Diyarbakır’da çalışanları ilgilendiren uyarı: İşten ayrılmadan önce bunlara dikkat

DİYARBAKIR HABER- Çalışma hayatında milyonlarca işçiyi doğrudan ilgilendiren hak ihlalleri, işçilik alacakları ve iş davaları giderek daha fazla gündeme geliyor. Fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi, yıllık izinlerin kullandırılmaması, mobbing, haksız işten çıkarma ve kıdem tazminatı gibi başlıklar, işçi ile işveren arasında yaşanan uyuşmazlıkların başında geliyor.

İşçilerin haklarını daha fazla öğrenmesi ve hukuki yollara başvurmasıyla birlikte işçilik davalarında da artış yaşanıyor. Ancak hak arama sürecinde yapılan bazı hatalar, işçinin sahip olduğu hakları kaybetmesine neden olabiliyor.

Hukukçu Av. Ramazan Mızrak ile gerçekleştirdiğimiz röportajda; işçilerin temel haklarını, fazla mesai ve tazminat alacaklarını, mobbing karşısında izlenmesi gereken yolu, işe iade davalarını, delillerin önemini, zorunlu arabuluculuk sürecini ve işçilik alacaklarında dikkat edilmesi gereken süreleri konuştuk.

Mızrak, özellikle izinsiz ve mazeretsiz devamsızlık konusunda işçileri uyarırken, hak kaybı yaşamamak için çalışma sürecindeki sorunların belgelenmesinin önemine dikkat çekti. İşçilere, haklarını aramaktan çekinmemeleri ancak bunu yasal prosedürlere uygun şekilde yapmaları çağrısında bulundu.

İşçilerin En Büyük Sorunları Neler?

Sayın Mızrak, günümüzde işçilerin hukuki açıdan yaşadığı en büyük problemler neler? İşten ayrılmaların veya işverenle hukuki uyuşmazlıkların temelinde hangi sorunlar var?

“Öncelikle bu önemli konuya değindiğiniz için teşekkür ediyorum. İşçilik davalarının sayısının giderek arttığını görüyoruz. Bunun önemli nedenlerinden biri işçilerin artık haklarını daha fazla bilmeleri ve hukuki arayış içerisine girmeleri. Türkiye'de milyonlarca çalışan var ve bunların önemli bir bölümü işçi statüsünde. Bunun yanında kayıt dışı çalışanların da bulunduğunu düşündüğümüzde, işçi hakları toplumun çok geniş bir kesimini ilgilendiriyor. İşçilerin yaşadığı problemlerin başında ekonomik koşullar geliyor. Yüksek enflasyon nedeniyle çalışanların satın alma gücü düşüyor ve aldıkları ücretle geçimlerini sağlamakta zorlanıyorlar. Bunun yanında çalışma ortamından kaynaklanan sorunlar da var. Bunların başında mobbing ve psikolojik baskı geliyor. Bu baskı yalnızca işveren veya amir tarafından değil, çalışma arkadaşları tarafından da uygulanabiliyor. İşçi sürekli psikolojik baskıya maruz kaldığında çalışma ortamı kendisi açısından çekilmez hale gelebiliyor. Bu noktada da hukuki hak arayışı gündeme geliyor”

İşçinin yasal hakları açısından en çok hangi konularda sorun yaşanıyor?

“Fazla mesai, yıllık izinler, resmi ve dini bayramlarda yapılan çalışmalar, kıdem ve ihbar tazminatları önemli başlıklar. İş Kanunu kapsamında haftalık çalışma süresi genel olarak 45 saat olarak düzenlenmiş durumda. Bunun üzerinde yapılan çalışmalar açısından fazla çalışma ücreti gündeme geliyor. Burada özellikle özel sektörde çalışanların haklarını bilmeleri önemli. Çünkü işçi hakkını bilirse, yaşadığı hak kaybının karşısında hangi hukuki yolları kullanacağını da bilir”

Yani işçilerin bilinçlenmesi, işçilik davalarının artmasının nedenlerinden biri mi?

“Kesinlikle. İşçilerin haklarını öğrenmesi ve hak arama bilincinin gelişmesi olumlu bir durum. Aslında ideal olan, işçi ile işveren arasında uyuşmazlıkların mahkemeye taşınmadan çözülmesi ve işçinin emeğinin karşılığının zamanında ve eksiksiz verilmesidir. Ancak bu gerçekleşmediğinde iş mahkemelerinde ciddi bir dava yoğunluğu ortaya çıkıyor”

İşçi Haksızlığa Uğradığında Ne Yapmalı? “İzinsiz İşe Gitmeyin!”

Bir işçi işyerinde haksızlığa uğradığını düşünüyorsa ilk olarak ne yapmalı?

