Türk devi ABD'de 4 fabrika kurdu: Gümrük vergilerine karşı üretimi taşıdı

Türk şirketleri, ihracat pazarlarında karşılaştıkları gümrük vergileri nedeniyle üretimlerini farklı ülkelere yaymaya başladı. Türkiye'den yapılan ihracatın ek vergilerle zorlaşması, bazı şirketleri doğrudan hedef pazarlarda üretim yapmaya yöneltti. Bu stratejinin örneklerinden biri de ABD'de çelik boru üretimini büyüten Borusan oldu.

EKONOMİ yazarı Vahap Munyar, CNBC-e'de yayımlanan İşler Nasıl? programında Servet Yıldırım ile yaptığı sohbette, Borusan'ın ABD'deki yatırımlarından Kristal Zeytinyağı'nın İspanya ve Tunus'taki üretim faaliyetlerine kadar Türk şirketlerinin yurt dışına açılma yöntemlerini anlattı.

ABD'nin ek vergilerine karşı Teksas'ta fabrika kurdu

ABD'nin Türk çeliğine yönelik ek vergi uygulamalarının yeni olmadığını belirten Munyar, söz konusu engellerin Donald Trump'ın başkanlık dönemlerinden önce de bulunduğunu söyledi.

Munyar, "Amerika, Türk çeliğine yıllardır ciddi gümrük vergileri, ek vergiler koyuyordu. Mesela onu aşabilmek için Borusan gitti Teksas'ta boru fabrikası kurdu. Şu anda dört fabrikaları var, bayağı büyüttüler işi." dedi.

Borusan'ın ABD'deki ilk üretim yatırımının arkasında ihracat sırasında karşılaşılan vergi engellerinin bulunduğunu anlatan Munyar, şirketin Türkiye'den ürün göndermek yerine doğrudan ABD'de üretim yapmayı tercih ettiğini belirtti.

"Madem öyle ben de gideyim orada kurayım"

Borusan'ın ABD'de ürettiği boruların kaya gazı sektöründe kullanıldığını ifade eden Munyar, Türkiye'den yapılan sevkiyatların vergi soruşturmaları ve ek maliyetlerle karşı karşıya kaldığını anlattı.

Munyar, "O boru fabrikasını niye kurdu? Kaya gazı için o borular kullanılıyordu. Şimdi buradan göndermek konusunda vergi soruşturmasına tabi olunup ek vergiler yüklenince'Madem öyle ben de gideyim orada kurayım' dediler ve gittiler kurdular." ifadelerini kullandı.

Borusan'ın Teksas'ta başlayan üretim faaliyetlerini zaman içinde genişlettiğini belirten Munyar, şirketin ABD'deki dört tesisle faaliyetlerini sürdürdüğünü söyledi.

Aynı yöntem başka sektörlerde de uygulanıyor

Türk şirketlerinin hedef pazarlarda üretim yapmasının yalnızca çelik sektörüyle sınırlı olmadığını belirten Munyar, Kristal Zeytinyağı'nın da benzer bir yöntem izlediğini anlattı.

Arkas ailesinin ortak olduğu Kristal'in 36-37 ülkeye ihracat yaptığını aktaran Munyar, şirketin Avrupa pazarındaki vergi engelleri nedeniyle İspanya'da, Brezilya pazarındaki engeller nedeniyle ise Tunus'ta üretime yöneldiğini söyledi.

Kristal Zeytinyağı'nın Arkas ailesinin yatırımıyla büyüdüğünü anlatan Munyar, markanın ortaklık yapısındaki değişimin aile dostluğu üzerinden başladığını belirtti.

Munyar, "Aşağı yukarı 45 milyon dolar civarında yatırım yapmış durumdalar; hem alım hem de fabrikayı yenileme yatırımı." dedi.

Bu yatırımlar kapsamında Bornova'daki fabrikanın yenilendiğini ve iyileştirildiğini belirten Munyar, şirketin Ayvalık'ta da üretim tesisi bulunduğunu anlattı.

Avrupa'daki vergi engelini İspanya'da aştı

Kristal'in Avrupa Birliği ülkelerine ihracatında karşılaştığı vergi engellerinin üretim kararlarını etkilediğini söyleyen Munyar, özellikle ambalajlı zeytinyağında uygulanan vergilere değindi.

Munyar, "Avrupa Birliği ülkelerine de ihracatları var ama Avrupa Birliği ambalajlı olan ürünlere 1 litrenin üstünde olursa biraz daha vergi koyuyor." dedi.

Şirketin bu soruna karşı İspanya'da bir şirket kurduğunu belirten Munyar, "Gidiyorlar İspanya'da bir şirket kuruyorlar ve orada fason üretim yaptırıyorlar. Marka yine Kristal ama fason üretim yaptırıyor, oradan Avrupa ülkelerine satışa başlıyor. O zaman o vergi engelini aşıyor." ifadelerini kullandı.

Brezilya için Tunus'ta üretime başladı

Kristal'in benzer bir engelle Brezilya pazarında da karşılaştığını anlatan Munyar, şirketin bu kez Tunus üzerinden çözüm geliştirdiğini söyledi.

İspanya'daki faaliyetlerin büyütülmesinin planlandığını belirten Munyar, "Şimdi İspanya'da yavaş yavaş kendi fabrikalarını kurma yoluna gidiyorlar. Tunus daha yeni olduğu için Tunus'ta fason üretim yapmaya ve kendi markasıyla ihraç etmeye devam ediyor." ifadelerini kullandı.

"Müşteriden randevu bile alamıyoruz"

Yıldırım, şirketin üst yöneticisinin, "Müşteriye kur artışı enflasyonun altında kaldığı için fiyat tutturamıyoruz dediğimizde randevu bile alamıyoruz." sözlerini aktardı.

Munyar da bu açıklamayı doğrulayarak fiyat tutturamadıklarını söylemenin bile müşteriyle görüşme yapılmasını engelleyebildiğini belirtti.

"Yurt dışına yatırımı sermaye kaçışı olarak görmemek lazım"

Türk şirketlerinin farklı ülkelerde üretim yapmasının Türkiye'den tamamen uzaklaşmak anlamına gelmediğini belirten Munyar, Kristal'in yöneticilerinden Bernard Arkas ile yaptığı görüşmeyi de aktardı.

Munyar'ın aktardığına göre Arkas, yurt dışındaki faaliyetlerden elde edilen kazancın Türkiye'deki şirkete döndüğünü belirterek, "Tamam oralarda yurt dışına yatırım yapıyormuş gibi görünsek de sonuçta faturayı son tahlilde buradaki şirketimize kesiyor. Yani oradan kazandıklarımız da buraya geliyor.

Dolayısıyla şirketlerin bu tür yurt dışına açılmalarını ve yatırım yapmalarını çok da sermaye kaçıyor gibi görmemek lazım." dedi.

Borusan'ın ABD'de, Kristal'in ise İspanya ve Tunus'ta izlediği yöntemler, Türk şirketlerinin ihracat pazarlarını korumak için üretim faaliyetlerini farklı ülkelere yaymasının iki ayrı örneğini oluşturuyor.