Theranos skandalından 2 yıl sonra: Elizabeth Holmes’in bilinmeyen yüzü
- Tek damla kanla yüzlerce test yapma vaadiyle Silikon Vadisi’nin yıldızına dönüşen, ardından dolandırıcılıktan hapis cezasına çarptırılan Elizabeth Holmes, bu kez kendi hayatını kayda alan belgeselin merkezinde
Not: Bu yazı spoiler içermez.2015'te Forbes, biyomedikal girişimci Elizabeth Holmes'i, şirketi Theranos'un 9 milyar dolar değerlemeye ulaşmasına dayanarak, ABD'deki en genç ve en zengin kendi kendini yetiştirmiş kadın milyarder olarak nitelendirdi. Her şey, şirketin yalnızca tek bir damla kanla kan testleri yapmaya yönelik devrim niteliğindeki yönteminin bir aldatmaca olduğunun ortaya çıkmasıyla çöktü.
Holmes'in insanları yanılttığına hükmedildi, yatırımcıları dolandırmaktan suçlu bulundu ve 2022'de 11 yıldan fazla hapis cezasına çarptırıldı. Göz kamaştırıcı yükselişi ve itibarsız düşüşü, Silikon Vadisi'nde ibretlik bir hikayeye dönüştü.
Bu hikaye birçok podcast'e ve kitaba uyarlandı; ayrıca Alex Gibney'nin HBO belgeseli The Inventor: Out for Blood in Silicon Valley ve Amanda Seyfried'in Holmes'i canlandırdığı için Emmy kazandığı mini dizi The Dropout'a konu oldu. Holmes tüm itiraz yollarını tüketmişken, You Can See Everything, kötü şöhretli dolandırıcının Mayıs 2023'te federal cezaevine teslim olmasından 34 gün önce başlıyor.
Theranos'un kurucusu Holmes ve kocası Billy Evans, hayatlarını belgelendirmek üzere bir film ekibini davet ediyor. Ortak yönetmenler Nathan Fielder ve Lance Oppenheim, "radikal şeffaflık" vaadiyle kiraladıkları eve giriyor.
İsimlere aşina olmayanlar için söyleyelim: Oppenheim'in işleri, Some Kind Of Heaven ve Spermworld gibi belgesellerle, kurmaca dışı anlatımı sinemasal biçimcilikle harmanladı. Muhtemelen en çok, anlatı türündeki ilk yönetmenlik çalışması olan Primetime ile tanınıyor.
Fielder için ise şöyle: Kendisi, hem yaratıcısı hem sunucusu olduğu ve kendisini kurgusal bir versiyon olarak oynadığı, mizahi belge-gerçeklik dizisi Nathan For You ile adını duyurdu. Ardından gelen The Rehearsal ise, tuhaf mizah ile ironiyi harmanlayan ve gerçeklik, yapaylık ile performans arasındaki bulanıklaşan fikirleri hicivli biçimde irdelemeyi amaçlayan bir başka belge-komedi programı.
Bu üç kelime, onu ve Oppenheim'i Elizabeth Holmes hakkında bir film için ideal ortak yönetmenler haline getiriyor. İkili, kolayca özetlenip açıklanamayan, büyüleyici bir film ortaya koymuş. Bu film yaşanması, deneyimlenmesi gereken türden ve bitmek bilmeyen tartışmalara yol açacak.
Yine de, başlayalım; spoiler yok. You Can See Everything'in ilk bölümünde Fielder, kiralanmış sahil evinde dolanıp bekliyor, Holmes ve Evans'ın gündelik hayatını gözlemliyor ve Theranos ile mahkumiyet sonrası yaşama dair doğrudan sorular soruyor.
Holmes yan çizmeye başlıyor, gözlerini kırpmadan, iri gözleriyle şüpheci Fielder'a bakıyor ve "Dünya benimle ilgili doğru olmayan bir gerçeğe inanıyor" diye ısrarla ileri sürüyor. Mahkum dolandırıcı, suç işlemediği konusunda son derece kararlı.
Öyle ki, sıradan bir patolojik yalancıdan fazlası gibi görünüyor. Holmes, olayların kendi versiyonuna inanıyor gibi ve kendi manipülasyonunun gerçekliğini adeta aşmış durumda. Ya Oppenheim ve Fielder gibi usta bir hikaye anlatıcısı ya da tamamen kendi yarattığı bir alternatif gerçeklikte yaşıyor.
