Depremin izleri tarihle siliniyor

Kültür ve Turizm Bakanlığı, 6 Şubat depremlerinin ağır hasar verdiği 11 ilde tarihî yapıların yeniden ayağa kaldırılması için kapsamlı bir çalışma yürütüyor. Şimdiye kadar 24 milyar liralık restorasyon ve ihya çalışması tamamlanırken, devam eden projelerle birlikte toplam yatırımın 34 milyar liraya ulaşması bekleniyor.

Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası’nda düzenlenen toplantıda deprem bölgesindeki kültürel miras çalışmalarını değerlendiren Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 6 Şubat depremlerinin ardından yalnızca şehirlerin fiziki olarak yeniden inşa edilmesine değil, tarihî kimliklerinin korunmasına da odaklandıklarını söyledi.

34 MİLYAR LİRALIK RESTORASYON PROGRAMI Bakanlık verilerine göre deprem bölgesindeki kültür varlıklarının korunması için önemli miktarda kaynak ayrıldı. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından Bakanlığa tahsisli yapıların restorasyon projeleri ve uygulamaları için bugüne kadar 12 milyar 265 milyon lirayı aşan kaynak kullanıldı.

Vakıflar Genel Müdürlüğü ise deprem bölgesindeki restorasyon ve ihya çalışmaları için 22 milyar liralık bütçe ayırdı. İki kurumun yürüttüğü çalışmaların toplamında bugüne kadar 24 milyar liralık iş gerçekleştirildi. Devam eden projelerin tamamlanmasıyla birlikte deprem bölgesindeki kültürel miras yatırımlarının toplam büyüklüğünün 34 milyar liraya ulaşacağı bildirildi. Vakıflar Genel Müdürlüğünün yürüttüğü programın önemli bölümünün kendi öz gelirleriyle finanse edildiği de aktarıldı.

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün sorumluluğundaki çalışmalarda önemli bir aşama kaydedildi. Depremden etkilenen 11 ilde 79 iş tamamlanırken, 17 projede uygulamalar devam ediyor. Dört işte ise ihale süreçleri sürdürülüyor. Restorasyon çalışmalarında tarihî yapıların yanı sıra müzeler ve arkeolojik alanlar da ele alınıyor. Gaziantep Kalesi yeniden ayağa kaldırılırken, Zeugma Mozaik ve Arkeoloji Müzesi ile Gaziantep Arkeoloji Müzesi'nde deprem ve diğer afetlerin oluşturduğu hasarların giderilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirildi.

Diyarbakır'da ise surlardan müzelere, Saint George Kilisesi'nden Zerzevan Kalesi'ne kadar çok sayıda kültür varlığında koruma ve restorasyon çalışmaları tamamlandı. Böylece deprem sonrasında zarar gören farklı nitelikteki tarihî yapıların yeniden kullanılabilir hale getirilmesi hedeflendi.

KAHRAMANMARAŞ'TA TARİHÎ MERKEZLER KORUNUYOR Restorasyon programının önemli duraklarından biri de depremin merkez üssü olan Kahramanmaraş oldu. Kentteki Kahramanmaraş Kalesi için yürütülen çalışmalar tamamlandı. Kale, ziyaretçi karşılama merkezi ve çevre düzenlemesiyle birlikte yeniden düzenlendi. Kent merkezindeki tarihî dokunun korunması amacıyla Kurtuluş Mahallesi'nde de etaplar halinde çalışmalar yürütülüyor. Projeleri tamamlanan tescilli yapıların restorasyonuna başlanacağı bildirildi. Germenicia Antik Kenti ile Belediye Çarşısı'nda ise koruma ve ziyaret düzenlemelerine ilişkin proje çalışmaları devam ediyor. Böylece kentin tarihî mirasının yalnızca tekil yapılar üzerinden değil, çevresiyle birlikte ele alınması amaçlanıyor.

Depremin en ağır etkilediği kentlerden Hatay'da çalışmalar daha geniş bir tarihî alanı kapsıyor. Hatay Müzesi'nin onarımı ve Gastronomi Merkezi'nin restorasyonu sürerken, tarihî kent merkezindeki yapıların yeniden kazandırılması için de uygulamalar gerçekleştiriliyor.

Eski Belediye Binası ile Kurtuluş Caddesi üzerindeki sivil mimarlık örneklerinin restorasyonuna yönelik çalışmalar tamamlandı. Kentteki yüzlerce tescilli yapının projelendirilmesine ilişkin çalışmalar ise devam ediyor. Bakan Ersoy, Hatay'daki uygulamalarda çarşı, dükkân, han ve camilerin çevrelerindeki tarihî dokuyla birlikte değerlendirildiğini belirtti. Çalışmaların amacının yalnızca hasarlı binaları onarmak değil, kentin tarihî bütünlüğünü yeniden oluşturmak olduğunu ifade etti.

MALATYA'DA TARİHÎ ALANLARDA ÇALIŞMA Deprem sonrasında koordinatör olarak görevlendirildiği Malatya'daki çalışmalara da değinen Ersoy, Arslantepe, Atatürk Evi, Arkeoloji Müzesi ve Beşkonaklar başta olmak üzere çok sayıda noktada koruma ve restorasyon uygulamalarının gerçekleştirildiğini aktardı. Şanlıurfa'da Şanlıurfa Kalesi'nin ikinci etap restorasyonunun tamamlanmasının ardından alanın yeniden ziyarete açılması planlanıyor. Elazığ Arkeoloji ve Etnografya Müzesi'nin açıldığı belirtilirken, Adıyaman'da ise Cumhuriyet İlkokulu binasının rekonstrüksiyon yöntemiyle müzeye dönüştürülmesine yönelik çalışmalar sürüyor.

