“Okula gitmek istemiyorum” diyen çocuklara dikkat! Nedeni akran zorbalığı olabilir

Okula dönüş süreci çocuklar için yalnızca derslerin başlaması anlamına gelmiyor. Aileden ayrılmak, arkadaş ilişkileri, okul kuralları, akademik beklentiler ve yeni bir düzene uyum sağlamak çocukların duygusal dünyasında önemli değişikliklere yol açabiliyor.

Bazı çocuklar bu sürece kısa sürede uyum sağlarken bazı çocukların daha uzun süre desteğe ihtiyaç duyabildiğini belirten Klinik Psikolog Buse Başakgil, TÜRKİNFORM’a yaptığı açıklamada, özellikle okula gitme zamanı yaklaştığında ortaya çıkan yoğun kaygı ve fiziksel belirtilerin dikkate alınması gerektiğini değerlendirdi.

OKULA UYUM HER ÇOCUKTA AYNI SÜREDE GERÇEKLEŞMİYOR

Okula başlamak veya uzun bir tatilin ardından okula dönmek, çocuk açısından yeni bir rutine geçiş anlamına geliyor. Aileden ayrılmak, yeni arkadaşlıklar kurmak, kurallara uymak ve akademik beklentilerle karşılaşmak bazı çocuklarda kaygıya neden olabiliyor.

Ağlama, ebeveynden ayrılmak istememe, karın ağrısı veya baş ağrısı gibi belirtiler özellikle okul saatleri yaklaşırken belirginleşiyorsa, davranışın altında yatan nedenin anlaşılması önem taşıyor.

Başakgil, her çocuğun okula uyum sürecinin aynı hızda ilerlemediğini ve bazı çocukların bu süreçte daha fazla desteğe ihtiyaç duyabileceğini belirtti.

“OKULA GİTMEK İSTEMİYORUM” CÜMLESİNİN ARKASINDA NE VAR?

Günlük hayatta “okul fobisi” olarak ifade edilen durumun arkasında farklı nedenler bulunabiliyor. Başakgil, bu nedenle yalnızca çocuğun okula gitmek istememesine odaklanmak yerine kaygının kaynağının anlaşılmasının daha önemli olduğunu ifade etti.

Okul reddi; çocuğun okula gitmekte veya okulda kalmakta güçlük yaşamasını ifade eden daha geniş bir kavram olarak değerlendiriliyor.

Bir çocuk annesinden ayrılmaktan korktuğu için okula gitmek istemezken, başka bir çocuk arkadaşları tarafından dışlandığı için okulu reddedebiliyor. Bir başka çocuk ise derslerde başarısız olmaktan veya sınıfta hata yapmaktan kaygı duyabiliyor.

Okul reddinin altında;

Ayrılık kaygısı
Sosyal kaygı
Akademik başarısızlık korkusu
Akran zorbalığı
Öğrenme güçlükleri
Öğretmenle yaşanan sorunlar
Yeni okul veya sınıfa uyum güçlüğü
Ergenlerde depresif belirtiler

gibi farklı etkenler bulunabiliyor.

SEBEP İNAT DEĞİL, KAYGI OLABİLİR

Klinik Psikolog Buse Başakgil, okula gitmek istemeyen çocukların zaman zaman “inatçı”, “şımarık” veya “söz dinlemiyor” şeklinde değerlendirilebildiğini belirtti.

Başakgil, bu duruma ilişkin şu ifadeleri kullandı:

“Okula gitmek istemeyen çocuklar zaman zaman ‘inatçı’, ‘şımarık’ veya ‘söz dinlemiyor’ şeklinde değerlendirilebiliyor. Ancak yoğun kaygı yaşayan bir çocuk için okula gitmek gerçekten zorlayıcı olabiliyor.”

Çocuğu tehdit etmenin veya cezalandırmanın sorunu çözmeyebileceğini belirten Başakgil, kaygı nedeniyle her seferinde çocuğun okula gitmesine izin verilmesinin de kaçınma davranışını güçlendirebileceğine dikkat çekti.

Başakgil, ebeveyn yaklaşımında “şefkatli ama kararlı” olmanın önemini vurgulayarak şu öneride bulundu:

“Ebeveyn, çocuğa ‘Okula gitmek seni şu anda gerçekten kaygılandırıyor olabilir. Bunun zor olduğunu anlıyorum. Ama birlikte bunun üstesinden gelebileceğimize inanıyorum’ mesajını verebilir.”

