yaklaştığı, imkânlar ölçüsünde tarihî yapıların korunması ve kültürel projelerin hayata geçirilmesi için destek vereceğini ifade ettiği belirtildi. Gökçedere Belediye Başkanı Mikdat Şeker’in de Köy Müzesi projesine destek verdiği kaydedildi.

TARİHÎ HAMAM KADERİNE TERK EDİLMEMELİ

Gökçedere beldesindeki tarihî caminin avlusunda bulunan ve geçmişte önemli bir işlev üstlenen tarihî hamamın bugün bakımsız durumda olduğunu belirten Akman Aydın, yapının korunması için uzun süredir mücadele ettiklerini söyledi.

Hamamın tarihî geçmişine ilişkin bilgiler paylaşan Aydın, yapının 1517 yılında Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi dönemine uzanan bir geçmişe sahip olduğuna dair bilgiler bulunduğunu ifade etti. Osmanlı dönemine ait olduğu ve üzerinde Osmanlı tuğrası bulunduğu belirtilen hamamın, yıllar içerisinde ilgisizlik nedeniyle yıprandığını, bir dönem vatandaşlar tarafından ahır ve merek olarak kullanıldığını dile getirdi.

Hamamın kurtarılması amacıyla CİMER üzerinden başvurular yaptıklarını ve ilgili kurumlarla yazışmalarda bulunduklarını aktaran Aydın, Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından görevlendirilen arkeologların yapıyı incelediğini belirtti. Ancak tapusunun şahıs adına kayıtlı olması ve restorasyon için bütçe ayrılamaması nedeniyle bugüne kadar somut bir sonuç alınamadığını kaydetti.

Aydın, tarihî hamamın restore edilerek açık hava müzesi ve kapalı müze konseptiyle beldeye kazandırılmasını istediklerini vurguladı.

GÖKÇEDERE’NİN TARİHÎ ZENGİNLİĞİ GÜN YÜZÜNE ÇIKARILMALI

Gökçedere’nin tarihî açıdan oldukça zengin bir yerleşim yeri olduğunu ifade eden Aydın, geçmişten kalan eserlerin korunmasının yalnızca bugünün değil, gelecek kuşakların da sorumluluğu olduğunu söyledi.

Beldedeki tarihî alanların korunması ve tescillenmesi için yürüttükleri çalışmalara değinen Aydın, Ahurcuk Kalesi olarak bilinen ve Roma dönemine ait bir sınır karakolu olduğu değerlendirilen yapının yanı sıra kale çevresindeki şapel ve mağaraların da tescil edilmesi için girişimlerde bulunduklarını belirtti.

Gökçedere’deki Kalecik mevkisinde bulunan gözetleme noktaları ile Karagüney ve Zardak Tepesi çevresindeki askerî mevzilerin de tarihî miras kapsamında korunarak tanıtılması için çalışma yürüttüklerini kaydeden Aydın, Kazım Karabekir Paşa’nın askerlerine ait olduğu ifade edilen bu mevzilerin ve döneme ilişkin tarihî noktaların özellikle 1915 yılında bölgede yaşanan askerî gelişmeler açısından önem taşıdığına dikkat çekti.

Beldede bulunan ve tarihî adı Pulur ile anılan toprak kalenin korunması için de ilgili kurumlarla yazışmalar yürüttüklerini belirten Aydın, bütün bu değerlerin kayıt altına alınarak gelecek nesillere aktarılmasını hedeflediklerini söyledi.

GÖKÇEDERE KÖY MÜZESİ PROJESİ HAYATA GEÇİRİLMEK İSTENİYOR

Geçmişten kalan eşyaların, tarım aletlerinin, belgelerin ve kültürel değerlerin korunması amacıyla köy müzesi kurulmasının önemine işaret eden Gazeteci Arif Azak, Gökçedere Köy Müzesi projesinin beldenin kültürel hafızasını yaşatacak önemli bir adım olacağını ifade etti.

