Yer fıstığı hafızayı güçlendirir mi? Bilim insanlarından dikkat çeken sonuç

Hollanda'daki Maastricht Üniversitesi araştırmacıları, düzenli yer fıstığı tüketiminin yaşlanan beyin üzerindeki etkilerini inceleyen yeni bir araştırma yayımladı. Bulgular, 16 hafta boyunca her gün tuzsuz yer fıstığı tüketmenin, beynin hafızayla ilişkili bazı bölgelerinde insüline verilen yanıtı olumlu yönde etkileyebileceğini gösterdi.

Food & Function dergisinde Ekim 2026'da yayımlanan çalışma, beslenme ile beyin sağlığı arasındaki ilişkiye yönelik yeni veriler sunuyor. Ancak araştırmacılar, bu sonuçların yer fıstığının Alzheimer hastalığını önlediği veya hafıza kaybını tedavi ettiği anlamına gelmediğini vurguluyor.

31 KİŞİYE 16 HAFTA BOYUNCA YER FISTIĞI VERİLDİ

Araştırmaya 60-75 yaşları arasında, genel sağlık durumu iyi olan 31 yetişkin katıldı.

Randomize, tek kör ve kontrollü çapraz geçişli araştırmada katılımcılar iki farklı beslenme döneminden geçti.

İlk uygulama döneminde katılımcılar, 16 hafta boyunca her gün 60 gram tuzsuz, ince zarıyla kavrulmuş yer fıstığı tüketti.

Diğer 16 haftalık dönemde ise yer fıstığı tüketmediler.

İki dönem arasında, önceki beslenme uygulamasının etkilerini azaltmak amacıyla sekiz haftalık ara verildi. Katılımcıların bir bölümü yer fıstığı tüketimiyle, diğer bölümü kontrol dönemiyle başladı.

Bu yöntem sayesinde araştırmacılar, aynı kişilerin yer fıstığı tükettikleri ve tüketmedikleri dönemlerdeki beyin yanıtlarını karşılaştırabildi.

BEYNİN HAFIZA BÖLGELERİNDE DİKKAT ÇEKEN DEĞİŞİM

Araştırmacılar, yer fıstığının beyin üzerindeki etkisini değerlendirmek için özel bir manyetik rezonans görüntüleme yöntemi kullandı.

Katılımcılara burun yoluyla insülin uygulandı. Ardından beynin farklı bölgelerindeki kan akışının insüline nasıl yanıt verdiği ölçüldü.

Yer fıstığı tüketilen dönemden sonra, beynin sağ yarım küresindeki belirli bir bölgede insüline bağlı kan akımı yanıtının kontrol döneminden anlamlı biçimde farklılaştığı belirlendi.

Bu bölge, hafıza ve bilişsel işlevlerle ilişkili hipokampus ve parahipokampal girus gibi yapılarla kısmen örtüşüyordu.

Araştırmacılar, söz konusu değişimi bölgesel beyin insülin duyarlılığı açısından potansiyel olarak olumlu bir bulgu şeklinde değerlendirdi.

Burada önemli bir ayrıntı bulunuyor: Ölçülen değişim, beynin tamamında kan akışının artması değil, belirli bir bölgede insüline verilen kan akımı yanıtının farklılaşmasıydı.

BEYİNDE İNSÜLİN NEDEN ÖNEMLİ?

İnsülin çoğunlukla kan şekerini düzenleyen bir hormon olarak biliniyor. Ancak beyindeki görevleri bununla sınırlı değil.

İnsülin sinyalleri, sinir hücrelerinin işlevleri, enerji metabolizmasının düzenlenmesi ve hafızayla ilişkili bazı süreçlerde rol oynuyor.

Beyindeki insülin sinyallerinin bozulması, yaşlanmayla ilişkili bilişsel değişimler ve Alzheimer hastalığı araştırmalarında incelenen mekanizmalardan biri.

Bununla birlikte, beyin insülin duyarlılığındaki bir değişiklik doğrudan daha güçlü hafıza veya daha düşük Alzheimer riski anlamına gelmiyor.

Yeni araştırma da bu mekanizmanın beslenmeyle etkilenip etkilenemeyeceğine odaklanıyor.

ÖNCEKİ ARAŞTIRMADA HAFIZA PERFORMANSI DA İNCELENMİŞTİ

Maastricht Üniversitesi ekibinin 2025 yılında Clinical Nutrition dergisinde yayımladığı önceki çalışmada da aynı 31 katılımcının verileri değerlendirilmişti.

Bu araştırmada 16 haftalık yer fıstığı tüketiminin ardından, kontrol dönemiyle karşılaştırıldığında toplam beyin kan akışında yüzde 3,6 oranında artış saptanmıştı.

Gecikmeli sözel hatırlama testindeki performansta da yüzde 5,8'lik bir iyileşme bildirilmişti.

Bununla birlikte, yürütücü işlevler ve psikomotor hız gibi diğer bilişsel ölçümlerde benzer bir yarar gösterilememişti.

2026 yılında yayımlanan yeni analiz ise aynı katılımcılarda gözlenen sonuçların arkasında beyin insülin yanıtındaki değişimlerin bulunup bulunamayacağını araştırdı.

Dolayısıyla iki yayın birbirinden bağımsız iki büyük araştırma değil, aynı deneyin farklı sonuçlarını inceleyen çalışmalardı.

