Yapay zeka, istihdam kaybı ve Çin

ChatGPT ile başlayan yeni yapay zeka döneminde ekonomik ve politik sistemleri yeniden ele almayı gerektirecek boyutta bir istihdam sorununun ortaya çıkması olası görünüyor. Daha işin başındayız ama şimdiden işaretler o yönde.

Çin’de de yönetim tedbir almaya başlamış bulunuyor. Yapay zeka ve istihdam Bazı kaynaklara göre ABD’de sadece 2026 yılında, sadece bunu doğrudan açıklayan büyük şirketlerde, 60 bin kadar insan, ilgili işleri yapay zeka sistemlerinin yapmaya başlaması nedeniyle işten çıkartıldı.

Söz konusu şirketler ağırlıklı olarak teknoloji şirketleri, çıkartmalar da müşteri hizmetleri, satış, yazılım mühendisliği alanlarında yoğunlaşıyor. İşten çıkartmalar işin bir boyutu; bir de işe almamalar var. ABD Ekonomik Sayım Bürosu’nun bir çalışmasına göre yapay zeka etkisine açık sektörlerde yeni mezun işe alımları, ChatGPT’nin çıktığı 2022’den bu yana yüzde 5, bunların başlangıç ücret düzeyleri de yüzde 13 düşmüş bulunuyor.

ABD’nin önde gelen iki yapay zeka şirketinden Anthropic’in bir çalışmasına göre yazılım, hukuk, finans gibi birçok alanda işlerin yüzde 80-90 düzeyinde bir bölümünün yapay zeka modellerinde yapılması mümkün, ancak henüz kullanım bu düzeylerin çok altında bulunuyor. Şimdilik yapay zeka sistemleri sadece masa başı işleri tehdit ediyor.

Ancak yapay zeka modelleri robotlara entegre edildikçe fiziksel işler de kapsama alanına girecek. Çin’de durum Geçtiğimiz aylarda Çin’de yapay zeka ve istihdam bir dava konusu oldu. Bir şirket, işi bir yapay zeka uygulamasına aktarılacağı için bir çalışanına daha düşük ücretle başka bir işe aktarma kararını bildirmiş, çalışan bunu kabul etmeyince işine son vermişti.

Mahkeme, bunun yapılamayacağına karar verdi. Bundan birkaç ay önce de başka bir mahkeme benzer bir karar vermişti. Ancak bu kararların yapay zeka kaynaklı işten çıkartmaları önlemekten çok gerçekleştirme şekillerini değiştirmesi söz konusu; ülke yönetimi yapay zeka sistemlerini ekonomi genelinde tüm faaliyetlere yaygınlaştırma çabasında olduğundan yapay zekanın istihdam tehdidi Çin’de daha da büyük.

Yönetimde hareketlenme Geçtiğimiz ay ülke yönetimi bu konuda ‘İstihdam dostu bir gelişme modeli oluşturmak’ başlıklı, yerel yönetimler ve merkezi yönetim teşkilatları için yönlendirici bir tebliğ yayımladı. Belgede yapay zeka alanındaki istihdamın, mevcut şirketler desteklenerek, yeni girişimler eğitim, danışmanlık, inkübasyon hizmetleri ve finansman yoluyla teşvik edilerek, eğitim sistemi yapay zeka ihtiyaçlarına göre biçimlendirilerek, geleneksel sektörlerde yapay zeka uygulamaları geliştirilerek artırılması öngörülüyor.

Öte yandan yapay zeka uygulamalarında bir istihdam etki değerlendirme ve izleme sistemi kurulması, istihdama etkisi büyük uygulamaların caydırılması, şirketlerin çalışanlar üzerindeki etkiyi hafifletecek tedbirler almalarına yönelik düzenlemeler yapılması öngörülüyor. Çin, hem yapay zekayı ekonomi ve yaşama hızla yaygınlaştırmayı hem de istihdam etkisini önlemeyi başarabilecek mi, göreceğiz.