Habermetrik
← Ana Sayfa
20 Kasım 2026 09:12 · Güncelleme 09:16
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

Afyonkarahisar’ın 90 Yıllık Sırrı! Utku Anıtı’nın Bilinmeyen Hikâyesi

Afyonkarahisar’ın 90 Yıllık Sırrı! Utku Anıtı’nın Bilinmeyen Hikâyesi
⏱️ 7 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 1 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • Afyonkarahisar’ın en önemli tarihî simgelerinden biri olan Büyük Utku Anıtı, yalnızca Kurtuluş Savaşı’nda kazanılan zaferin değil, Cumhuriyet’in ilk yıllarında yaşanan toplumsal ve kültürel değişimlerin de izlerini taşıyor
Hukuki not: Hassas içerik: doğrulama düzeyi editör onayından geçmiştir; detaylar adli/kurumsal açıklamalara bağlıdır.

Afyonkarahisar’ın en önemli tarihî simgelerinden biri olan Büyük Utku Anıtı, yalnızca Kurtuluş Savaşı’nda kazanılan zaferin değil, Cumhuriyet’in ilk yıllarında yaşanan toplumsal ve kültürel değişimlerin de izlerini taşıyor. Kent merkezinde, tarihî Karahisar Kalesi’nin eteklerinde bulunan ve halk arasında Zafer Anıtı olarak da bilinen eser, 24 Mart 1936 tarihinde düzenlenen törenle açıldı.

Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi’nin anısını yaşatmak amacıyla yaptırılan anıt, aradan geçen 90 yıla rağmen Afyonkarahisar’ın en önemli sembolleri arasında yer alıyor. Ancak anıtın hikâyesi, bilinen kurtuluş mücadelesinin çok ötesine uzanıyor.

AFYONKARAHİSAR’IN KURTULUŞU ANITLA ÖLÜMSÜZLEŞTİRİLDİ

Millî Mücadele yıllarında stratejik konumuyla büyük önem taşıyan Afyonkarahisar, Yunan ordusu tarafından iki kez işgal edildi. İlk işgal 28 Mart 1921’de, ikinci işgal ise 13 Temmuz 1921’de gerçekleşti.

26 Ağustos 1922 sabahı Kocatepe’den başlatılan Büyük Taarruz, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinde tarihî bir dönüm noktası oldu. Türk ordusu, 27 Ağustos 1922’de Afyonkarahisar’ı düşman işgalinden kurtardı. Ardından 30 Ağustos’ta kazanılan Başkomutanlık Meydan Muharebesi, Millî Mücadele’nin askerî zaferinde belirleyici rol oynadı.

Cumhuriyet’in ilanından sonra bu büyük zaferin gelecek nesillere aktarılması ve Afyonkarahisar halkının Türk ordusuna duyduğu minnettarlığın kalıcı hale getirilmesi amacıyla kentte bir zafer anıtı yaptırılmasına karar verildi.

ANITIN YAPIMI AVUSTURYALI HEYKELTIRAŞA VERİLDİ

Afyonkarahisar Büyük Utku Anıtı’nın yapımı, Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel’e emanet edildi.

1883 yılında Viyana’da dünyaya gelen Krippel, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türkiye’de gerçekleştirilen önemli anıt projelerinde görev aldı. İstanbul Sarayburnu Atatürk Anıtı, Samsun Onur Anıtı ve Ankara Ulus Zafer Anıtı gibi eserleriyle tanınan sanatçı, Afyonkarahisar için de özel bir çalışma hazırladı.

Afyonkarahisar Belediyesinin yayımladığı Taşpınar dergisindeki tarihî araştırmalara göre anıtın yapımına ilişkin hazırlıklar 1929 yılından önce başladı.

HEYKELTIRAŞ İLE YÖNETİCİLER ARASINDA YER TARTIŞMASI YAŞANDI

Büyük Utku Anıtı’nın bugün bulunduğu yere yerleştirilmesi süreci de tartışmalara sahne oldu.

Kasım 1929’da Afyonkarahisar’a gelen Heinrich Krippel, anıtın konumuna ilişkin incelemelerde bulundu. Sanatçının kentteki çalışmaları, 30 Kasım 1929 tarihli İkdam gazetesine de yansıdı.

Ancak anıtın nereye yapılacağı konusunda Krippel ile dönemin yöneticileri arasında görüş ayrılıkları yaşandı. Heykeltıraşın itirazlarına rağmen eserin bugün Anıtpark olarak bilinen alana yerleştirilmesine karar verildi.

28 Mayıs 1930 tarihinde gerçekleştirilen Bakanlar Kurulu toplantısında, anıtın yapımı için 27 bin dolar tutarında sözleşme yapılmasına yönelik yetki talebi kabul edildi.

Cumhuriyet arşivlerine de yansıyan bu kararın ardından anıtın üretim süreci ilerledi.