OKUL KORKUSUNUN NEDENİ AKRAN ZORBALIĞI OLABİLİR

Çocuğun okulu reddetmesinin altında zorbalık veya dışlanma da bulunabiliyor. Okulda yaşanan olumsuz bir deneyim, çocuğun okulu tehdit olarak algılamasına neden olabiliyor.

Başakgil, bu nedenle çocuğa yalnızca “Korkacak bir şey yok” demek yerine okulda kendisini güvende hissedip hissetmediğinin araştırılması gerektiğini belirtti.

“Çocuğun okulu reddetmesinin altında zorbalık veya dışlanma da bulunabiliyor. Çocuk okulda yaşadığı olumsuz bir deneyim nedeniyle okulu tehdit olarak algılayabiliyor.”

Başakgil, özellikle okul günlerinde ortaya çıkan fiziksel yakınmaların tatil günlerinde azalmasının dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Ancak fiziksel belirtilerin doğrudan psikolojik nedenlere bağlanmaması gerektiğini belirten Başakgil, öncelikle tıbbi nedenlerin de değerlendirilmesinin önemine dikkat çekti.

EBEVEYNLER OKULA GİTMEK İSTEMEYEN ÇOCUĞA NASIL YAKLAŞMALI?

Okula uyum sürecinde ebeveynlerin temel amacının çocuğun kaygısını tamamen ortadan kaldırmak değil, kaygıyla baş etme becerisini desteklemek olması gerekiyor.

Başakgil’in önerileri şöyle:

Vedalaşmayı uzatmayın: Kısa, sakin ve tutarlı bir vedalaşma rutini oluşturun.

Duyguyu küçümsemeyin: “Bunda korkacak ne var?” veya “Artık büyüdün” gibi ifadeler yerine çocuğun yaşadığı duyguyu kabul edin.

Sabah rutinini düzenleyin: Uyku, kahvaltı, hazırlanma ve evden çıkış saatlerinin öngörülebilir olması çocuğun kontrol duygusunu destekleyebilir.

Okulu ceza olarak kullanmayın: Okulun tehdit veya cezalandırma aracı olarak kullanılması, çocuğun okula yönelik olumsuz algısını güçlendirebilir.

Nedeni anlamaya çalışın: “Okula gitmek istemiyorum” diyen çocuğa “En zor gelen şey ne?” diye sormak, sorunun kaynağını anlamaya yardımcı olabilir.

HANGİ DURUMLARDA UZMAN DESTEĞİ ALINMALI?

Çocuk sürekli ve yoğun biçimde okula gitmeyi reddediyorsa veya okula gitme düşüncesiyle belirgin kaygı yaşıyorsa profesyonel değerlendirme gerekebilir.

Özellikle tekrarlayan fiziksel yakınmalar, okul başarısında düşüş, arkadaş ilişkilerinde bozulma veya zorbalık şüphesi bulunması halinde durumun daha yakından ele alınması önem taşıyor.

Uzun süreli devamsızlık, evden çıkmakta veya ebeveynden ayrılmakta genel olarak zorlanma, belirgin içe çekilme ve isteksizlik de değerlendirilmesi gereken belirtiler arasında yer alıyor.

Okul reddi yaşayan çocuklarda zaman içerisinde “Ben okula gidemiyorum” veya “Ben bunu yapamam” düşüncesi gelişebiliyor. Bu nedenle yalnızca çocuğun okula gitmesini sağlamak değil, başarabildiği küçük adımları fark etmesine yardımcı olmak da önem taşıyor.

Başakgil, çocukların gösterdiği çabaların fark edilmesinin baş etme becerilerini destekleyebileceğine dikkat çekerek şu örnekleri verdi:

“Bugün çok kaygılı olmana rağmen sınıfa girdin.”

“Zorlandığında öğretmeninden yardım isteyebildin.”

Bu tür geri bildirimlerin çocuğun kendi baş etme becerisini fark etmesine yardımcı olabileceğini belirten Başakgil, okula uyum sürecinde çocuğun yaşadığı kaygının nedenini anlamanın ve uygun desteği sağlamanın önemini vurguladı.