İnşaat Mühendisleri Odası’ndan kritik soru: İzmir depreme ne kadar hazır?

İzmir’de 30 Ekim 2020 depreminin 6. yılında yazılı açıklama paylaşan TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası İzmir Şubesi, “İzmir depreme ne kadar hazır” diye sordu.

TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) İzmir Şubesi, 30 Ekim 2020’de meydana gelen ve İzmir’de 117 kişinin yaşamını yitirdiği depremin 6. yıl dönümünde yazılı açıklama paylaştı.

“Depremlerin afete dönüşmesini önlemek mümkün” Açıklamada, depremlerin afete dönüşmenin engellenebileceğine dikkat çekilerek şu ifadelere yer verildi:

“Depremleri önlemek mümkün değildir; ancak depremlerin afete dönüşmesini önlemek, can kayıplarını en aza indirmek mümkündür. Bunun yolu, bilimin ve mühendisliğin gereklerini yerine getiren, kamusal denetimi esas alan ve insan yaşamını ekonomik çıkarların üzerinde tutan bir afet politikası oluşturmaktan geçmektedir.” 1999 öncesi yapılar için inceleme çağrısı Açıklamada, 1999 Marmara Depremi’nin üzerinden 27 yıl geçmesine rağmen özellikle 2000 yılı öncesinde inşa edilen yapıların deprem güvenliği açısından değerlendirilmesi gerektiği belirtildi.

Yeni deprem yönetmelikleri, yapı denetim sistemi ve kentsel dönüşüm mevzuatının tek başına yeterli olmadığına dikkat çekildi.

Bir binanın güvenliği nasıl anlaşılır? Bir binanın güvenliği hakkında karar verilebilmesi için yapının hangi yönetmeliğe göre tasarlandığının, mühendislik projelerinin mevcut durumla uyumunun, malzeme özelliklerinin ve taşıyıcı sisteminde sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığının bilinmesi gerektiği kaydedildi.

Bayraklı, Bornova ve Karşıyaka verileri açıklandı İMO İzmir Şubesi, 30 Ekim 2020 depreminin ardından Bayraklı ve Bornova’da yürütülen yapı stoku envanteri çalışmalarına katkı sunduğunu bildirdi. Açıklamada, Karşıyaka ilçesindeki çalışmaların da geçtiğimiz haftalarda tamamlandığı, raporlama işlemlerinin sürdüğü belirtildi.

Paylaşılan verilere göre Bayraklı’da 33 bin 625, Bornova’da 62 bin 18 yapı değerlendirildi. Karşıyaka’da ise yaklaşık 22 bin 700 bina üzerinde çalışma yürütüldü.

İzmir’de binlerce yapı 1999 ve öncesinde inşa edildi Envanter çalışmalarında belirlenen yapım yıllarına ilişkin veriler de açıklandı. Bornova’da yapım yılı belirlenebilen 40 bin 615 binanın 34 bin 397’sinin, Bayraklı’da ise 5 bin 709 binanın 2 bin 819’unun 1999 yılı ve öncesinde inşa edildiği bildirildi.

İMO İzmir Şubesi, bu verilerin söz konusu yapıların tamamının riskli olduğu anlamına gelmediğini, ancak önemli sayıdaki eski yapının deprem güvenliği açısından bilimsel yöntemlerle değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Kamu yönetimlerine uyarı Yapı stoku çalışmalarının İzmir’de teknik kapasite ve mesleki birikimin bulunduğunu gösterdiği belirtilirken, verilerin sürekli güncellenen ve kurumlar arasında paylaşılabilen bütüncül bir sisteme dönüştürülmesindeki eksikliklere şu sözlerle dikkat çekildi.

“Yapı stokunu tanımayan, riskleri önceliklendirmeyen ve elde ettiği verileri somut önlemlere dönüştürmeyen bir kamu yönetimi, deprem güvenliğini sağlayamaz.” İzmir için 6 maddelik talep İMO İzmir Şubesi, merkezi yönetim ve yerel yönetimlerden depreme dirençli kentler oluşturulması için somut adımlar atılmasını istedi. Açıklamada öne çıkan talepler şöyle sıralandı:

İzmir’in tamamını kapsayan yapı stoku envanterinin oluşturulması ve verilerin düzenli güncellenmesi. Yapıların deprem güvenliği bakımından bilimsel yöntemlerle değerlendirilmesi, risklerin önceliklendirilmesi. Güvenli hale getirilebilecek yapıların güçlendirilmesi, gerekli durumlarda kentsel dönüşümün gerçekleştirilmesi.

Okul, hastane ve diğer kamu binaları ile köprü, yol ve altyapı sistemlerinin deprem güvenliğinin değerlendirilmesi. Uzman inşaat mühendislerinin görev alacağı periyodik yapı kontrol sisteminin kurulması. Dar gelirli yurttaşların güvenli konutlara erişebilmesi için finansman, kira, taşınma ve güçlendirme desteklerinin sağlanması.

Kentsel dönüşümde sosyal devlet vurgusu Depreme dirençli kentlerin oluşturulmasının yalnızca yapı sahiplerinin ekonomik imkanlarına bırakılamayacağı ifade edildi. Yüksek yapım, kira ve taşınma maliyetlerinin dar gelirli yurttaşların güvenli konutlara erişimini zorlaştırdığı belirtilerek kentsel dönüşümün sosyal devlet sorumluluğu çerçevesinde ele alınması istendi.

Açıklamada, dönüşüm süreçlerinin yalnızca rant odaklı uygulamalara indirgenmemesi; kentlerin tarihi ve kültürel dokusunun, sosyal yaşamın ve barınma hakkının korunması gerektiği de vurgulandı.

Kurumlara ortak çalışma çağrısı Deprem güvenliğinin merkezi yönetim ve yerel yönetimler başta olmak üzere tüm ilgili kurumların ortak sorumluluğu olduğu belirtilen açıklamada, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD, belediyeler, üniversiteler ve meslek kuruluşları arasında kalıcı bir eşgüdüm kurulması çağrısı yapıldı. İMO İzmir Şubesi, bilimsel bilginin karar alma süreçlerinin merkezinde yer alması gerektiğini belirterek mesleki birikimini kamu kurumlarıyla paylaşmaya ve teknik sorumluluklarını yerine getirmeye hazır olduğunu bildirdi.

“Güvenli kentler kamunun sorumluluğudur” Açıklamanın sonunda 30 Ekim 2020 depreminde hayatını kaybeden 117 yurttaş anılırken, yakınlarına bir kez daha başsağlığı dileğinde bulunuldu. İMO İzmir Şubesi, deprem güvenliği konusunda yıllardır yapılan uyarıların dikkate alınmasını ve somut önlemlerin gecikmeden uygulanmasını istedi.

Açıklama, “Depremler değil, önlenebilir ihmaller can alır. Güvenli kentler bir tercih değil, kamunun temel sorumluluğudur” ifadeleriyle sona erdi.