Kuş gribi alarmı: 40'tan fazla tür yok olma tehlikesiyle karşı karşıya

Kuş gribinin hayvan popülasyonları üzerindeki etkisi giderek ağırlaşıyor. Bilim insanları, H5N1 virüsünün en az 40 kuş türünü tehdit ettiğini ve bazı türleri yok oluşun eşiğine sürükleyebileceğini açıkladı. Özellikle küçük adalarda yaşayan ve sayıları zaten azalmış türler için tehlikenin daha büyük olduğu belirtiliyor.

Salgının yıkıcı etkileri yalnızca kuşlarla sınırlı kalmadı. Güney Georgia Adası'nda yaşayan güney deniz filleri de virüs nedeniyle büyük kayıplar verdi. 2025 yılına kadar 53 binden fazla dişi deniz filinin kuş gribi nedeniyle öldüğü bildirildi.

Dünya genelindeki güney deniz fili üreme popülasyonunun yarısından fazlasına ev sahipliği yapan ada için bu kayıp ciddi sonuçlar doğurdu. Güney Atlantik'teki bazı kolonilerde yeni doğan yavruların yüzde 90'ından fazlası, yetişkin dişilerin ise yaklaşık yarısı yaşamını yitirdi.

Yaşanan kayıpların ardından Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN), güney deniz filinin koruma statüsünü değiştirdi. Daha önce''en az endişe verici'' kategorisinde bulunan tür,''hassas'' kategorisine alındı. Böylece H5N1 salgını nedeniyle bir tür ilk kez doğrudan daha yüksek bir yok olma riski sınıfına yükseltildi.

Dört kuş türü için inceleme başlatıldı Kuş gribinin yaban hayatı üzerindeki etkilerini değerlendiren BirdLife International, dört kuş türünü yeniden incelemeye aldı. Büyük skua, kuzey sümsük kuşu, Peru pelikanı ve Humboldt pengueni risk altındaki türler arasında yer aldı.

Dünyadaki büyük skua popülasyonunun yarısından fazlasının bulunduğu İskoçya'da, izlenen kolonilerde 2021-2023 yılları arasında yüzde 76'lık düşüş kaydedildi. Kuzey sümsük kuşlarının üreme alanlarında da benzer kayıplar yaşandı.

İskoçya'daki Bass Rock kolonisinde 2021-2024 döneminde yüzde 43, Galler'deki Grassholm Adası'nda ise 2015-2024 yılları arasında yüzde 47 azalma tespit edildi. Şili kıyılarında 2023 yılında yaklaşık 3 bin ölü Humboldt pengueninin bulunması da salgının boyutuna ilişkin endişeleri artırdı.

Uzmanlardan yok oluş uyarısı Bilim insanları, toplu hayvan ölümlerinin tek başına bir türün yok olacağı anlamına gelmediğini belirtiyor. Salgının gerçek etkisinin anlaşılabilmesi için hayvanların virüs öncesindeki popülasyon büyüklüklerinin de bilinmesi gerektiğine dikkat çekiliyor.

Öte yandan iklim değişikliği, aşırı avlanma, balıkçılık faaliyetleri ve doğal yaşam alanlarının daralması gibi sorunlar da türlerin geleceğini tehdit ediyor. Uzmanlara göre özellikle küçük adalarda yaşayan ve sınırlı bir popülasyona sahip türler büyük risk altında.

Bu canlılarda yaşanacak küçük çaplı kayıplar bile üreme dengesini bozarak yok oluş sürecini hızlandırabiliyor. Bilim insanları, kuş gribinin Avustralya'daki yansımalarını da yakından izliyor. Ülkede yalnızca belirli bölgelerde yaşayan ve nesli kritik tehlike altında bulunan kuş türlerinin virüsten etkilenmesi ihtimali endişe yaratıyor.

Uzmanlar, salgının yaban hayatı üzerindeki uzun vadeli sonuçlarının belirlenebilmesi için risk altındaki türlerin düzenli olarak izlenmesi gerektiğini vurguluyor.