Kavak ağacı yetiştiriciliği daha fazla desteklenmeli

Geçmiş yıllarda meyve bahçeleri ve tarla bitkileri yetiştiriciliği yapılan arazilerin arasında, yer yer kavak ağacı yetiştiriciliği yapılan parsellere sık sık rastlayabilirdik. Özellikle Karadeniz ve Marmara bölgelerinde yaygın şekilde yetiştiriciliği yapılmaktaydı.

Daha sonraları inşaat sektöründe demir ve benzeri desteklerin ve kalıpların kullanılmaya başlaması, gıda ürünlerini taşımada tahta yerine plastik ürünlerin kullanılması gibi pek çok alanda kavak odununun kullanımının azalması neticesinde kapama kavak ağacı yetiştiriciliği azalmaya başladı. Anadolu'da geleneksel olarak tarla, yol, su arkları ve akarsu kenarlarında sıra dikimleri hâlinde kavak yetiştiriciliği yapılmaktadır.

Anadolu'nun ekilebilir tarım arazisinin kısıtlı, odun talebinin ise yüksek olduğu bölgelerinde, sıra ağaçlandırmaları tarıma uygun araziyi korumakta ve yörenin ahşap malzeme ihtiyacını önemli ölçüde karşılamaktadır. Aynı zamanda, sıra ağaçlandırmaları genellikle kuru bir iklime sahip ve rüzgârlarla süpürülen alanlarda rüzgâr perdesi olarak önemli bir fonksiyona sahiptir.

Türkiye’de kontrplak üretiminin temel ham maddesi kavak odunudur. Levha ve panel sanayisinde dolgu ve ham madde amacıyla yüz binlerce ton kavak odunu kullanılmaktadır. Bunların yanında kısa lifli ve açık renkli yapısı sayesinde yazı kâğıdı, karton, ambalaj kâğıdı ile peçete üretiminde de kavak odunu kullanılmaktadır.

Türkiye’nin 2025 yılı sonu itibarıyla devlet ormanlarından yapılan toplam endüstriyel odun üretimi yaklaşık 25,5 milyon m³ olarak gerçekleşmiştir. Orman ürünleri ham madde ihtiyacı kapsamında 2025 yılında yıllık ortalama 1,5 ila 2,5 milyon m³ arasında değişen hacimlerde ham ve yarı işlenmiş odun ürünü (tomruk, yonga, kereste ham maddesi çeşidi) Rusya Federasyonu, Ukrayna, Bulgaristan, Romanya ve Almanya gibi ülkelerden ithalat gerçekleştirilmiştir.

Aynı zamanda “işlenmiş orman ürünlerinin” ihracatı da yapılmaktadır. 2025 yılında bu ihracattan yaklaşık 8 milyar dolar gelir elde edilmiştir. Günümüzde giderek artan çevresel bilinç ve duyarlılık nedeniyle, fosil kökenli yakıtlara ve petrol türevli plastik malzemelere olan tepki son yıllarda giderek büyümekte ve bu ürünlerin kullanımının azaltılması gündeme gelmektedir.

Yenilenebilir bir ham madde kaynağı olarak, ileri teknoloji ile üretilmiş odun kökenli ürünlerin bazı petrol türevi ürünleri ikame edebileceği öngörülmektedir. Bu talebin karşılanmasında başta kavak olmak üzere, hızlı gelişen orman ağacı türleri önemli bir rol üstlenecektir.

Kocaeli Başiskele’de bulunan Kavak ve Hızlı Gelişen Orman Ürünleri Araştırma Enstitüsünde yapılan ıslah çalışmalarında geliştirilen “Samsun klonu” tüm bölgelerde genel olarak tercih edilmektedir. Bu çeşit hızlı büyümektedir.

Marmara ve Karadeniz bölgeleri boyunca yetiştiriciliği yapılmaktadır. İç Anadolu Bölgesi için ise Gazi (TR-56/52), Anadolu (TR-56/75) ve Kocabey (77/10) kara kavak klonları tavsiye edilirken, tuzluluk oranı yüksek olan bölgelerde, özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde, yüksek tuzluluk oranlarına dayanıklılığından dolayı “Fırat kavağı” tavsiye edilmektedir.

Ülkemizde ham ve yarı işlenmiş odun ürünü ithalatının azaltılması ve yine katma değeri yüksek orman ürünlerinin ihracatının artırılması için, özellikle kısa sürede odun üretimi sağlaması, tarım arazileriyle entegre edilebilmesi ve sanayiye düzenli ham madde sunması nedeniyle kavakçılığın hem ekonomik hem de sosyal açıdan yeniden stratejik bir sektör hâline getirilmesi gerekmektedir. Kavak üretiminin tarımsal destekleme kapsamına alınmasının kırsalda önemli bir istihdam yaratacağını düşünmekteyim.

Öte yandan üniversitelerin kavakçılık ve ormancılık alanında saha odaklı daha fazla araştırma yapmaları ve orman mühendisliği eğitim altyapısının daha fazla güçlendirilmesi gerekmektedir.