VİYANA’DA YAPILDI, AFYONKARAHİSAR’A GETİRİLDİ

1932 yılında yapımına başlanan Büyük Utku Anıtı’nın bronz figürleri, Heinrich Krippel’in Viyana’daki atölyesinde hazırlandı.

Heykellerin bronz dökümü, Avusturya’nın başkenti Viyana’da bulunan Vereinigte Metallwerke tesislerinde gerçekleştirildi.

Yapımı tamamlanan eser, Ekim 1935’te Afyonkarahisar’a getirilerek önceden hazırlanan taş kaideye yerleştirildi.

Kültür ve Turizm Bakanlığı kayıtlarında anıtın toplam yüksekliği 7 metre 95 santimetre, bronz heykel grubunun yüksekliği ise 5 metre 15 santimetre olarak belirtiliyor.

Bronz ve yöreye özgü volkanik taş kullanılarak hazırlanan eser, dönemin anıtsal heykel sanatının dikkat çeken örnekleri arasında bulunuyor.

BÜYÜK UTKU ANITI 24 MART 1936’DA AÇILDI

Afyonkarahisar’ın kurtuluş mücadelesini simgeleyen Büyük Utku Anıtı, 24 Mart 1936 tarihinde dönemin Başbakanı İsmet İnönü’nün katıldığı törenle açıldı.

Açılış dolayısıyla Afyonkarahisar’a gelen devlet yöneticileri, askerler, öğrenciler, izciler ve vatandaşlar tarafından karşılandı.

Türk bayrağıyla örtülen anıtın önünde gerçekleştirilen törende dönemin Halkevi Başkanı ve vali konuşmalar yaptı.

Ardından Başbakan İsmet İnönü, bayrağı tutan kurdeleyi keserek anıtın açılışını gerçekleştirdi.

Tören sonrasında Afyonkarahisar Halkevi tarafından yaklaşık 300 kişinin katıldığı bir program düzenlendi.

Açılış sırasında kullanılan gümüş makas da tarihî bir hatıra olarak korundu. Kültür ve Turizm Bakanlığı kayıtlarına göre söz konusu makas daha sonra Zafer Müzesi’ne devredildi.

ANITIN DÖRT CEPHESİNDE KURTULUŞ SAVAŞI ANLATILIYOR

Büyük Utku Anıtı yalnızca iki büyük heykelden oluşmuyor. Eserin taş kaidesinde Kurtuluş Savaşı’nın farklı aşamalarını anlatan dört bronz kabartma da bulunuyor.

Kabartmalardan birinde Mustafa Kemal Atatürk’ün profilden portresi yer alıyor.

Bir diğer kabartmada Atatürk, İsmet İnönü ve Fevzi Çakmak’ın harita üzerinde askerî harekât planı hazırlaması tasvir ediliyor.

Üçüncü kabartmada Türk askerlerinin süngü hücumu anlatılırken, son kabartmada işgalden kurtulan halkın Türk askerinin taşıdığı bayrağı öpmesi betimleniyor.

Bu kabartmalar, Millî Mücadele’nin hazırlık döneminden cephedeki mücadeleye ve kazanılan zaferin ardından yaşanan sevince kadar uzanan tarihî süreci yansıtıyor.

ATATÜRK ANITI ZİYARET ETTİ VE DİKKAT ÇEKEN SÖZLER SÖYLEDİ

Mustafa Kemal Atatürk, 6 Kasım 1937 tarihinde Afyonkarahisar’a gerçekleştirdiği ziyaret sırasında Büyük Utku Anıtı’nı da inceledi.

Bu ziyaret sırasında çekilen fotoğraflar, anıtın ilk yıllarındaki görünümünü belgeleyen önemli tarihî kayıtlar arasında yer aldı.

Afyonkarahisar Valiliğinin tanıtım kaynaklarında Atatürk’ün anıtı inceledikten sonra, “Büyük utkuyu en iyi anlatan anıt” sözlerini söylediği aktarılıyor.

ATATÜRK'ÜN DİKKATİNİ ÇEKEN YAZI SONRADAN KAPATILDI

Büyük Utku Anıtı’nın ilk yapıldığı dönemde üzerinde sanatçının adını ve eserin üretildiği şehri belirten “Heinrich Krippel-Viyana” yazısı bulunuyordu.

Afyonkarahisar Valiliğinin tarihçe kayıtlarına göre Atatürk, 1937 yılındaki ziyareti sırasında bu yazıyı fazla büyük buldu.

Yazının anıtın görünümünün önüne geçtiğinin belirtilmesi üzerine 1940 yılının ocak ayında Macar heykeltıraş Zıczek Caroly, yazının üzerinin kapatılması için Afyonkarahisar’a davet edildi.

Caroly’ye ayrıca yapımı devam eden yeni belediye binasının meclis salonu için Atatürk kabartması ve meşale biçiminde süslemeler hazırlama görevi verildi.