YER FISTIĞININ HANGİ BİLEŞENLERİ ETKİLİ OLABİLİR?

Yer fıstığı, doymamış yağ asitleri, bitkisel protein, lif, çeşitli vitamin ve mineraller ile biyolojik olarak aktif bitkisel bileşenler içeriyor.

Ayrıca nitrik oksit üretiminde kullanılan L-arjinin amino asidini sağlıyor. Nitrik oksit, kan damarlarının gevşemesinde görev alan moleküllerden biri.

Araştırmacılar, yer fıstığının besin bileşiminin damar işlevleri ve metabolik süreçler üzerinden beyin sağlığına katkıda bulunabileceğini düşünüyor.

Ancak çalışma, gözlenen değişimin hangi besin öğesinden kaynaklandığını belirlemek üzere tasarlanmadı.

Bu nedenle olumlu etkinin yalnızca L-arjinin, sağlıklı yağlar veya belirli bir vitamin sayesinde ortaya çıktığı söylenemiyor.

KAN ŞEKERİ VE KOLESTEROLDE DE İYİLEŞME OLDU MU?

Araştırmada yalnızca beyin görüntülemeleri yapılmadı.

Karaciğer yağlanmasıyla ilişkili ölçümler, glikoz metabolizması, kan yağları ve düşük düzeyli sistemik iltihaplanmayla ilişkili bazı kan göstergeleri de değerlendirildi.

Bu parametrelerde, yer fıstığı tüketimiyle kontrol dönemi arasında anlamlı bir değişiklik belirlenmedi.

Dolayısıyla araştırmanın temel bulgusu, bütün vücutta metabolik iyileşme değil, beynin belirli bir bölgesindeki insülin yanıtında gözlenen farklılıktı.

ALZHEIMER HASTALIĞINDAN KORUR MU?

Araştırmanın en önemli sınırlarından biri, yalnızca 31 sağlıklı yetişkinle gerçekleştirilmiş olması.

Ayrıca uygulama dönemleri 16'şar hafta sürdü. Bu süre, ilerleyen yıllarda demans gelişme riskinin değerlendirilmesi için yeterli değil.

Çalışmaya Alzheimer hastaları üzerinde bir tedavi denemesi olarak da bakılmamalı.

Araştırmacılar, beyin insülin yanıtındaki değişimin hafıza sağlığı açısından umut verici bir mekanizmaya işaret edebileceğini belirtiyor. Ancak bunun uzun vadeli bilişsel yarara dönüşüp dönüşmediğinin daha büyük ve uzun süreli araştırmalarla doğrulanması gerekiyor.

HER GÜN 60 GRAM YER FISTIĞI YEMEK GEREKİR Mİ?

Araştırmada kullanılan miktar günde 60 gramdı. Bu miktar yaklaşık iki standart porsiyona karşılık geliyor.

Ancak araştırmada kullanılan miktarın herkes için önerilen günlük tüketim düzeyi olduğu söylenemez.

Yer fıstığı enerji yoğunluğu yüksek bir besin. Yaklaşık 60 gramlık porsiyon, ürünün özelliklerine göre 340-360 kalori sağlayabilir.

Bu nedenle yer fıstığını mevcut beslenmeye fazladan eklemek yerine toplam enerji ihtiyacı ve beslenme düzeni içinde değerlendirmek önem taşıyor.

Ayrıca araştırmada tuzsuz, ince zarıyla kavrulmuş yer fıstığı kullanıldı. Tuzlu, şeker kaplı veya farklı işlemlerden geçirilmiş ürünlerin aynı sonuçları sağlayacağı gösterilmiş değil.

SONUÇ: UMUT VERİCİ AMA HENÜZ KESİN DEĞİL

Maastricht Üniversitesi'nin araştırması, günlük yer fıstığı tüketimi ile yaşlı yetişkinlerin beyin insülin yanıtı arasında olası bir ilişki ortaya koydu.

Önceki analizde saptanan sınırlı hafıza performansı iyileşmesiyle birlikte değerlendirildiğinde bulgular, beslenmenin yaşlanan beyin üzerindeki etkilerini anlamak açısından önem taşıyor.

Ancak mevcut veriler, yer fıstığının unutkanlığı tedavi ettiğini veya Alzheimer hastalığını önlediğini kanıtlamıyor.

TIBBİ UYARI

Yer fıstığı ciddi alerjik reaksiyonlara yol açabilen besinlerden biridir. Yer fıstığı alerjisi bulunan kişiler tüketmemelidir. Enerji kısıtlaması gerektiren veya özel beslenme tedavisi uygulanan bireyler porsiyon miktarını sağlık uzmanlarıyla değerlendirmelidir.

Yer fıstığı tüketimi, unutkanlık veya demans için tıbbi değerlendirme ve tedavinin yerine geçmez.

KAYNAKLAR

1. Kerkhof L, Mensink RP, Plat J, Nijssen KMR, Joris PJ. Daily consumption of unsalted, skin-roasted peanuts beneficially affects regional brain insulin responsiveness in older adults: Results of a longer-term randomized controlled trial. Food & Function. 2026;17(20):9354-9364.

2. Kerkhof L, Mensink RP, Plat J, Nijssen KMR, Joris PJ. Longer-term skin-roasted peanut consumption improves brain vascular function and memory: A randomized, single-blind, controlled crossover trial in healthy older adults. Clinical Nutrition. 2025;55:170-179.