İsrail, Netanyahu’yu koltuğundan nasıl indirecek? Üç senaryo var

İsrail'de hükümeti kurmakla görevlendirilen Eisenkot'un önünde 6 haftalık bir süre var. Arap partileriyle bir koalisyon kurabilir ama buna kendi müttefiklerinden bazıları karşı çıkıyor. Netanyahu'nun partisiyle "Ulusal Birlik" kurabilir. Son seçenek ise aşırı dinci partilerle bir olmak.

İsrail muhalefet lideri Gadi Eisenkot, Başbakan Binyamin Netanyahu’yu koltuğundan edebilecek bir hükümet kurmakla görevlendirildi. Şimdi bunu nasıl başaracağını bulması gerekiyor.

Pazar günü İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, geçen ay yapılan ve kesin bir sonuç vermeyen seçimlerin ardından Eisenkot’a iktidar koalisyonunu kurması için resmi yetkiyi verdi. Herzog geçen hafta İsrail’deki tüm siyasi partilerin temsilcileriyle bir araya geldi ve temsilcilerin çoğu bu görev için Eisenkot’u önerdi.

Muhalefet liderinin bir koalisyon kurma gibi zorlu bir görevi tamamlamak için altı haftaya kadar süresi var. Ne müttefikleri ne de Netanyahu hükümeti, Knesset olarak bilinen 120 sandalyeli parlamentoda 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşabildi; bu da iki tarafı da net bir çıkış yolundan yoksun bıraktı.

Eisenkot Pazar günü yaptığı teşekkür konuşmasında, İsrail’in çalkantılı siyasi durumunun —önceki seçim vaatlerinden dönmek anlamına gelse bile— “hepimizden ödün vermeyi gerektirdiğini” savundu.

“Ulusal bir acil durum hükümeti kurmalıyız. Bu, yaratıcı ve ezber bozan siyasi adımlar atmamızı gerektirecek,” dedi.

The New York Times’ın haberine göre, Eisenkot altı haftaya kadar olan süre içinde bir hükümet kuramazsa, uzlaşma arama sırasının Netanyahu’ya geçmesi muhtemel. Hiç kimse hükümet kurmayı başaramazsa İsrail ikinci bir seçim turuna gidecek ve bu süreçte Netanyahu iktidarda kalmaya devam edecek.

Eisenkot ve müttefikleri, yönetimi ülkeyi bölen ve İsrail’in en uzun süre görev yapan lideri olan Netanyahu’yu devirmeye ant içmiş durumdalar.

Geçen hafta Herzog ile yapılan görüşmeler sırasında, iki Arap partisi Raam ve Ortak Liste’nin desteğiyle güçlenen 67 milletvekilinden oluşan bir çoğunluk, başbakanlık için Eisenkot’u önerdi. Ancak bu partilerin desteğiyle bir hükümet kurmak kolay değil; çünkü Eisenkot’un bazı müttefikleri, Arapların desteğine dayanan bir koalisyona katılmayı reddedebilir.

Netanyahu’nun koalisyonu parlamentoda 53 sandalye elde etti, ancak hükümeti kurmak için kendisi sadece 46 tavsiye alabildi. Aşırı dinci (Ultra-Ortodoks) Birleşik Tevrat Yahudiliği partisinden yedi milletvekili ne kendisini ne de Eisenkot’u desteklemeyi kabul etti.

İsrail’in parlamenter sistemi partilerin en az 61 sandalye ile çoğunluğu sağlamak için yeterli ortak noktayı bulmasını gerektiriyor.

Bu durum, beklenmedik ittifakların doğmasına ve son yıllarda giderek artan bir şekilde istikrarsız, kısa ömürlü hükümetlerin kurulmasına yol açtı. 2019’dan 2022’ye kadar İsrail’de beş seçim yapıldı.

Önümüzdeki günlerde Bay Eisenkot, bir hükümetin kurulmasıyla veya başka bir seçimin yapılmasını kaçınılmaz kılacak bir kilitlenmeyle sonuçlanabilecek yoğun müzakereler yürütecek.

İşte partilerin nasıl hizalanabileceğine dair bazı olası senaryolar.

Netanyahu’nun rakipleri için çoğunluğu sağlamak Arap partilerinin desteğine bağlı olabilir. Ancak bu, Eisenkot açısından siyasi olarak zorlayıcı olacaktır.

Her iki Arap partisiyle de —üç Arap liderliğindeki grubun ittifakı olan Ortak Liste ve pragmatik bir İslamcı parti olan Raam— çalışacak olursa, parlamentoda önemli bir çoğunluğa sahip olacak.