Müzenin hayata geçirilmesiyle geçmişte kullanılan eşyaların ve tarihî belgelerin sergilenebileceğini belirten Azak, özellikle genç kuşakların kendi geçmişlerini tanımasının ve sahip oldukları kültür hazinesini gelecek nesillere aktarmasının önemini vurguladı.

Azak, konuya ilişkin düşüncelerini şu sözlerle dile getirdi: “Geçmişini öğrenen insan geleceğini daha iyi yönlendirir. Atalarımızdan ve dedelerimizden kalan önemli eserleri koruyarak gelecek nesillere anlatmamız gerekiyor.

Bu kültürel zenginlikleri ortaya çıkarmak ve gençlerimizin sahiplenmesini sağlamak hepimizin görevidir.”

MAREŞAL FEVZİ ÇAKMAK PAŞA’NIN PULUR HATIRASI YAŞATILMALI

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün yakın çalışma arkadaşı, Türk ordusunun uzun yıllar Genelkurmay Başkanlığını yapmış büyük komutan Mareşal Mustafa Fevzi Çakmak Paşa’nın, Millî Savunma Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı tarafından yayımlanan günlüklerinde “İkinci Plevne” olarak anılan Kop Dağı Savunması’nı Gökçedere’den idare ettiğini belirten Arif Azak, 17 Temmuz 1916 tarihinde karargâhını Pulur’a kurduğuna ilişkin kayıtların tarihî açıdan büyük önem taşıdığını ifade etti.

Azak, Fevzi Çakmak Paşa’nın günlüklerinde yer alan şu ifadeyi aktardı:

“Kop cephesinin önem kazanması üzerine, karargâhımı sabahleyin Pulur’a naklettim. Bu geniş cephede, ancak bu şekilde doğrudan komutanlarla temas edilerek bağlantı korunabilirdi…”

Bu tarihî hatıranın Gökçedere (Pulur) açısından önemli olduğunu vurgulayan Azak, 17 Temmuz tarihinin her yıl çeşitli etkinliklerle beldede yeniden yaşatılması gerektiğini dile getirdi.

PULUR SAVAŞI VE KADI BURHANEDDİN’İN TARİHE NOT DÜŞTÜĞÜ SÖZ

“Göz odur ki dağın arkasını göre, akıl odur ki başa geleceği bile…”

Arif Azak’ın aktardığı bilgilere göre Pulur Savaşı, 1395 yılında Kadı Burhaneddin Devleti ile Erzincan Emiri Mutahharten arasında beldede gerçekleşti.

14. yüzyılın dikkat çeken tarihî şahsiyetlerinden biri olan Kadı Burhaneddin; fıkıh âlimi, divan şairi, askerî lider ve stratejist kimliğiyle öne çıkıyor. Eretna Devleti’nde vezirlik yaparken yönetimi ele alarak Sivas merkezli kendi devletini kuran Burhaneddin, hükümdarlığı boyunca dönemin güçlü devlet ve beyliklerine karşı askerî başarılar kazandı.

Memlükler, Osmanlılar, Akkoyunlular ve yerel beyliklerin arasında kalan devletini 18 yıl boyunca bağımsız ve güçlü tutmayı başardı.

Kadı Burhaneddin, Osmanlı ordusunu Çorum yakınlarındaki Kırkdilim mevkiinde ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu savaşta Şehzade Ertuğrul hayatını kaybetti. İlerleyen yıllarda Hasan Dağı civarında yapılan büyük bir savaşta da Karamanoğulları ordusunu kesin bir yenilgiye uğratarak gücünü pekiştirdi.

