Suruç’taki 139 yıllık caminin hikâyesi ortaya çıktı! 5 dükkânını vakfetti

Şanlıurfa’nın Suruç ilçesinde bulunan Ahmed Bican Camii, yalnızca 19. yüzyıldan günümüze ulaşan tarihî mimarisiyle değil, kuruluşunda uygulanan vakıf sistemiyle de dikkat çekiyor. Harran Üniversitesi araştırmacısı Yasin Taş’ın Osmanlı arşiv belgeleri ve vakıf kayıtlarını inceleyerek hazırladığı çalışmaya göre camiyi Kürkçüzâde Ahmed Bican Ağa yaptırdı.

1887 yılında vakfiyesi tescil edilen yapı için Bican Ağa, Suruç merkezindeki kendisine ait beş dükkânın gelirini caminin hizmetlerine bağladı.

Ahmed Bican Camii’nin vakfiyesi 1887 yılında tescil edildi

Yasin Taş’ın Aralık 2023’te yayımlanan Bir Bâni Bir Cami: Kürkçüzâde Bican Ağa ve Suruç Ahmed Bican Camii başlıklı akademik araştırmasında, yapının geçmişi Osmanlı dönemi belgeleri üzerinden ele alındı. Çalışmada caminin inşasının 1887 yılında tamamlandığı, vakfiyesinin ise 28 Mayıs 1887 tarihinde Urfa Kadı Mahkemesi tarafından tescil edildiği belirtildi.

Caminin banisi olan Kürkçüzâde Ahmed Bican Ağa, dönemin Urfa’da öne çıkan ailelerinden birine mensuptu. Bican Ağa, Suruç merkezinde bulunan beş dükkânını camiye vakfederek bu taşınmazlardan elde edilecek kira gelirlerinin ibadethanenin devamlılığı için kullanılmasını sağladı.

Beş dükkânın geliri görevlilerin maaşlarına ayrıldı

Vakfiyede yalnızca dükkânların camiye bağışlanması değil, elde edilen gelirin nasıl kullanılacağı da düzenlendi. Öncelikle tamir giderlerinin karşılanması öngörüldü. Giderlerin ardından kalan gelir 15 hisse üzerinden paylaştırıldı.

Bu dağılımda beş hisse imama, dört hisse hatibe, ikişer hisse müezzin ve mütevelliye ayrıldı. Kalan iki hisse ise caminin ihtiyaçlarının karşılanması için bırakıldı. Böylece vakfedilen dükkânların gelirleri, hem caminin bakımını hem de burada görev yapan kişilerin maaşlarını karşılayacak şekilde planlandı.

Bican Ağa’nın hayır faaliyetleri Suruç dışına da uzandı

Akademik araştırmada Ahmed Bican Ağa’nın hayır faaliyetlerinin yalnızca Suruç’taki camiyle sınırlı olmadığı bilgisi de yer aldı. Bican Ağa’nın Nizip yakınlarında Sacur Suyu üzerine taş köprü yaptırdığı, Urfa’daki Kutbeddin Camii’nin onarımına da katkıda bulunduğu aktarıldı.

Araştırmada ayrıca 1887 yılında hac yolculuğu sırasında Mekke’de hayatını kaybettiği belirtildi.

Tarihî cami 2013-2017 yıllarında restore edildi

Suruç’taki Ahmed Bican Camii, geçmişte farklı onarım ve restorasyon çalışmalarından geçti. Yapı 1996 yılında onarılırken, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2013-2017 yılları arasında kapsamlı restorasyon çalışması gerçekleştirildi.

Şanlıurfa Valiliğinin Kültür Atlası envanterinde de yer alan cami, Suruç’un Cumhuriyet Mahallesi’nde bulunuyor. Yasin Taş’ın arşiv belgelerine dayanan araştırması ise yapının tarihini mimari özelliklerinin ötesine taşıyarak Osmanlı döneminde bir ibadethanenin vakıf gelirleriyle nasıl ayakta tutulduğunu gösteren kayıtları ortaya koyuyor.