Milyarlarca liralık teşvik, peş peşe işçi ölümleri: HABAŞ'ın bilançosu

İzmir Aliağa'daki patlamada yaşamını yitiren işçi sayısının 19'a yükseldiği HABAŞ’ın, milyarlarca liralık kamu teşviki ve ÇED ayrıcalıklarıyla devleştiği ortaya çıktı. 27 yılda 36 işçinin yaşamını yitirdiği şirkette çelik üretimi 20 yılda 600 bin tondan 5 milyon tona ulaştı.

Birgün'den Ebru Çelik'in haberine göre; bu kadar ölümün yaşandığı fabrika ve bağlı olduğu HABAŞ’ın AKP iktidarı döneminde sermayesini ve faaliyet alanlarını nasıl büyüttüğü de ortaya çıktı.

2000’li yılların başında ağırlıklı olarak sınai gaz, LPG, bankacılık ve demir-çelik alanlarında faaliyet gösteren şirket, bunların yanında enerji, otomotiv ve lojistik alanlarına da yayıldı.

KATLADIKÇA KATLADI

Şirketin Aliağa’daki çelik üretim kapasitesi, 2000’li yılların başında yıllık yaklaşık 600 bin ton iken yapılan yatırımlarla 4,5-5 milyon ton seviyesine çıkarıldı. HABAŞ, 2008’de çubuk haddehanesini, 2014’te ise yassı çelik üretimi yapan sac haddehanesini devreye aldı.

Enerji sektöründe de büyüyen şirketin elektrik üretimindeki kurulu gücü 871 megavata ulaştı.

HABAŞ, 2021 yılında ise Türkiye’den çekilen Honda’nın Kocaeli Şekerpınar’daki fabrikasını satın alarak otomotiv sektörüne de adım attı.

KAYNAKLARLA BÜYÜDÜ

HABAŞ’ın farklı sektörlerdeki yatırımları kamu teşvikleriyle de desteklendi. Şirkete istihdam teşviki kapsamında SGK prim desteği sağlanırken bazı yatırımlarda gümrük vergisi muafiyetinden de yararlandırıldı.

HABAŞ’ın Kocaeli Dilovası Makine İhtisas Organize Sanayi Bölgesi’nde kuracağı yeni otomotiv fabrikası için 3 milyar 788 milyon 131 bin 466 liralık yatırım teşvik belgesi onaylanırken şirkete sağlanan teşvik, doğrudan milyarlarca liralık vergi ve maliyet avantajı içerdi. HABAŞ’ın büyüme hamlesine çevreye etkileri tartışmalı projeler de eşlik etti.

Şirket, 2016’dan bu yana farklı yatırımları için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına çok sayıda Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) başvurusu yaptı. Bu başvurular kapsamında şirkete 19 adet ‘ÇED olumlu veya ÇED gerekli değildir’ kararı verildi.

Ayrıca dört proje için ÇED olumlu kararı alındı. Bazı projeler yargıya taşınırken kimi kararlar mahkemeler tarafından iptal edildi. Şirketin değerlendirme süreci devam eden 70 başvurusunun daha bulunduğu öğrenildi.

TARIM ARAZİLERİ YOK EDİLİYOR

HABAŞ’ın çevresel etkileri tartışma yaratan yatırımlarından biri de Kocaeli’nin Dilovası ilçesinde planlanan boyama tesisi oldu. Demirciler Organize Sanayi Bölgesi’nde kurulması planlanan ve yatırım bedeli 748 milyon lira olarak açıklanan tesis için ÇED gerekli değildir kararı verildi. Proje raporunda bölgede tarım arazilerinin de yer aldığı belirtildi.

Şirketin Hatay’ın Dörtyol ilçesine bağlı Yeşilköy Mahallesi’nde kurmayı planladığı sıcak haddehane projesi de 21 Ocak 2026’da onay aldı. Projenin ÇED raporunda tesisin günlük sürekli proses suyu ihtiyacı 1.166,67 metreküp olarak hesaplandı.

Proje alanında bulunan yaklaşık 400 ağaçlı mandalina bahçeleri ve tarım arazileri de yatırımın etkileyeceği alanlar arasında yer aldı. Doğu Akdeniz Çevre Dernekleri (DAÇE) de ağustos ayında yaptığı açıklamayla projeye karşı çıktı.

Açıklamada, proje alanının tamamının sulu tarım arazisi niteliğinde olduğu ve bölgenin önemli narenciye üretim merkezlerinden biri olduğu vurgulanırken HABAŞ’ın sicili, iş cinayetleriyle sermaye büyümesinin aynı dönemde nasıl iç içe geçtiğini bir kez daha ortaya koydu.