Tarihî kaynaklarda Pulur Savaşı’nın ardından kaybeden Kadı Burhaneddin’in, beldenin Çal mevkisine çıkarak dağılan ordusuna ve savaş meydanına baktığı, bu sırada siyasilerin meclis konuşmalarında da sık sık kullandığı şu sözü tarihe not düştüğü aktarılıyor:

“Göz odur ki dağın arkasını göre, akıl odur ki başa geleceği bile…”

Azak, bu sözün Türk devlet yönetiminde “akil insan” ve “bilge yönetici” figürünün sahip olması gereken iki temel vasfı; keskin bir vizyon ve yüksek bir muhakeme gücünü bir araya getirdiğini belirtti. Sözün Türk kültüründe feraset, basiret ve devlet aklını simgeleyen, derin tarihî köklere sahip bilgece bir ifade olduğunu dile getiren Azak, bu tarihî sözün Gökçedere Pulur’da söylenmiş olmasının da bölgenin geçmişi açısından önemli olduğunu kaydetti.

GÖKÇEDERE ARKEOLOJİK ÇALIŞMALARA DAHİL EDİLMELİ

KTÜ Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyelerinin araştırmalarında Satala-Sadak Antik Kenti ile Pulur bölgesinin geçmişte aynı sınırlar içerisinde yer aldığını belirttiklerini aktaran Arif Azak, yürütülen arkeolojik kazı ve araştırma çalışmalarına Gökçedere Beldesi’nin de mutlaka eklenmesi gerektiğini ifade etti.

HAMŞI MAĞARASI KORUMA ALTINA ALINMALI

Geçtiğimiz yıl tescil işlemlerini yaptırdıkları Hamşı mevkiindeki mağaranın sahip olduğu doğal güzelliklerle turizme kazandırılmasını istediklerini belirten Azak, mağaranın içerisinde bulunan dikit ve sarkıtların önemli bir doğal zenginlik oluşturduğunu söyledi.

Mağaranın ziyaret edilebilir hâle getirilmesi için yetkili kurumların bütçe ayırmasını beklediklerini ifade eden Azak, konuyu geçen yıl Bayburt Milletvekili Orhan Ateş’e de ilettiğini ancak bugüne kadar herhangi bir gelişme yaşanmadığını kaydetti.

Mağaranın geniş bir alanı kapsadığını ve bakımsızlık nedeniyle üst bölümlerinde çökmeler meydana geldiğini belirten Azak, geçtiğimiz günlerde yaptığı gözlemde tehlikenin arttığını fark ettiğini söyledi.

Alanının acilen koruma altına alınması gerektiğini vurgulayan Azak, gerekli önlemler alınmadığı takdirde vatandaşların farkında olmadan tehlikeli bölgelere düşebileceği uyarısında bulundu.

AŞIK RUHİ VE ÜLFET KALFA’NIN ESERLERİ DE YAŞATILMALI

Gökçedere ve çevresinin yalnızca tarihî yapılarıyla değil, edebî ve kültürel değerleriyle de öne çıktığını belirten Arif Azak, Pulurlu Aşık Ruhi ile Ülfet Kalfa’nın eserlerinin korunmasını önemsediklerini ifade etti.

Pulurlu Aşık Ruhi’nin (Hafız Süleyman), Gökçedere (Pulur) beldesinde yetişmiş, tasavvufi yönü kuvvetli ve doğaçlama şiirler söyleyen önemli bir halk ozanı olduğunu belirten Azak, şairin şiirlerinde ilahî aşkı, insan sevgisini ve gurbet temalarını işlediğini aktardı.

Bu isimlere ait şiirlerin ve yazılı eserlerin bir araya getirilerek kayıt altına alınması gerektiğini vurgulayan Azak, özellikle ailelerin elinde bulunan el yazması şiirlerin ve müsveddelerin değerlendirilmesinin kültürel miras açısından büyük önem taşıdığını söyledi.

Bayburt Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden Doç. Dr. Hasan Aktaş’ın da bu konuda çalışma yapmak istediğini belirten Azak, Aktaş’ın aile yakınlarından ellerindeki eserlerin fotokopilerini ulaştırmalarını talep ettiğini, bu şiirleri tez konusu yaparak kayıt altına almak ve gelecek kuşaklara aktarmak istediğini ifade etti.

Üniversitelerin de bu konuda çalışma yürütmesinin değerli olacağını dile getiren Azak, eserlerin derlenerek yayımlanmasının bölgenin edebiyat tarihine katkı sağlayacağını kaydetti.