“Burada en önemli konu, işçinin hak ararken usule uygun hareket etmesi. Haklı olduğunu düşünmek tek başına yeterli değil; yasal prosedürlere de dikkat etmek gerekiyor. Örneğin bir işçi işyerinden memnun değil diye bir gün işe gitmiyor, ertesi gün de işe gitmiyor ve işverene herhangi bir mazeret bildirmiyor. Bu durumda işveren açısından iş sözleşmesinin haklı nedenle feshedilmesine ilişkin şartlar gündeme gelebilir. İşveren bu devamsızlıklarla ilgili tutanak tutabilir ve gerekli yasal süreci başlatabilir. Böyle bir durumda işçi kıdem tazminatı açısından ciddi bir hak kaybıyla karşılaşabilir.”

Kıdem tazminatı işçiler açısından neden bu kadar önemli?

“Çünkü işçilik alacaklarının en önemli kalemlerinden biri kıdem tazminatıdır. Kıdem tazminatının hesabında işçinin son brüt ücreti esas alınır ve her tam çalışma yılı için bir aylık brüt ücret üzerinden hesaplama yapılır. Dolayısıyla birkaç yıl çalışan bir işçi açısından kıdem tazminatı ciddi bir meblağ oluşturabilir. Bu nedenle işçinin kendi davranışları nedeniyle bu hakkını kaybetmemesi gerekiyor.”

Fazla mesai, yıllık izin veya bayram çalışmalarının karşılığı ödenmiyorsa işçi ne yapmalı?

“Öncelikle işçi yaşadığı sorunu işverene bildirmeli. Fazla çalıştırıldığını, ücretinin ödenmediğini veya izin haklarının kullandırılmadığını işverene iletmeli. Sorun çözülmüyorsa, bu kez noter aracılığıyla ihtarname gönderilmesi gündeme gelebilir. İşçi hangi alacaklarının bulunduğunu açıkça belirterek bunların ödenmesini talep edebilir ve yasal haklarını kullanacağını bildirebilir. Ancak burada çok önemli bir nokta daha var: İşçi haklarını ararken elindeki delilleri de mümkün olduğunca korumalı.”

Ekonomik şartlar nedeniyle işçi “Hakkımı ararsam işten çıkarılırım” diye endişe edebiliyor. Böyle bir durumda ne yapılmalı?

“Bu gerçekten önemli bir sorun. İşçi hem hakkını aramak hem de işini kaybetmemek istiyor. Ancak hukuken hak aramanın yolları var. İşverenin işçiyi haklarını aradığı için hukuka aykırı şekilde işten çıkarması halinde işe iade davası ve işçilik alacakları bakımından çeşitli hukuki süreçler gündeme gelebilir. Burada işçinin yaptığı işlemleri usulüne uygun şekilde belgelemesi çok önemli.”

İşçilik davalarında delil, arabuluculuk ve zaman aşımı

İşçi dava açmayı düşünüyorsa hangi delilleri toplamalı?

“İşçinin elini güçlendirecek her türlü hukuka uygun delil önemli. Mobbing söz konusuysa WhatsApp yazışmaları gibi kayıtlar, fazla çalışma varsa işe giriş-çıkış kayıtları, kamera görüntüleri ve diğer belgeler önem taşıyabilir. Bunun yanında tanıklar da işçilik davalarında önemli. Tanığın, genel olarak işyerinde davacı işçiyle birlikte çalışmış olması ve çalışma koşullarını bilebilecek durumda bulunması gerekir. Eskiden işçiler açısından tanık bulmak daha zor olabiliyordu. İnsanlar işlerini kaybetme korkusuyla tanıklık yapmak istemiyordu. Ancak işçilik davalarında tanık delili önemli bir yere sahip.”

İşçilik davalarında doğrudan mahkemeye başvurulabiliyor mu?

“İşçilik alacakları bakımından zorunlu arabuluculuk süreci önemli. İşçi ve işveren arasındaki uyuşmazlıkta öncelikle arabuluculuk sürecine başvuruluyor. Taraflar burada anlaşırsa uyuşmazlık sona erebiliyor. Anlaşma sağlanamazsa, şartları oluştuğunda dava yoluna gidiliyor.”

Peki işçilerin özellikle dikkat etmesi gereken süreler var mı?

“Evet, bu çok önemli. İşçilik alacaklarında genel olarak beş yıllık zaman aşımı süresine dikkat edilmesi gerekiyor. İşçi hakkını uzun süre bekletmemeli. Bunun yanında işe iade davalarında da çok daha kısa ve kritik süreler bulunuyor. Arabuluculuk sürecinin ardından işe iade talebi bakımından bir aylık dava açma süresine dikkat edilmesi gerekiyor. Bu sürelerin kaçırılması işçi açısından ciddi hak kayıplarına yol açabilir.”

Son olarak işçilere ve emekçilere ne söylemek istersiniz?

“İşçiler bir haksızlıkla karşılaştıklarında haklarını aramaktan çekinmemeli. Ancak bunu mutlaka yasal prosedürlere uygun şekilde yapmalılar. Yaşadıkları sorunları belgelemeleri, ellerindeki delilleri korumaları ve sürelere dikkat etmeleri çok önemli. İşçinin emeğini ve alın terini savunmasından daha doğal ve daha önemli bir şey olamaz. Dolayısıyla emekçi kardeşlerimiz haklarını bilsinler ve hak arama noktasında geri adım atmasınlar”