DSÖ ve Lancet Açıkladı: 2023'te Sıcaklıkla İlişkili 710 Bin Ölüm Tahmin Edildi

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 28 Ekim 2026'da yaptığı açıklamada, The Lancet'te yayımlanan yeni iklim ve sağlık raporunun sonuçlarını duyurdu. University College London öncülüğündeki uluslararası araştırma ağı tarafından hazırlanan raporda, 2023 yılında dünya genelinde ısıyla ilişkili yaklaşık 710 bin ölüm meydana geldiği tahmin edildi.

Bu rakam, araştırmada değerlendirilen 2006–2023 döneminin en yüksek yıllık tahmini ölüm sayısı oldu.

İklim değişikliğinin insan sağlığı üzerindeki etkilerini izleyen Lancet Countdown araştırma ağının onuncu yıllık raporu, 30'dan fazla ülkeden 146 araştırmacının katkısıyla hazırlandı. Çalışmada sıcaklık artışı, kuraklık, bulaşıcı hastalıklar, sağlık sistemlerinin hazırlığı ve iklim politikalarının sağlık üzerindeki etkileri dahil 54 gösterge değerlendirildi.

Ölümlerin yüzde 71,5'i iklim değişikliğine atfedildi

Raporun ısıyla ilişkili ölümleri inceleyen bölümünde, 2023 yılı için hesaplanan ölüm yükünün yüzde 71,5'inin insan faaliyetlerinden kaynaklanan iklim değişikliğine atfedilebileceği belirlendi.

Bu oran, yaklaşık 710 bin ölümün tamamının doğrudan sıcak çarpması nedeniyle meydana geldiği anlamına gelmiyor.

Araştırmacılar, gerçekleşen sıcaklık koşullarında ortaya çıkan tahmini ölüm sayısını, insan kaynaklı iklim değişikliğinin yaşanmadığı varsayımsal koşullarda beklenen ölüm sayısıyla karşılaştırdı.

İki senaryo arasındaki fark kullanılarak küresel ısınmanın ısıyla ilişkili ölüm yüküne katkısı hesaplandı.

Elde edilen yüzde 71,5 oranı, tek tek kişilerin ölüm nedenlerinin incelenmesiyle değil, nüfus ve iklim verilerine dayalı istatistiksel modelleme yöntemiyle belirlendi.

Isıya bağlı ortalama ölümlerde yüzde 36 artış

Rapora göre, Paris Anlaşması'nın yürürlüğe girdiği 2016 yılından sonraki 2016–2023 döneminde ısıyla ilişkili yıllık ortalama ölüm sayısı, 2006–2015 dönemine kıyasla yaklaşık yüzde 36 yükseldi.

Bu karşılaştırma, iki dönemde hesaplanan küresel ölüm yükü arasındaki değişimi gösteriyor. Artışın Paris Anlaşması'ndan kaynaklandığı anlamına gelmiyor.

Araştırmacılar, özellikle sıcaklık artışının devam etmesi ve nüfusun yaşlanması nedeniyle ısıya maruz kalmanın sağlık üzerindeki etkilerinin giderek daha geniş kesimleri ilgilendirdiğine işaret ediyor.

Küresel tahmin için 129 ülkenin ölüm verileri kullanıldı

Araştırmanın ısıyla ilişkili ölüm hesaplamalarında, 129 ülkeyi kapsayan bir ölüm veri tabanından yararlanıldı.

Bilim insanları, sıcaklık ile ölüm riski arasındaki ilişkiyi belirlemek için geliştirdikleri istatistiksel tahmin modellerini, küresel sıcaklık kayıtları, nüfus bilgileri ve Küresel Hastalık Yükü Araştırması'nın ölüm tahminleriyle birleştirdi.

Bu yöntemle yalnızca veri tabanındaki ülkeler için değil, dünya genelinde ısıyla ilişkili ölüm yüküne yönelik tahminler oluşturuldu.

Araştırma, katılımcılara müdahale edilen bir klinik deney değil; nüfus, sıcaklık ve ölüm kayıtlarını kullanarak risk hesaplaması yapan bir modelleme çalışması niteliği taşıyor.

Dolayısıyla 710 bin rakamı, resmî ölüm belgelerinde sıcaklık nedeniyle kaydedilmiş kişilerin toplamını değil, sıcaklığa maruz kalmayla ilişkili olduğu hesaplanan tahmini ölüm sayısını ifade ediyor.

