Türkiye’de tütün kullanımı yılda 125 bin can alıyor

Tütün ve tütün ürünlerinin insan sağlığı üzerindeki etkileri, Anadolu Ajansının “Bir Nefes Bin Zehir” başlıklı dosyasında ele alındı. Sigaranın yanı sıra nargilelik tütün, puro, sarma tütün, pipo ve ısıtılmış tütün ürünleri de yaygın olarak kullanılıyor.

Tütün ürünlerinin tüm biçimlerinin sağlığı olumsuz etkilediği, zararların yalnızca kullanıcılarla sınırlı kalmayıp pasif içiciliğe maruz kalan kişileri de etkilediği belirtiliyor.

Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) verilerine göre tütün, vücuttaki neredeyse her organa zarar veriyor. Tütün kullanımı kanser, kalp hastalıkları, inme ve akciğer hastalıklarının yanı sıra doğurganlığın azalması, bağışıklık sisteminin zayıflaması ve erken ölümle ilişkilendiriliyor.

Dünya genelinde tütün kullanımına bağlı olarak her yıl 7 milyondan fazla kişi hayatını kaybederken, bu ölümlerin 1,6 milyondan fazlasını pasif içiciliğe maruz kalan kişiler oluşturuyor.

Türkiye’de yılda yaklaşık 125 bin ölüm

Sağlık Bakanlığından edinilen bilgilere göre Türkiye’de tütün nedeniyle yılda yaklaşık 125 bin kişi hayatını kaybediyor. Bu sayı ortalama olarak her 4 dakikada bir kişinin tütün kullanımına bağlı nedenlerle yaşamını yitirmesi anlamına geliyor.

Türkiye’de tütün kaynaklı ölümlerin yaklaşık 25 bininin sigara kullanmadığı halde pasif içiciliğe maruz kalan kişilerden oluştuğu belirtiliyor. Tütün kullanımı, kalp-damar ve solunum yolu hastalıkları ile 20’den fazla kanser türü veya alt türü açısından önemli risk faktörleri arasında gösteriliyor.

Pasif içiciliğin güvenli düzeyi bulunmuyor

Sigara dumanında bulunan zararlı maddeler akciğerler başta olmak üzere vücutta çeşitli olumsuz etkilere yol açıyor. Dumandaki karbonmonoksit ise kanın oksijen taşıma kapasitesini azaltıyor.

DSÖ, pasif içiciliğin güvenli bir düzeyinin bulunmadığına dikkat çekiyor. Tütün dumanına maruz kalmanın koroner kalp hastalığı ve akciğer kanseri dahil olmak üzere ciddi kalp-damar ve solunum yolu hastalıklarıyla ilişkili olduğu belirtiliyor.

Yanan sigaradan çevreye yayılan dumanda yaklaşık 4 bin kimyasal madde ve toksin bulunduğu, bunların yaklaşık 50'sinin kanserojen olduğu bildiriliyor. Özellikle çocukların sigara dumanına maruz kalması astım, bronşit, soğuk algınlığı, orta kulak sorunları ve akciğer fonksiyonlarında azalma gibi sağlık sorunlarının riskini artırabiliyor.

Tütün doğurganlığı da etkiliyor

Tütün kullanımının üreme sağlığı üzerinde de olumsuz etkileri bulunuyor. DSÖ, sigara kullanımının kadınlarda kısırlıkla, erkeklerde ise sperm üzerindeki olumsuz etkilerle ilişkili olduğunu belirtiyor. Tütün kullanımının bazı doğurganlık tedavilerinin başarı şansını da azaltabildiği ifade ediliyor.

Sigara kullanımının tüp bebek gibi yardımcı üreme yöntemlerinin ardından daha düşük gebelik ve canlı doğum oranlarıyla ilişkili olduğu belirtilirken, pasif içiciliğin de doğurganlığı olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekiliyor.

Nikotin bağımlılık yapıyor

Nikotin, yüksek derecede bağımlılık yapıcı bir madde olarak tanımlanıyor. Özellikle beyin gelişimi devam eden çocuklar, ergenler ve genç yetişkinlerin nikotine maruz kalmasının dikkat ve öğrenme dahil çeşitli beyin işlevlerini etkileyebileceği belirtiliyor.

Tütün kullanımının bırakılmasıyla birlikte nikotin yoksunluğuna bağlı olarak yoğun sigara isteği, huzursuzluk, öfke, iştah artışı ve uyku sorunları gibi belirtiler ortaya çıkabiliyor.

Elektronik sigaralar da risk taşıyor

Elektronik sigaraların da sağlığa zararsız olmadığı belirtiliyor. Bu ürünler, sıvının ısıtılmasıyla kullanıcı tarafından solunan bir aerosol oluşturuyor. Söz konusu aerosollerde nikotin ve çeşitli toksik maddeler bulunabiliyor.

DSÖ, elektronik sigaraların uzun vadeli etkilerinin henüz tam olarak bilinmediğine dikkat çekiyor. Bazı ürünlerin kanserojen maddeler üretebildiği, bazılarının ise kalp ve akciğer hastalıkları riskini artırabilecek toksik maddeler içerdiği bildiriliyor.

Tütünün çevresel ve ekonomik etkileri

Tütün kullanımının etkileri sağlıkla sınırlı kalmıyor. Tütün kaynaklı hastalıkların tedavisi için yapılan harcamaların yanı sıra hastalık ve ölümler nedeniyle ortaya çıkan ekonomik kayıplar da tütünün maliyetleri arasında gösteriliyor.

DSÖ verilerine göre tütün endüstrisi nedeniyle dünya genelinde her yıl yaklaşık 600 milyon ağaç kaybediliyor, 200 bin hektar arazi kullanılıyor ve yaklaşık 22 milyar ton su tüketiliyor. Tütün üretimi ve tüketimiyle bağlantılı olarak yıllık yaklaşık 84 milyon ton karbondioksit salımı gerçekleştiği belirtiliyor.

Her yıl yaklaşık 4,5 trilyon sigara filtresinin de çevreye bırakıldığı ve okyanuslar, nehirler, kentler, parklar, toprak ve sahillerde kirliliğe neden olduğu bildiriliyor.

Sigarayı bıraktıktan sonra iyileşme başlıyor

Sigarayı bırakmanın ardından vücutta kısa sürede olumlu değişiklikler görülmeye başlanıyor. Yeşilayın aktardığı bilgilere göre, son sigaranın ardından 20 dakika içinde kalp atış hızı ve kan basıncı düşmeye başlıyor. Yaklaşık 12 saat sonra kandaki karbonmonoksit seviyesi normal düzeye geliyor.

İki hafta ile 3 ay arasında kan dolaşımının düzelmesi ve akciğer fonksiyonlarının gelişmesi beklenirken, 1-9 ay arasında öksürük ve nefes darlığının azalabildiği belirtiliyor. Sigarayı bıraktıktan sonraki yıllarda kalp-damar hastalıkları, inme ve çeşitli kanserlere ilişkin risklerin de azaldığı bildiriliyor.

Türkiye’de ücretsiz destek

Türkiye’de sigarayı bırakmak isteyenlere Sağlık Bakanlığı tarafından ücretsiz danışmanlık ve takip hizmetleri sunuluyor. Sigarayı bırakmak isteyenler ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı üzerinden destek alabiliyor. Ayrıca Merkezi Hekim Randevu Sistemi üzerinden sigara bırakma polikliniklerinden randevu alınabiliyor.