PATLAMA İÇİN 10 BAKANLIĞA SORU ÖNERGESİ

YENİ Parti Sivas Milletvekili Ulaş Karasu, İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda yaşanan iş cinayetlerinin araştırılması için 10 bakanlığa ayrı ayrı soru önergesi verdi. 3 günde 19 işçinin yaşamını yitirdiğine dikkat çeken Karasu, iş güvenliği denetimlerini, taşeron sistemini ve işveren sorumluluklarını gündeme taşıdı.

Karasu, HABAŞ’ın 2025 Sürdürülebilirlik Raporu’nda kamu kaynaklı vergi indirimleri, krediler ve teşviklerin toplamının 18,27 milyar TL olarak açıklandığını hatırlattı. Kamu desteği alan şirketlerin iş güvenliği performansının da denetlenmesi gerektiğini vurgulayan Karasu, “Bir şirkete milyarlarca liralık kamu desteği sağlanırken işçilerin yaşamını korumak için hangi denetimler yapılıyor? Hükümetin birinci görevi insan hayatını korumaktır” dedi.

Karasu, teşviklerin işçi sağlığı ve güvenliği kriterlerine bağlanmasını, ihmali bulunanların hesap vermesini istedi.

AİLELER TABUTLARIN BAŞINDA ADALET İSTEDİ

İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda meydana gelen patlamada yaşamını yitiren işçiler, gözyaşları ve öfke içinde son yolculuklarına uğurlandı. Törenlerinde ailelerin acısı kadar adalet talebi de öne çıktı. Sorumluların hesap vermesini istendi.

Patlamada yaşamını yitiren 25 yaşındaki makine mühendisi Kadir Kaan Özçelik’in tabutu musalla taşına konulduğunda, babası tabutun başından bir an olsun ayrılmadı; annesi ve üniversite sınavına hazırlanan kız kardeşi birbirine tutunarak ayakta durabildi. Genç mühendis, üç ay önce “özgeçmişimde bulunsun” diyerek girdiği ve kız kardeşinin dershane taksitlerini ödediği fabrikadan, Ulukent Mezarlığı’na uğurlandı. Aynı saatlerde Aliağa’nın Bozköy Camisi’nde bir başka tabut omuzlardaydı.

Taşeron firma bünyesinde kazan bakımında temizlik işi yapmak üzere 9 Kasım sabahı ilk kez işbaşı yapan 42 yaşındaki Göksel Ünaldı’nın vardiyası yalnızca üç saat sürmüştü. Bozköy Mezarlığı’na defnedilen Ünaldı’nın tabutuna sarılan annesini yakınları güçlükle teskin etti.

Yalnızca Menemen ve Aliağa’da değil, üç ayrı şehirde beş işçinin cenazesi toprağa verildi.

İzmir’in Kınık ilçesine bağlı Büyükoba Mahallesi’nde Ersin Oğuz, KırFıkkale’nin Gündoğdu Mahallesi’ndeki Döndü Kadın Camisi’nde kılınan namazın ardından Yuva Mezarlığı’nda üç çocuk babası 44 yaşındaki Fatih Işık ve Afyonkarahisar’ın Şuhut ilçesine bağlı Karacaören köyünde muhtarlık önünde kılınan namazın ardından Recep Fedai son yolculuğuna uğurlandı.

Geçtiğimiz gün defnedilen 15 yıllık işçi kuzenler İlker Sığırtmaçoğlu ve Hüsnü Ersoy ile fabrikada henüz dört gün önce işe başlayan 57 yaşındaki Abdülkadir Kınacı, Mustafa Sert ve Ceylan Bıyıklı’nın ardından mezarlıklardaki öfke bugün de dinmedi.

İŞÇİ GENÇLİK EL ELE MÜCADELEYE

İstanbul Üniversitesi öğrencileri İzmir Aliağa'da HABAŞ'ta yaşanan facia sonrası yürüyüş düzenledi. Havuzlu Bahçe'de başlayıp Ana Kapı'da basın açıklamasıyla sona eren yürüyüşte "İşçilerin katili sermaye düzeni", "Katil HABAŞ hesap verecek", "İşçiler ölürken patronlara huzur yok" sloganları atıldı.

Yürüyüş sonrası yapılan basın açıklamasında "HABAŞ’ta yaşananlar bir kaza değil, işçi sınıfının yaşamını sermayenin kâr hırsına kurban eden düzenin sonucudur.

HABAŞ’ta yaşanan katliamın bütün sorumluları açığa çıkarılsın!" dendi. Ankara'da da ODTÜ öğrencileri, HABAŞ fabrikasında yaşanan işçi katliamını protesto etti. Yapılan yürüyüşte “HABAŞ’ın hesabı sorulacak”, “İşçilerin katili Saray rejimi”, “İşçi gençlik el ele mücadeleye” sloganlarını atıldı.