Belki de ikisi birden. Film boyunca Fielder, genelde dile getirilmeyen şeyleri açıkça söylüyor ve Evans'ı da hedef alarak ona: "Neden sözlerinle bu kadar garip ve imalı davranıyorsun?" diye soruyor. Ortaya çıkan görüntüler açıklayıcı, gerilimli, yer yer şoke edici ve çoğu zaman kupkuru bir mizahla son derece eğlenceli.
Filmin yarısında Holmes cezaevine giriyor. İki yıl geçiyor. Kapalı, klostrofobik atmosfer sona eriyor ve bakış açıları değişiyor, hem de son kez değil. Evans, belgeselin ikincil ve rahatsız edici öznesi olarak eşinin yerini alıyor.
Zaten sahil evinde de rahatsız edici bir varlıktı; Holmes kadar manipülatif olduğu açıkça görülüyor ve hiç kimsenin talep etmediği, duşta çekilen tam çıplak bir görüntüye karşı en ufak bir çekince göstermiyor. Bir de, cidden: Ne tür bir sosyopat duş alırken dişlerini fırçalar?
Tabak gibi gözlere sahip karısı gibi Evans da neredeyse hiç göz kırpmıyor ve belgeselin anlatısını kontrol etmeye çalıştığına tanık oluyoruz. Aynı zamanda Holmes adına konuşabileceğini ilan ediyor ve onun hapsedilmesini adeta bir iş modeline dönüştürmüş; Theranos 2.0'ın yolda olduğuna inanıyor.
Devamında olanlar, aslında filmin bütünü gibi, kesinlikle anlatılarak bozulmaması gereken türden. En iyi, hiçbir ön bilgi olmadan izlenir. You Can See Everything'i büyüleyici kılan, giderek derinleşen katmanları ve son derece kasıtlı hamleleriyle hem kendini hem de izleyicinin algılarını altüst etme biçimi.
Başlangıçta, hem kendilerini hem başkalarını gaslighting yoluyla kandıran iki kişiyi anlatıyor. Bundan doğan, azımsanmayacak bir schadenfreude, yani başkasının felaketinden haz alma duygusu var; çünkü sahte şifa taciri bir satıcının kaçınılmaz son perdeyi yaşadığını görmek, adil bir karşılık gibi geliyor.
Ancak film, "Kim kimi oynuyor?" sorusunu sorduran gergin bir oyuna dönüşüyor. Holmes ile Evans'ın paylaştığı folie à deux, yani iki kişilik delüzyon, Fielder'ın dahil olmasıyla hızla bir folie à trois'a evriliyor. Ardından izleyicilerle birlikte rahatsız edici bir folie à plenty halini alıyor; çünkü görüntülere tanık olmak, bir başkasının paralel gerçekliğine, onun yanılsamasının kök salıp yayılmakla tehdit ettiği bir dünyaya dalmak gibi.
Sonra hikaye, kimseyi manipüle etmediğine kendini inandırmış bir manipülatörden, belgeseli ve yapımcılarını manipüle ederek başkalarını yönetmeye çalışan bir partner tarafından manipüle ediliyor gibi görünen bir kadına doğru şekil değiştiriyor. Yönetmenler bu manipülasyonu görüyor ve izleyiciyi şu soruya geri getiriyor: Kim kimi manipüle ediyor?
Hala bizimle misiniz? Güzel. Ve tam You Can See Everything'i çözdüğünüzü düşündüğünüz anda, sürpriz bir konuk oyuncu ya da yeni bir tematik damar devreye giriyor. Bu da, ancak sürekli çoğalan bir matruşka bebekle tarif edilebilecek yeni katmanlar ve düşünmelere yol açıyor.
Sürükleyici mise en abyme, yani eserin kendi kendini yansıttığı yapı, aldatma temasına değinirken performansın, dilin ve iletişimin sınırlarını da araştırıyor. Holmes'in Fielder'a attığı "You can totally see everything" mesajından (burada "can" kelimesi çok ağır bir yük taşıyor) tutun, Fielder'ın çifte ünlü Abbott ve Costello skeçi "Who's on First?"i izlettiği o öne çıkan sahneye kadar, tek bir kelime ya da varsayılan bir yanlış anlama bir açık kapı olarak kullanılabiliyor.