Süleyman Ruhî’nin 1951 yılında Gökçedere (Pulur) beldesinde vefat ettiğini belirten Azak, kabrinin Gökçedere’de Akkoyunlu Hacı Ferahşad Bey tarafından 1517 yılında yaptırılan tarihî külliyenin, caminin avlusunda bulunduğunu söyledi.

Büyük ozanın bir şiirinde kendisini şu dizelerle tanıttığını aktardı:

Bu viran Pulur'un gonca gülüyem

Lâ mekân şehrinin yeşil alıyam

Anka bezirgânın ağır malıyam

Almaz her müşteri pahalı derler…

GÖKÇEDERE, TARİHÎ VE KÜLTÜREL BİR MERKEZ

Gökçedere’nin tarihî geçmişine de dikkat çeken Arif Azak, beldenin Akkoyunlu Devleti’ne payitahtlık yapmış bir merkez olduğunu ifade etti.

Beldede tarihî eser olarak 1517 yılında Akkoyunlular tarafından yaptırıldığı belirtilen cami, hamam ve medresenin bulunduğunu kaydeden Azak, Pulur (Gökçedere) Höyüğü’nün ise İlk Tunç Çağı’na ait çanak çömlek buluntularıyla önem kazandığını tarihi 5 bin yıl öncesine uzanan Türkiye'deki çok önemli Karaz Kültürü Merkezlerinden birisi olduğunu belirtti.

Kadim ve öncü Oğuz boylarının yerleşim sahalarından biri olan Gökçedere’nin tarihî İpek Yolu üzerinde kurulduğunu ifade eden Azak, yöre insanı tarafından Dede Korkut’un anayurdu kabul edilen ve Dede Korkut ile simgeselleşen Bayburt’ta, söz konusu kültürel cevherin ortaya çıkarılarak gelecek nesillere taşınmasının büyük önem taşıdığını vurguladı.

“TARİHİMİZE SAHİP ÇIKMAK GELECEĞİMİZE SAHİP ÇIKMAKTIR”

Gökçedere’nin tarihî ve kültürel birikiminin korunmasının gelecek kuşaklara karşı önemli bir sorumluluk olduğunu belirten Azak, beş bin yıllık Türk kültür ve siyasi tarihinin birikimi, bu birikim etrafında şekillenen millî mefkûre ve milletten devlete uzanan siyasal anlayış doğrultusunda tarihî mirasa sahip çıkılması gerektiğine dikkat çekti.

Azak, Bayburt, Demirözü, Gökçedere, Kelkit ve Otlukbeli’ndeki tarihî yapılarının, kültürel değerlerinin, edebî eserlerinin ve doğal güzelliklerinin bir bütün olarak ele alınması; korunması, tanıtılması ve gelecek nesillere aktarılması gerektiğine vurgu yaparak, dünyanın sayılı bilim adamları, kültür sanat camiasının önde gelen otoriteleri yılda bir kaç kez Kelkit Sadak Satala Antik Kentini, geçmişi çok eskilere dayanan beldemizdeki Akkoyunlu Ferahşad Bey Camii, hamam, medrese ve yeni tescillenen bölgede eşi benzeri olmayan mağaraları ile bölgenin parlayan yıldızı olan kadim yerleşim yeri Pulur Gökçedere Beldemizi ve Demirözü Beşpınar köyünde bulunan 2021 Avrupa Yılın Müzesi Ödülü, 2022 Avrupa Birliği Kültür Mirası Ödülü, 2022 Kültür ve Turizm Bakanlığı Özel Ödülü almış olan Kenan Yavuz Müzesini, Türkiye’de ve dünyada ender olan, aktif traverten oluşumu devam eden Traverten Set Gölü olan Otlukbeli Traverten Set Gölü ve Otlukbeli Savaş Alanı’nın turizm rotası olarak birlikte değerlendirildiğinde bölge ekonomisine çok büyük katkı sağlayacağını belirtti.