Deprem bölgesindeki çalışmalar yalnızca kamuya ait yapılara yönelik değil. Vatandaşların mülkiyetinde bulunan tescilli taşınmaz kültür varlıklarının onarımı için de destek programı uygulanıyor.

Taşınmaz Kültür Varlıklarına Yardım Sağlanmasına Dair Yönetmelik kapsamında 11 ilde 1.297 proje yardımı ve 311 uygulama yardımı olmak üzere toplam 1.608 taşınmaz kültür varlığı için sözleşme imzalandı. Bu kapsamda yürütülen destek programının tutarı 2 milyar 140 milyon lirayı aştı. Bakanlık, bu yardımlarla özel mülkiyette bulunan tarihî yapıların da deprem sonrasında yeniden korunmasını ve yaşatılmasını hedefliyor. Deprem sırasında yıkılan ya da ağır hasar alan tarihî yapılardan geriye kalan kültür varlıklarının korunması da çalışmaların önemli başlıkları arasında yer alıyor. Kültür enkazının ayrıştırılması, belgelenmesi ve muhafaza edilmesine yönelik uygulamalarla yapıların tarihî özelliklerinin mümkün olduğunca kayıt altına alınması amaçlanıyor.

678 VAKIF ESERİ İNCELENDİ Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından deprem bölgesindeki vakıf kültür varlıklarına yönelik geniş kapsamlı hasar tespit çalışması gerçekleştirildi. Teknik ekiplerin yanı sıra Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi (ICOMOS) Türkiye Millî Komisyonu uzmanlarının da yer aldığı çalışmalar kapsamında 678 vakıf kültür varlığı tek tek incelendi.

Yapılan tespitlerde 31 eserin tamamen yıkıldığı veya göçtüğü belirlendi. Bunların yanı sıra 144 eserin ağır, 104 eserin orta, 98 eserin ise hafif hasarlı olduğu tespit edildi. İncelenen 301 eserin ise depremi hasarsız atlattığı bildirildi.

Vakıflar Genel Müdürlüğünün sözleşmeli çalışmaları ise 377 eser/parsel ölçeğine ulaştı. Bu çalışmaların 209'u tamamlandı. Böylece yürütülen restorasyon programının yarısından fazlasında uygulama tamamlanmış oldu.

Restorasyon programında önümüzdeki döneme ilişkin takvim de açıklandı. Mevcut planlamaya göre 2026 yılı sonuna kadar 58, 2027 yılı içerisinde ise 50 işin tamamlanması öngörülüyor.

2026'nın kalan ayları için belirlenen takvimde eylül ayında bir, ekim ayında yedi, kasım ayında 15 ve aralık ayında 35 eserin tamamlanması planlanıyor.

Bakanlık, 2026-2027 döneminin özellikle vakıf kültür varlıkları açısından yoğun bir tamamlanma ve yeniden açılış süreci olacağını belirtiyor. Çalışmaların tamamlanmasıyla birlikte deprem bölgesindeki çok sayıda tarihî yapının yeniden ziyaretçileriyle buluşması hedefleniyor.

RESTORASYONDA BİLİMSEL KRİTERLER ESAS ALINIYOR Kültürel mirasın yeniden ayağa kaldırılması sırasında her yapının kendi özelliklerine göre değerlendirilmesine dikkat ediliyor. Restorasyon uygulamalarının bilim heyetleri ve Koruma Kurulu kararları doğrultusunda gerçekleştirildiği bildirildi.

Çalışmalarda yapıların mümkün olan en kısa sürede yeniden kullanıma kazandırılmasının yanı sıra restorasyonun doğru tekniklerle, kalıcı ve özgün yapıya uygun biçimde gerçekleştirilmesi hedefleniyor.

Deprem bölgesindeki restorasyon çalışmalarında farklı kamu kurumları arasındaki iş birliği de devam ediyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile yapılan protokoller kapsamında 16 ayrı iş yürütülürken, diğer kurum ve kuruluşlarla gerçekleştirilen protokoller çerçevesinde de beş çalışma bulunuyor.

HEDEF: AFETLERE DAHA DAYANIKLI KÜLTÜREL MİRAS Bakanlığın gelecek dönemdeki çalışmalarında yalnızca mevcut hasarların giderilmesi değil, kültürel mirasın olası yeni afetlere karşı daha dirençli hale getirilmesi de öne çıkıyor.

Bu kapsamda kültür varlıklarının belgelenmesi, dijital envanterlerinin geliştirilmesi ve yapıların taşıdığı risklerin belirlenmesine yönelik çalışmaların sürdürülmesi planlanıyor.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, devam eden projelerin tamamlanmasıyla depremden etkilenen kentlerin kültür ve turizm hayatının yeniden güçleneceğini belirtti. Ersoy, deprem bölgesindeki şehirlerin tarihî ve kültürel değerleriyle birlikte yeniden ayağa kaldırılması için çalışmaların sürdürüleceğini ifade etti.