Daha da kötüsü, algıyı değiştirmek için bükülüp çarpıtılabiliyor. Bu açıdan bakıldığında You Can See Everything, içinde Fielder ve Oppenheim'ın, kendi propagandalarına kendileri de inanmış ve bizim de peşlerinden gitmemizi bekleyen üçkağıtçıların bizi nasıl sömürdüğünü ortaya serdiği, çağımızın ağır bir portresine dönüşüyor.
Belgesel boyunca Elon Musk'ın adının birkaç kez geçmesi tesadüf değil. İster X'in kurucusunun ilerleme ve kendi özgür konuşma anlayışı kılıfı altında dayatmaya ve manipüle etmeye çalışması olsun, ister bu dünyanın Sam Altman'larının eleştirel düşünme eylemini makinelere devretmemizi teşvik etmesi, ister Zuckerberg'lerin sinsiliklerini sözde inovasyonla örtmesi...
Gerçek şu ki, dolandırıcılar çağında kendimizi sürekli şarlatanlar tarafından kandırılmaya açık hale getiriyoruz. Neden? Acaba, kendimize anlattığımız hikayelerin ve yalanların sömürülebilir olduğunu fark ettikleri için mi?
Dilin ve niyetin yakalanması zor, kolayca şekil verilebilen kavramlara dönüştüğünü bildikleri için mi? Acaba gerçek sadece savaşın ilk kurbanı olmakla kalmayıp, eleştirel düşünme yetimizi isteyerek bıraktığımızda ortadan kalkan ilk şey olduğu için mi?
You Can See Everything'in nihilizme savrulduğu, hiçbir gerçeğin bilinemeyeceğini iddia ettiği ya da hesabı sorulabilirlik gibi kritik meseleyi görmezden geldiği söylenemez. Sadece soru sormaya ve daha ileri gitmeye cesaret ediyor.
Son anlarında, kurmaca ve kurmaca dışı için kullanılan keyfi etiketlerle ilgili, göz açıp kapayıncaya kadar kaçırılabilecek türden bir anı beklenmedik şekilde görünür hale getiriyor; belgesel sinemada nesnelliğin doğasıyla yüzleşiyor ve yargılarımızın nasıl şekillendiğini sorguluyor. Kulağa çok şeymiş gibi geliyor.
Filmi zihninizde yeniden oynadığınızda ya da başka bir sinemaseverle üzerine konuştuğunuzda, gerçekten kafa karıştırıcı bir yolculuk halini alıyor. Fielder'ın filmin kapanış anlarında söylediği gibi: "Bu çok karmaşık." Ancak düşündürücü, şaşırtıcı ve baş döndürücü ne kadar olabilirse olsun, You Can See Everything aynı zamanda baştan sona absürd ve büyüleyici bir seyirlik.
Ne kadar derine inmeyi seçerseniz seçin, onu Cameraperson, Grizzly Man, Citizenfour, The Act Of Killing, The Imposter ve No Other Land gibi yapımlarla birlikte, modern belgesel sinemanın tanımlayıcı eserleri arasına kaydedebilirsiniz. Ayrıca, Akademi adaylıkları açıklandığında tarih yazılmasını umabilirsiniz.
Şimdiye kadar hiçbir belgesel Oscar'larda En İyi Film dalında aday gösterilmedi. Belki bu yılın en tuhaf ve en büyüleyici filmlerinden biriyle bu durum değişebilir. You Can See Everything şu anda İngiltere, İrlanda ve Norveç'te vizyonda.
Avrupa sinemalarındaki kademeli gösterimi bu yıl boyunca devam ediyor; İtalya'da 27 Kasım, Almanya'da 3 Aralık, İspanya'da 25 Aralık ve Fransa, Belçika ve Lüksemburg'da 30 Aralık'ta sinemalarda gösterime girecek.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.


Kategori: Asayiş · Bölge: Denizli/Güney
Yayın: 20 Kasım 2026 14:08 · Kaynak: tr.euronews.com