Sıcaklık kalp ve böbrek hastalıklarını da etkiliyor

Dünya Sağlık Örgütüne göre yüksek sıcaklıklar, yalnızca sıcak çarpması gibi doğrudan sağlık sorunlarına neden olmuyor. Vücudun sıcaklığı dengelemek için gösterdiği çaba, kalp ve böbrekler üzerinde ek yük oluşturabiliyor.

Kalp ve damar hastalıkları, diyabet, solunum yolu hastalıkları ve böbrek rahatsızlıkları bulunan kişiler, sıcak havanın olumsuz etkilerine karşı daha duyarlı olabiliyor.

Yaşlılar, bebekler, açık havada çalışanlar ve serin ortamlara erişimi sınırlı kişiler de yüksek sıcaklığa bağlı sağlık sorunları açısından daha fazla risk taşıyor.

Uzun süre yüksek sıcaklığa maruz kalmak, vücudun sıvı ve sıcaklık dengesini bozarak mevcut hastalıkların ağırlaşmasına yol açabiliyor.

Bu nedenle sıcaklıkla ilişkili ölümler, yalnızca sıcak çarpması tanısıyla açıklanabilecek olaylarla sınırlı kalmıyor.

Araştırmacılardan küresel sağlık acil durumu çağrısı

Lancet Countdown araştırmacıları, iklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkilerinin mevcut önlemlerden daha hızlı arttığını belirterek, sorunun küresel bir sağlık acil durumu olarak resmen tanınması çağrısında bulundu.

Araştırma ağının yürütme direktörü Prof. Dr. Marina Romanello, rapora ilişkin değerlendirmesinde temiz enerji yatırımları, sağlık sistemlerinin hazırlığı ve sağlığı koruyan düzenlemelerde ilerleme sağlandığını, ancak mevcut çalışmaların artan riskleri karşılamakta yetersiz kaldığını bildirdi.

Dünya Sağlık Örgütü de iklim değişikliğinin sağlık sistemleri üzerindeki baskısına karşı erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi, sağlık kuruluşlarının aşırı sıcak dönemlerine hazırlanması ve risk altındaki nüfusu koruyacak önlemlerin yaygınlaştırılması gerektiğini vurguladı.

Örgütün değerlendirmesinde, iklim değişikliğine karşı yürütülen politikaların aynı zamanda hastalıkların ve erken ölümlerin önlenmesine katkı sağlayabileceği belirtildi.

Ölüm tahminleri belirli varsayımlara dayanıyor

Araştırmanın yöntemsel sınırlılıkları da bulunuyor.

Isıyla ilişkili ölüm yükünü hesaplayan model, sıcaklık ile ölüm riski arasındaki ilişkinin zaman içinde değişmediğini varsayıyor.

Oysa toplumların sıcak havaya uyum sağlaması, sağlık hizmetlerinin gelişmesi ve serinleme olanaklarının yaygınlaşması ölüm riskini azaltabilir. Ekonomik koşulların kötüleşmesi veya sıcaklığa karşı korunma imkânlarının yetersiz kalması ise riski artırabilir.

Bu değişimlerin modelde bütünüyle hesaba katılamaması, bazı dönemlerde tahmini ölüm sayısının gerçek yükten yüksek veya düşük hesaplanmasına neden olabilir.

Araştırmanın sonuçları ayrıca 2023 yılına ait sıcaklık ve ölüm verilerine dayanıyor. Bulguların 2026 yılında açıklanmış olması, 710 bin ölüm tahmininin 2026 yılına ait olduğu anlamına gelmiyor.

Yeni rapor, iklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkilerini küresel ölçekte değerlendirmek için daha kapsamlı veriler sunarken, özellikle sıcaklık kaynaklı sağlık risklerinin azaltılmasına yönelik önlemlerin gerekliliğini ortaya koyuyor.

KAYNAKLAR

The Lancet – The 2026 Report of the Lancet Countdown on Health and Climate Change: A Decade of Escalating Health Harms and a Decisive Moment for All, 27 Ekim 2026.

Lancet Countdown – 2026 Küresel Raporu, Isıyla İlişkili Ölümler Göstergesi 1.1.5, Eylül 2026 güncellemesi.

Dünya Sağlık Örgütü – İklim Değişikliğinin Büyüyen Bir Sağlık Acil Durumu Olduğuna İlişkin Lancet Countdown Açıklaması, 28 Ekim 2026.

University College London – İklim Değişikliğinin Küresel Sağlık Acil Durumu Olarak Tanınması Çağrısına İlişkin Açıklama, 27 Ekim 2026.

Dünya Sağlık Örgütü – Sıcaklık ve Sağlık Bilgi Notu, 31 Temmuz 2026.