Eski Urfa’da ev anahtarları bakkala emanet edilirdi! Çocuklar okuldan dönünce alırdı

Şanlıurfa'da geçmiş yıllarda mahalle bakkalları yalnızca alışveriş yapılan yerler değildi. Bazı aileler için bakkal, evin anahtarının bile güvenle emanet edilebildiği bir yerdi. Bugün pek alışık olunmayan bu uygulama, eski Urfa'nın komşuluk ilişkilerini anlatan hatıralarda yer alıyor.

Sanat tarihçisi Dr. Ahmet Cihat Kürkçüoğlu'nun Şanlıurfa Kültür Atlası'nda yayımlanan anıları, 1950-1980 yılları arasında yaşadığı Temur Sokak'taki mahalle hayatının dikkat çekici ayrıntılarını günümüze taşıyor. Kürkçüoğlu'nun anlatımında, okuldan dönen çocukların evlerine gitmeden önce mahalle bakkalına uğramasının ilginç bir nedeni bulunuyor.

ESKİ URFA'DA ANNELER ANAHTARLARINI BAKKALA BIRAKIRDI

Kürkçüoğlu'nun hatıralarına göre, eski Urfa'da bazı anneler komşularına misafirliğe veya gezmeye giderken çocuklarının okuldan döndüklerinde kapıda kalmaması için ev anahtarlarını komşularına emanet ediyordu. Anahtarların bırakıldığı yerlerden biri de mahalle bakkalıydı.

Temur Sokak'ta bu görevi üstlenen kişi, mahalle sakinlerinin İsmail Amca olarak tanıdığı bakkaldı. Şükrü Amca'nın evinin sokağa bakan bölümünde bulunan dükkân, mahalle kadınlarının ev anahtarlarını bıraktığı yerlerden biriydi. Anneler evde bulunmadığında çocukların anahtarlarını nereden alacağı belliydi.

BAKKAL İSMAİL AMCA ANAHTARLARI DUVARDAKİ ÇİVİLERE ASIYORDU

Hatıranın en dikkat çekici ayrıntısı ise İsmail Amca'nın kendisine bırakılan anahtarları nasıl sakladığıydı. Kürkçüoğlu'nun aktardığına göre mahalle bakkalı, kendisine emanet edilen ev anahtarlarını dükkânının duvarına çaktığı çivilere asıyordu.

Okuldan dönen çocuklar önce bakkala uğruyor, İsmail Amca'dan anahtarlarını alarak evlerine gidiyordu. Böylece anneleri evde bulunmayan çocuklar kapıda kalmıyordu. Kürkçüoğlu, bu uygulamanın yalnızca Temur Sokak'a özgü olmadığını, Urfa'nın diğer mahalle bakkallarında da görüldüğünü belirtiyor.

Bu anlatım, geçmişte mahalle esnafının günlük yaşamda üstlendiği sorumluluğu da gözler önüne seriyor.

ESKİ URFA EVLERİNDE KOMŞULAR DAMDAN DAMA GEÇEBİLİYORDU

Kürkçüoğlu'nun hatıralarında ev anahtarları kadar dikkat çeken bir başka ayrıntı da geleneksel Urfa evlerinin yapısı. O dönem bazı evlerin damları birbirine bitişik olduğundan komşular bir evin damından diğerine geçebiliyordu.

Hatta bazı evlerin damları arasında Urfa'da "cemel" olarak adlandırılan duvarlar bile bulunmuyordu. Bu nedenle bir evin sokak kapısı kapalı olsa dahi komşu evin damından geçerek eve ulaşmak mümkün olabiliyordu. Kürkçüoğlu, çocukluk ve gençlik yıllarına ilişkin bu anlatımında, evler arasındaki geçişin kolay olmasına rağmen hırsızlık olayına rastlamadığını da ifade ediyor.

Yazarın kişisel tanıklığına dayanan bu ayrıntılar, dönemin mahalle yaşamında komşular arasında kurulan güven ilişkisini yansıtıyor.

MAHALLE BAKKALI SADECE ALIŞVERİŞ YAPILAN BİR YER DEĞİLDİ

Eski Urfa'daki bu alışkanlık, mahalle bakkallarının insanların hayatındaki yerini de ortaya koyuyor. İsmail Amca'nın dükkânı, yalnızca ihtiyaçların karşılandığı bir işletme olmanın ötesinde, ailelerin kendileri için önemli bir eşyayı emanet edebildiği bir mekândı.

Çocukların okuldan dönüşte bakkala uğrayarak ev anahtarlarını alması, esnaf ile mahalle sakinleri arasındaki ilişkinin günlük hayattaki somut örneklerinden biriydi. Kürkçüoğlu'nun aynı döneme ilişkin hatıralarında komşuların birbirlerine yemek götürdüğü, ihtiyaç sahiplerine yardımcı olduğu ve ortak duvarları bulunan evlerde yaşayan aileler arasında yakın ilişkiler kurulduğu da anlatılıyor.

Ev anahtarlarının bakkala bırakılması da bu mahalle kültürünün dikkat çekici bir parçası olarak öne çıkıyor.

ESKİ URFA'NIN MAHALLE HAYATINDAN GERİYE KALAN BİR HATIRA

Şanlıurfa'da geleneksel evlerden apartman yaşamına geçişle birlikte mahallelerin fiziksel yapısı ve günlük yaşam alışkanlıkları da değişmeye başladı. Kürkçüoğlu, eski Urfa evlerinden kopuşun özellikle 1970'li yılların sonlarında apartmanlara taşınmayla başladığını belirtiyor.

Bugün ev anahtarlarını mahalle bakkalına bırakma alışkanlığı günlük yaşamın yaygın uygulamalarından biri olmasa da Temur Sokak'ta yaşananlar, geçmişin komşuluk ilişkilerine dair önemli bir hatıra olarak kayıtlarda yer alıyor. İsmail Amca'nın dükkânının duvarına astığı anahtarlar, bir dönem Urfa mahallelerinde esnaf ile komşular arasında kurulan güvenin küçük ama anlamlı bir örneğini oluşturuyor.

Bir zamanlar çocukların okuldan döndüklerinde bakkaldan aldığı o anahtarlar, bugün eski Urfa'nın mahalle hafızasını anlatan hatıralar arasında yaşıyor.