Kültür, Geleneksel Sanatçıların Sessiz Tedirginliği

Geçtiğimiz günlerde bir sosyal medya programında dile getirdiğim konu üzerine, biraz daha açıklama yapmak, biraz da sanatçı dostlarımla dertleşmek için bu yazıyı kaleme alma gereği duydum. Çünkü konuştuğumuz mesele yalnızca birkaç sanatçının değil, geleneksel sanatlarımızın ve bu sanatlara yıllarını vermiş ustalarımızın ortak meselesidir.

Kültür Yolu Festivali… Geleneksel Sanatçıların Sessiz Tedirginliği Kültür Yolu Festivali ve buna benzerleri… Adı güzel, iddiası büyük oluyor.

Türkiye’nin kültürünü dünyaya taşımak, sanatçıya alan açmak, şehirleri sanatla buluşturmak…

Peki, perde arkasında ne var? Bu soruyu sormazsak “kültür”, yalnızca ışıklı sahnelerin dekoru olarak kalır.

Bugün geleneksel sanatlarla uğraşan pek çok sanatçı, ebru ustası, hat sanatçısı, çini, minyatür, tezhip, ahşap oyma ve bakır işleme sanatçıları aynı cümleyi kuruyor.

“Tanınmış olurum diye katılıyorum… Çünkü başka türlü görünür olamıyorum.” Bu cümlede umut var, evet. Ama bir o kadar da tedirginlik…

Neden tedirginler? Çünkü kimse açıkça konuşmuyor ama pek çok sanatçı benzer kaygıları taşıyor. Festivalde yer almak, çoğu zaman emeğin karşılığında alınan bir ücret değil, adeta bir “şans” gibi sunuluyor.

Sanatçılar, kayıt dışı bir beklentinin içine itiliyor.

“Gel, adın duyulsun. Ücreti sonra konuşuruz.”

“Ülkeni, sanatını temsil ediyorsun, para mı sorulur şimdi?”

Oysa geçmişte bu tür yaklaşımlar söz konusu olmazdı. Ben de bu süreçleri yaşamış biri olarak, sanatçının kendisini kurumların desteği ve güvencesi altında hissettiği dönemleri biliyorum. Sanatçı, emeğinin karşılığını alacağından emin olduğu için ücret konusunu gündeme getirmek zorunda kalmazdı.

Beklentinizin üstünde alırdınız. Kurumun sanatçıya sahip çıkacağına güvenirdi. Bugün ise sanatçı, emeğinin karşılığını alıp alamayacağının tedirginliğini yaşıyor. Tek başına stant hazırlayıp yalnız bırakılıyor.

Sanatı “fırsat ekonomisine” teslim etmek, kültürü zayıflattığı gibi sanatını doğru aktaramaz”

Üstelik sorulması gereken başka bir soru daha var. Fırsatlar kimlere, hangi ölçütlere göre sunuluyor? Sanatçıya verilen değerin ölçüsü, sahnenin büyüklüğü değil, emeğinin karşılığıdır.

Festival ışıkları parlak, gölgeler derin…

Festival dev ekranlarla, DJ performanslarıyla, ses sanatçılarla ve büyük konserlerle büyüyor. Fakat arka planda, yıllarını geleneksel sanatlarına vermiş ustalar, “Acaba ücret verecekler mi, verdiyseler alabilecek miyim? diye düşünüyor.

Bazıları atölyesini ayakta tutabilmek, sanatını ve ismini duyurabilmek için katılıyor. Bazıları yalnızca kültürünü yaşatmayı amaçlıyor. Bazıları ise “Reddedersem bir daha çağırmazlar.” korkusunu taşıyor. Bu korku, sanatçının değil, sistemin kusurudur.

Geleneksel sanat, festivalin süsü değildir. Geleneksel sanatlar bu ülkenin ruhu, belleği ve kimliğidir.

Bu sanatları ayakta tutanlar, reklam için çalışacak gönüllüler değil hayatını bu işe adamış ustalardır. Onların emeği, görünür olmak adına kullanılacak bir pazarlama malzemesi değildir.

Sorulması gereken soru aslında çok basit. “Kültür Yolu Festivali’nde geleneksel sanatçılara ödeme yapılıyor mu? Yapılıyorsa ne kadar, hangi ölçütlere ve hangi sözleşmelere göre belirleniyor? Sanatçılar arasında ödeme farklılıkları varsa bunlar hangi esaslara dayanıyor?” Şeffaflık ve güven şarttır.

Bu soruların cevapları kamuoyuyla yeterince paylaşılmıyor. Sanatçı bilmiyor, seyirci bilmiyor, vergi ödeyen vatandaş bilmiyor.

Oysa kültür alanında şeffaflık bir lütuf değil, zorunluluktur.

Bu çağrı sanatçı için değil, kültürün geleceği için…

Bu yazının amacı kimseyi hedef göstermek değil. Ancak gerçeği konuşmazsak, yıllar sonra ebru yapan son birkaç ustamız kaldığında, “Keşke o zaman sesimizi çıkarsaydık.” dememek için bugün konuşmalıyız.

Bu ülkede kültür üreten herkes şunu bilmeli. Sanatçı, emeğinin karşılığını almak zorundadır.

“Reklam olur, adın duyulur.” sözü, bir ülkenin sanat politikasının yerini tutamaz.

Sanatçının emeğini, bilgisini ve yıllarını verdiği ustalığını değersizleştiren hiçbir yaklaşım kültüre hizmet edemez.

Kültür Yolu, ancak sanatçının alın terinden geçiyorsa gerçek anlamda kültür yoludur.

Yorumunuz için teşekkürler, en kısa sürede gözden geçirilip yayınlanacaktır

Burdur Gazetesi, Burdur ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.