Deprem uzmanından acı gerçek!'Bina sağlam yapılsa bile müdahale yıkımı kaçınılmaz kılıyor

12 Kasım 1999 Düzce Depremi'nin 27. yılı dolayısıyla değerlendirmelerde bulunan Düzce Üniversitesi Deprem Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü ve Türkiye Ulusal Risk Kalkanı Modeli Hasar Tespit Kurulu Üyesi Prof. Dr. Mehmet Emin Arslan, deprem güvenliğinde mühendislik hizmeti kadar yapıların kullanım sürecinde korunmasının da önemli olduğunu vurguladı.

Arslan, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler ile 1999 Düzce Depremi'nin etkilediği alan ve ölçülen ivme değerleri bakımından farklılık gösterdiğini, buna rağmen mühendislik hizmeti almayan veya sonradan müdahaleye uğrayan binalarda benzer yıkım nedenlerinin öne çıktığını ifade etti. Depremlerde binaların hasar görmesinde önemli etkenlerden birinin yapım aşamasında yönetmelik şartlarına uyulmaması olduğunu belirten Arslan, kolon boyutları, kolon ve kirişlerdeki donatı sıklaştırmaları ile taşıyıcı elemanların dayanım dengesinin önemine işaret etti.

Arslan, deprem sırasında binada hasar oluşması halinde öncelikle kirişlerin zarar görmesinin, kolonların ise ayakta kalmasının hedeflendiğini belirterek, "Ayağımız kırılırsa ayakta kalamayız, kolumuz kırılırsa tabii önemlidir ama ayakta kalabiliriz. Yani insanlar binanın içinden yürüyerek çıksın isteriz." dedi.

Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından binalardaki hasarlara ilişkin kapsamlı bir rapor hazırladıklarını aktaran Arslan, incelemelerde kısa kolon, yumuşak kat, burulma düzensizliği ve bitişik nizam yapılaşma gibi sorunların öne çıktığını kaydetti. Bu sorunların mühendislik hesaplarında ve yapı yönetmeliklerinde dikkate alınması gerektiğini belirten Arslan, gerekli önlemlerin alınmaması ve denetim eksikliklerinin yıkımlara zemin hazırladığını söyledi.

Bazı binaların başlangıçta mevzuata uygun tasarlanmasına rağmen kullanım sırasında yapılan müdahalelerle güvenliğini kaybedebildiğini anlatan Arslan, kolon kesilmesinin bu durumun en çarpıcı örneklerinden biri olduğunu belirtti. Yapıya sonradan yapılan müdahalelerin taşıyıcı sistemin hesaplanan davranışını değiştirdiğini vurgulayan Arslan, konuyla ilgili şu değerlendirmede bulundu:"Uygun şekilde tasarlanıyor, bitiyor ancak yapıya müdahaleler söz konusu olabiliyor, kolon kesilmesi gibi.

Dolayısıyla mühendis olarak benim ilk tasarladığım projeden çok farklı bir davranışı deprem esnasında görüyorum. Yapıdaki yük dağılımları beklediğimden farklı bir şekilde gerçekleşiyor. Yıkım kaçınılmaz oluyor. Felakete sebep oluyor.

İnsanın olduğu her yerde maalesef yapıya müdahaleler var. Bu cehaletten kaynaklanıyor. Sonuçlarını düşünmeden hareket ediyoruz. Bu sonuçları dikkate alsak yapmayız. Aklı başında insan bunu yapmaz."Gaziantep'teki hasarlı yapılar üzerinde de çalıştığını belirten Arslan, benzer müdahalelerin Kahramanmaraş, Adıyaman ve Malatya'da da görüldüğünü aktardı.

Özellikle imar affından yararlanmış binalarda yıkımların yoğunlaştığına dikkati çekti. Bazı yapıların bir veya iki katlı inşa edildiğini, daha sonra taşıyıcı sistemin hesabı dikkate alınmadan üst katlar eklenmeye çalışıldığını anlatan Arslan, bu tür değişikliklerin binanın dayanımını olumsuz etkileyerek can ve mal kaybına neden olabildiğini ifade etti.