Ancak aralarında Eisenkot’un bazı müttefiklerinin de bulunduğu pek çok Yahudi İsrailli, Arap partilerine dayanan bir hükümeti reddedeceklerini söyledi. Ayrıca Eisenkot koalisyonuna katılmak için bazı ilkeler şart koştu ve iki Arap partisi de bu ilkeleri karşılayabilmiş değil; örneğin ikisi de Hamas’ı bir terör örgütü olarak adlandırmadı.

Ortak Liste ayrıca, Eisenkot’un koalisyon ortaklarının onaylaması gerektiğini söylediği İsrail’in “Yahudi demokrasisi” olan kurucu idealini reddeden solcuları ve Filistinli milliyetçileri de barındırıyor.

Eisenkot, Arap milletvekillerini koalisyonun dışında tutarak ancak onların desteğini alma konusunda anlaşarak bir azınlık hükümeti de kurabilir. Ortak Liste bir hükümet koalisyonuna katılmayacağını söyledi, ancak Eisenkot liderliğindeki bir hükümeti destekleyerek Yahudi liderliğindeki muhalefet partilerinin Netanyahu’yu görevden almasına yardımcı olmayı teklif etti.

Böyle bir düzenlemenin ne kadar sürdürülebilir olacağı belirsiz. Arap partileri İsrail’in Batı Şeria’daki işgaline ve Gazze’deki savaşa şiddetle karşı çıkıyor. Pek çok sağcı Yahudi İsrailli ise bu partilere devlet güvenliği gibi hassas konularda koz verilmesine şüpheyle yaklaşıyor.

Netanyahu ve Eisenkot liderliğindeki bir birlik hükümeti, net bir çoğunluğa ulaşmak için başka bir yol sunuyor. Bazı analistler, iki adamın partilerinin solla veya aşırı dinci partilerle olduğundan daha fazla ortak noktaya sahip olduğunu savunuyor.

Ancak böyle bir ittifak hâlâ uzak bir ihtimal ve liderler için kabul edilmesi çok zor bir seçenek olarak görülebilir.

Eisenkot’un kampanyası, başbakan olarak görev yapmaya uygun olmadığını söylediği Netanyahu’nun derhal görevden alınması ihtiyacına odaklanmıştı. Benzer şekilde Netanyahu da yetkiyi en amansız rakibiyle paylaşmaya veya ona önemli bir yetki devretmeye istekli olmayabilir.

Cuma günü Eisenkot, acil hedefinin Netanyahu’yu koltuğundan etmek olduğunu söyledi. Netanyahu ise bir gün sonra birlik çağrısında bulunarak yanıt verdi — ancak kendisinin liderliğinde olması şartıyla.

Eisenkot da kendi liderliği altındaki bir hükümete Netanyahu’nun Likud partisinin üyelerini, temel koşullarını kabul etmeleri kaydıyla kabul edeceğini söyledi.

Eisenkot, Netanyahu’nun uzun süreli müttefikleri olan ancak kendisine karşı hoşnutsuzlukları bulunan iki aşırı dinci partinin desteğini arayabilir. Muhalefetin aşırı dinci erkekler için askeri muafiyetleri uzun süredir eleştirdiği göz önüne alındığında, bu zor bir ihtimal olabilir.

Birleşik Tevrat Yahudiliği’nin Netanyahu’yu önermeme kararı, bir hükümet kurmak ve aşırı dinci vatandaşların askere alınmasına yönelik mevzuatta bir uzlaşmaya varmak için Eisenkot ile çalışmak istediğinin bir işareti olabilir.

Liberman, aşırı dinci milletvekilleriyle bir hükümette yer almayı uzun süredir reddediyordu. Ancak Cuma günü askerlik meselesinde esnek olmanın “izin verilen ve arzulanan” bir durum olduğunu söyleyerek onlarla çalışmaya açık olabileceğinin sinyalini verdi.

Sosyal medyada yaptığı paylaşımda, “Bu benim için acı verici ve biliyorum ki diğer birçok kişi için de acı verici,” dedi. “Ancak bugün karşı karşıya olduğumuz zorluklar ışığında, İsrail devletinin ve İsrail halkının ulusal çıkarı tüm diğer mülahazaların üzerinde yer almalıdır. “

Deneyiminizi iyileştirmek, tanımlama bilgilerini, sitemizin doğru şekilde çalışmasını sağlamak, içerikleri ve reklamları kişiselleştirmek, sosyal medya özellikleri sunmak ve site trafiğimizi analiz etmek için yasal düzenlemelere uygun çerezler (cookies) kullanıyoruz.