ATATÜRK'ÜN 1937 YILINDA ÇEKİLEN FOTOĞRAFI ÖNEMLİ BİR BELGE OLDU

Atatürk’ün 6 Kasım 1937 tarihinde Afyonkarahisar’a gerçekleştirdiği ziyaret sırasında çekilen bir fotoğraf, anıtın özgün görünümünün araştırılmasında önemli bir belge olarak kullanıldı.

Faik Gür’ün akademik çalışmasında yer verilen fotoğraf, 1954 yılında yapıldığı belirtilen anatomik müdahaleden önceki görünümü ortaya koyan tarihî bir kayıt olarak değerlendirildi.

2025 yılında yayımlanan başka bir sanat tarihi araştırmasında da söz konusu değişikliğe değinildi. Araştırmada ayakta duran figürün cinsel organının günümüzde vücut ölçülerine kıyasla oldukça küçük göründüğü belirtildi.

ANITIN KİTABESİNDE AFYONKARAHİSAR’IN KURTULUŞU YAZIYOR

Büyük Utku Anıtı’nın arka bölümünde bulunan kitabede, Afyonkarahisar’ın Millî Mücadele yıllarında yaşadığı işgaller ve kurtuluş süreci anlatılıyor.

Kitabede kentin 1921 yılında iki kez işgal edildiği ve 27 Ağustos 1922 tarihinde düşman işgalinden kurtarıldığı belirtiliyor.

Ayrıca anıtın, Afyonkarahisar halkının Türk ordusuna ve Mustafa Kemal Atatürk’e duyduğu minnettarlığın bir ifadesi olarak yaptırıldığı vurgulanıyor.

BÜYÜK UTKU ANITI KORUMA ALTINDA

Kültür ve Turizm Bakanlığının 03-00-0/1.0 numaralı kültür envanterinde kayıtlı bulunan Büyük Utku Anıtı, Cumhuriyet döneminin önemli kültür varlıkları arasında yer alıyor.

1981, 1995 ve 2004 yıllarına ait kararların da bulunduğu tescil kayıtlarına sahip eser, birinci derece anıtsal koruma kapsamında değerlendiriliyor.

Anıtın bakımından sorumlu kuruluş ise Afyonkarahisar Belediyesi olarak belirtiliyor.

90 YILLIK ZAFER SİMGESİ AFYONKARAHİSAR’IN KALBİNDE YAŞIYOR

24 Mart 2026 tarihinde açılışının 90’ıncı yılını geride bırakan Büyük Utku Anıtı, bugün de Afyonkarahisar’ın en önemli tarihî ve kültürel simgelerinden biri olmayı sürdürüyor.

Valilik binasının önündeki Anıtpark’ta bulunan eser, millî bayramlar, kurtuluş yıl dönümü etkinlikleri ve çeşitli resmî törenlerin gerçekleştirildiği alanın merkezinde yer alıyor.

Viyana’daki bir heykel atölyesinde başlayan yapım sürecinden Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki şehirleşme çalışmalarına, Atatürk’ün ziyaretinden 1954 yılında yaşandığı akademik araştırmalarda aktarılan anatomik müdahaleye kadar birçok tarihî olaya tanıklık eden Büyük Utku Anıtı, Afyonkarahisar’ın geçmişini günümüze taşıyor.

90 yıldır aynı yerde yükselen anıt, yalnızca kazanılmış bir askerî zaferi değil, Afyonkarahisar’ın Cumhuriyet tarihi boyunca geçirdiği değişimi de simgeliyor.

Haberin kaynakları

Hasan Tahsin Güner – Büyük Utku (Zafer) Anıtının Hikâyesi

Kültür ve Turizm Bakanlığı – Utku Anıtı Kültür Envanteri

Afyonkarahisar Valiliği – Tarihçe

Faik Gür – Sculpting the Nation in Early Republican Turkey, 2013

Erken Cumhuriyette Siyaset, Propaganda, Sanat ve Ulusun İnşası – Türkçe akademik makale

Cumhuriyet dönemi heykelleri üzerine sanat tarihi araştırması, 2025

Editoryal not: Resmî kaynaklarda açılış tarihi ve anıtın ölçüleri hakkında farklı bilgiler bulunuyor. Haberde açılış için Valilik ve kültür envanterindeki 24 Mart 1936 tarihi, ölçüler için İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün verileri esas alındı.

1954 yılındaki anatomik müdahaleye ilişkin bilgiler akademik araştırmalara dayanıyor; komisyon kararının özgün arşiv belgesi doğrudan incelenmedi.

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: afyonturkeligazetesi.com
Haber metni ve görseller afyonturkeligazetesi.com sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Ekonomi
Yayın: 20 Kasım 2026 09:12 · Kaynak: afyonturkeligazetesi.com
Kaynağı Oku ↗