Usturumca Katliamı 1913: Bir Şehir Ateşe Verildi, Binlerce Hayat Karardı!

Tarih, sadece cephelerde kazanılan zaferlerin ya da kaybedilen toprakların istatistiği değildir. Gerçek tarih; bazen bir şehrin yükselen alevlerinde, bazen de yurdundan koparılan binlerce insanın gözyaşlarında saklıdır. Balkan Savaşları’nın o karanlık kargaşasında, cephe gerisinde savunmasız kalan sivil halkın yaşadığı trajedilerin en somut ve en acı örneklerinden biri hiç şüphesiz Usturumca’dır.

1912 yılında Balkanlar’da silahlar patladığında ordular ilerledi, haritalar değişti ve yönetimler el değiştirdi. Ancak savaşın en ağır bedelini, her zaman olduğu gibi yine cephe gerisindeki günahsız siviller ödedi. Yüzyıllardır aynı topraklarda güven içinde yaşayan Müslüman ve Türk halkı; bir anda işgal, yağma, silahsızlandırma ve acımasız bir zorunlu göç dalgasıyla karşı karşıya kaldı.

Korkunun gölgesinde geçen o günlerin dehşetini gözler önüne seren en önemli uluslararası belgelerden biri, Carnegie Uluslararası Barış Vakfının 1914 tarihli Balkan Savaşları Komisyonu Raporu’dur. Raporda yer alan Usturumcalı Rahni Efendi’nin tanıklığı, sadece bir tahminden ibaret olsa dahi, 1912 yılında şehir ve çevre köylerde 3 bin ila 4 bin Müslüman’ın hayatını kaybettiğini söyler bize.

Bu rakamlar birer istatistik değil; çocuklarını yanına toplayıp kapıdaki ayak seslerini dinleyen çaresiz anneler, ailesini korumak için çıkış yolu arayan babalar ve yarım kalan hayatlardır. Savaş, siviller için yalnızca ölüm tehlikesi değil; güven duygusunun, komşuluğun ve geleceğe dair umudun da kaybıydı.

Usturumca’nın makus talihi, 1913 yılının Ağustos ayında şehri esir alan o büyük yangınla tam bir felakete dönüştü. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi’nin “Ustrumca” maddesinde ve bugün Strumica Belediyesi’nin kendi tarih anlatımında da sabit olduğu üzere; günlerce süren yangın şehri neredeyse haritadan sildi.

Şehir büyük ölçüde yıkıldı, evler ve mahalleler küle döndü. İnsanlar emek vererek kurdukları evlerinden kurtarabildikleri eşyaları çıkarmaya çalışırken, aslında geleceklerini de kaybettiler. Bir evin yanması sadece çatısının çökmesi değildir; o evde biriktirilen hafızanın ve nesiller boyu süren kökleşmenin yok olmasıdır.

İnsanlar başka diyarlara göç ettiğinde yanlarında yalnızca taşıyabildiklerini götürür; geride ise çoğu zaman bir daha dönemeyecekleri bir memleket kalır. Yangından sonra Usturumca nüfusunun yaklaşık yarısını kaybetti. Elbette tarihi doğru okumak zorundayız: Nüfustaki bu radikal düşüşün ne kadarının doğrudan katliam, ne kadarının salgın hastalık veya zorunlu göç olduğunu kesin bilançolarla ayırmak bugün hâlâ karşılaştırmalı arşiv çalışmalarının konusudur.

Yangının sorumluluğuna dair dönemin kaynaklarındaki farklı anlatımlar, olayları peşin bir hükümle değil, somut belgelerle ve karşılaştırmalı olarak incelememizi zorunlu kılmaktadır. Ancak değişmeyen tek bir hakikat var: Usturumca’da bir tarih, bir kültür ve binlerce insanın geleceği yok edildi.

Bugün Usturumca’da yaşananları hatırlamak ve haykırmak; başka halkların yaşadığı acıları inkâr etmek ya da bugünün dünyasına yeni kin tohumları ekmek demek değildir. Tam aksine, hakikati savunmaktır. Tarihî sorumluluk, bir milleti bütünüyle suçlayarak değil; Osmanlı arşivlerini, uluslararası raporları ve diplomatik yazışmaları karşılaştırarak, nesnel olarak ortaya konulmalıdır.

Hayatını kaybedenlerin ve yurdundan edilenlerin hikâyeleri ortaya çıkarılmalı, doğrulanmış bilgiler gelecek nesillere aktarılmalıdır. Çünkü her kayıp, yarım kalmış bir hayat; her terk edilmiş ev, geride bırakılmış bir dünyadır.

Usturumca’yı anmak, geçmişin acısını bugünün kinine dönüştürmek değil, hakikati savunmaktır. Belgeler konuşsun, arşivler açılsın ki gerçekler nesiller boyunca yaşasın; mağdurların acıları ve akan gözyaşları tarihin karanlığında unutulup gitmesin.

702px)" srcset=" Telefon Faturanız Neden Yüksek Gelir? İşte Faturayı Azaltmanın Yolları 702px)" srcset=" Doğalgaz Faturası Yüksek Gelenlere Uyarı: Limiti Aşanın Desteği Bitebilir 702px)" srcset=" Akıllı Telefon Alacaklar Hızlı Olsun!