Trump’ın yenilgisi dönüm noktası mı?

Dünyada demokratik meşruiyetin, otoriter eğilimler ve güç zehirlenmesi karşısında yeniden şekillendiği tarihsel bir kırılma döneminden geçiyoruz. Uzun yıllar boyunca gücünü bilgiden, hukuktan ve katılımcı demokrasiden değil; kaba söylemlerden, kutuplaştırma siyasetinden ve kurumsal baskılardan alan otoriter liderlik modeli, küresel bir illüzyon yarattı.

İktidar gücünü elinde toplayan, medyayı tekelleştiren ve muhalefeti susturabileceğini sanan bu anlayış, insanlığın tarihsel demokrasi tecrübesini hafife almanın bedelini ödemeye başladı. Sırbistan’dan Brezilya’da Jair Bolsonaro’ya, Polonya’dan Macaristan’da Viktor Orbán’a ve İsrail’de Benjamin Netanyahu liderliğindeki aşırı sağ ittifaklara kadar uzanan hat, otoriter popülizmin temel kaleleri olarak görülüyordu.

Dev devlet imkânları ve muazzam medya desteğiyle pekiştirilen bu iktidar biçimleri, halkın gözünde yenilmez birer güç abidesi gibi sunuldu. Ancak tarih, kurumsal meşruiyetini yitiren hiçbir yapının sonsuza kadar sürdürülemeyeceğini bir kez daha kanıtladı.

Gücünü kaba kuvvetten ve baskıdan alan bu liderler, ardı ardına halkın hür iradesine takılarak iktidarlarından indirildi. Söz konusu iktidarların yaşadığı çöküş, yalnızca antidemokratik söylemlerin veya toplumsal baskıların değil; kamu kaynaklarını yağmalayan derin iktisadi çürümenin de zorunlu bir sonucudur.

Gücünü hukuktan almayan bu kaba liderlik modelleri, iktidarda kalabilmek için devlet hazinesini ve kamu ihalelerini kendi oligarklarına, yandaş sermaye gruplarına ve aile yakınlarına aktaran devasa bir "ahbap-çavuş mekanizması" kurmuşlardır. Rüşvetin kurumsallaştığı, denetim organlarının felç edildiği ve devlet imkânlarının açıkça kişisel ya da zümrevi servet transferine dönüştürüldüğü bu düzenler, halkı yoksullaştırırken dar bir zümreyi zenginleştirmiştir.

İster Macaristan ve Brezilya’daki ihale ve yolsuzluk skandalları, ister İsrail ve ABD’de doğrudan liderlerin şahsi iktisadi çıkarlarını devlete dayatma çabaları olsun; bu otoriter pratiklerin arkasındaki asıl saik halkın refahı değil, iktidarın rantını bölüşmek olmuştur. Bu küresel yenilgi dalgasının şüphesiz en sembolik ve sarsıcı olanı Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşandı.

Donald Trump, hukuku hiçe sayan üslubu, kurumlara yönelik doğrudan tehditleri ve uluslararası alanda kaba kuvvete dayalı diplomasisiyle otoriter popülizmin küresel çaptaki en büyük simgesiydi. Siyasal katılımı veya apolitik duruşuyla bilinen Amerikan toplumu dahi, hukukun üstünlüğünü ve demokratik gelenekleri ayaklar altına alan bu üsluba “dur” dedi.

Trump’ın yenilgisi, sadece bir politikacının değil; bilgi, birikim ve hukuk yerine üst perdeden tehdit dili kullanan bir liderlik tarzının da en büyük mağlubiyeti oldu. Diğer yandan Fransa, İtalya ve İspanya gibi köklü demokratik yapılarda ise halk, sokakları ve meydanları doldurarak iktidarların duyarsız politikalarına karşı sesini yükseltti.

"Sesimizi duyun" haykırışları, demokrasinin sadece beş yılda bir oy kullanmaktan ibaret olmadığını, sivil toplumun ve halkın doğrudan denetim gücünü temsil ettiğini gösterdi. Toplumlar, kaba otoritenin dayatmalarına boyun eğmeyeceklerini meydanlarda teyit etti.

Yaşanan tüm bu gelişmeler küresel siyasete berrak bir hakikati muştuluyor: Baskıcı yöntemlerle, medyayı kuşatarak ve toplumu sindirerek seçimi kazanma ve iktidarı ebedileştirme devri kapanmıştır. Ekonominin rasyonel kurallarını, liyakati ve hukuki denetimi yok sayarak kamu kaynaklarını yandaşlarına peşkeş çeken hiçbir rejim uzun vadede ayakta kalamaz.

Bilgiden, liyakatten, insan haklarından ve hukuktan beslenmeyen hiçbir kaba liderlik modeli artık sürdürülebilir değildir. Otoriterleşerek halkı boyun eğdirebileceklerini zannedenler, sandığın ve sivil iradenin sarsılmaz duvarına çarpmıştır.

Bugün dünya, kaba güce ve talana dayalı liderliğin sonunu ve demokrasinin meşruiyetini yeniden kazandığı yeni bir çağı tecrübe etmektedir.