Deprem olmasına bile gerek yok:'Binalar diz çöküyor' Gizli tehlike ise taşıyıcı sistemde

İstanbul Maltepe'de 7 katlı bir binanın altındaki üç katının çökmesiyle meydana gelen ve bir kişinin hayatını kaybettiği olayın ardından Prof. Dr. İnş. Yük. Müh. Necdet Torunbalcı'dan kritik uyarılar geldi. Olayı "binaların diz çökmesi" olarak tanımlayan Torunbalcı, mevcut yapı stokundaki tehlikelere ve yönetmelik eksikliklerine dikkat çekerek acil çözüm önerilerini paylaştı. Binaların giriş katlarının genellikle dükkan gibi ticari alanlar olarak kullanıldığını ve diğer katlardan daha yüksek tavanlı inşa edildiğini belirten Prof. Dr. Torunbalcı, bu alanların mühendislikte "zayıf kat" veya "yumuşak kat" olarak adlandırıldığını ifade etti. Herhangi bir zemin hareketinde ya da depremde binaların bu zemin katlarından kırılarak göçtüğüne dikkat çekildi. Torunbalcı, "Maltepe'deki olayda gördüğümüz gibi, bir deprem olmasına bile gerek kalmadan ufak bir zemin hareketinde binalar zayıf katlarından kırılarak çöküyor. Üstteki 4 kat sapasağlam dururken alttaki katlar yıkıldı" ifadelerini kullandı. Yürürlükteki mevzuatların binaları topyekûn güçlendirmeye yönelik olduğunu ve bunun vatandaşlar için çok yüksek maliyetler oluşturduğunu belirten Torunbalcı, alternatif ve hayati bir çözüm sundu. İstanbul Sanayi Odası ile yaklaşık üç yıldır sürdürdükleri bir çalışmaya değinerek, hazırladıkları raporu Çevre Bakanlığı'na sunduklarını açıkladı. Bütün binayı güçlendirmek yerine sadece "zayıf veya yumuşak kat" diye nitelendirilen zemin katların güçlendirilmesinin depremlerde can ve mal kaybını ciddi anlamda azaltacağını söyleyen Prof. Dr. Torunbalcı, mevzuatta bu yönde kolaylaştırıcı adımlar atılması gerektiğini vurguladı.1987 yılında inşa edilen binada kullanılan malzemenin ve tasarımın sorunlu olduğu belirtildi. O dönemde hazır beton kullanılmadığını, deniz kumu içeren boşluklu beton ve korozyona dayanıklı olmayan düz demirler tercih edildiğini belirten Torunbalcı, asıl problemin taşıyıcı sistemdeki hatalar olduğunun altını çizdi. Binanın üç tarafında kapalı çıkma (konsol) bulunmasının akslarda sürekliliği bozduğunu söyleyen Prof. Dr. Torunbalcı, şu detaylara dikkat çekti: Sadece eski binaların değil, yeni yapılan yapıların da taşıyıcı sistem tasarımları konusunda endişeleri olduğunu belirten Torunbalcı, 40 yıllık mesleki tecrübesine dayanarak uyarılarda bulundu. Yeni binalarda kullanılan malzeme kalitesinin iyi olmasına rağmen mimari kaygıların mühendisliğin önüne geçtiğini belirterek şunları söyledi: "Mimar tasarımını bitirip inşaat mühendisinin önüne getiriyor ve mühendis bu bitmiş projeyi yönetmeliğe uydurmaya çalışıyor. Ben kendi adıma iki sene ev aradım ancak günümüzde yapılan yeni binaların büyük bir kısmının taşıyıcı sistemlerine güvenmiyorum. Çoğunda betonarme perde yok denecek kadar az." Vatandaşlara da seslenen Prof. Dr. Torunbalcı, ev alırken sadece seramik ve mutfak dolaplarına değil, binanın taşıyıcı sistemine bakmaları ve projeyi güvendikleri bir mühendise göstermeleri tavsiyesinde bulundu.2018 yılında yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'ndeki eksikliklerin giderilmesi amacıyla hazırlanan ve bir seneden uzun süredir tartışılan yeni tebliğ taslağına da değinildi. Taslağın taşıyıcı sistem sürekliliği ve betonarme perde yapma zorunluluğu gibi çok kritik düzenlemeler içerdiğini belirten Prof. Dr. Torunbalcı, "Bir Mart 2026 tarihinde yürürlüğe girmesi beklenen bu taslak maalesef henüz uygulamaya geçmedi. Yeni binalardaki tasarım hatalarının önüne geçilebilmesi için bu düzenlemelerin vakit kaybedilmeden acilen yürürlüğe sokulması şart" çağrısında bulundu.