Ankara’da neden bu kadar çok “hayalet merdiven” var? Hiçbir yere çıkmayan merdivenlerin hikâyesi

Ankara’nın eski mahallelerinde, özellikle Altındağ ilçesi sınırlarında gezerken doğrudan bir duvara, boş bir parsele veya artık var olmayan bir sokağa uzanıyormuş gibi görünen ilginç merdivenlerle karşılaşmak mümkündür. Sosyal medyada sıkça "hayalet merdivenler" ya da "hiçbir yere çıkmayan merdivenler" olarak adlandırılan bu mimari kalıntılar, kentin geçirdiği ani değişimlerin, açılan yeni bulvarların ve yıkılan eski mahallelerin betonlaşmış tanıklarıdır.

Başkentte resmî bir "hayalet merdiven envanteri" bulunmasa da kent tarihi araştırmaları, bu işlevsiz görünen basamakların arkasında çok güçlü şehircilik hikâyeleri yattığını gösteriyor. EN SOMUT ÖRNEK: GONCA SOKAK VE ÇERKEŞ MERDİVENLERİAnkara'daki "hayalet merdiven" kavramının en sağlam tarihsel örneklerinden biri Ulus'ta, Şehit Teğmen Kalmaz Posta Caddesi ile Çerkeş Sokak bağlantısında bulunuyor.

Nadir Avşaroğlu’nun 2025 tarihli “Ankara’nın Merdivenleri” araştırmasına göre, Posta Caddesi’ndeki 30 numaralı binanın yanından inen bu merdivenler, 1929'daki büyük Tahtakale yangınının ardından 1930 yılında inşa edildi. Ankara Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanan belgelere göre, bu merdivenlerin geçmişte bağlandığı Hacıdoğan Mahallesi sınırlarındaki "Gonca Sokak" bugün tamamen haritadan silinmiş durumda.

Eskiden 7-8 evin bulunduğu bu sokak, zamanla açık hava deposuna ve boş bir alana dönüştü. Bugün Çerkeş Sokak merdivenlerine baktığınızda basamaklar hâlâ sağlam duruyor; ancak bu merdivenlerin bir asır önce hizmet ettiği Gonca Sokak sakinleri ve mahalle dokusu artık fiziksel olarak ortada yok.

YAHUDİ MAHALLESİ'NİN KESİK DAMARLARIBir diğer önemli "hayalet" bölgesi ise tarihi İstiklal (Yahudi) Mahallesi. Türk Tarih Kurumu belgeleri, 1980 yılında Hasırcılar (Adnan Saygun) Caddesi'nin açılması ve genişletilmesi sırasında mahallenin batı bölümündeki pek çok evin yıkıldığını ortaya koyuyor.

Mimari raporlar, bu yıkımlar sonrasında mahallede boş parsellerin oluştuğunu ve eski ulaşım bağlantılarının koptuğunu belgeliyor. Örneğin, Talatpaşa Bulvarı üzerindeki (No:39 civarı) Hasırcılar Geçidi çevresinde bulunan tarihi "İğde Sokak" girişinin günümüzde tamamen kapanmış olması, bölgede neden bir yerlere gitmiyormuş gibi duran geçit ve merdiven parçaları bulunduğunu kanıtlıyor.

Gizemli bir mimari hatadan ziyade, merdivenler yerinde bırakılırken, bağlandıkları evlerin ve sokakların istimlak edilerek yıkılması bu manzarayı ortaya çıkarıyor. IŞIK AÇIK HAVA SİNEMASI VE GÜLBABA BASAMAKLARIBentderesi ve Gülbaba yönüne uzanan tarihi merdivenler de kentin kayıp sosyal hayatına işaret ediyor.

Araştırmalara göre, 1960'lı ve 70'li yıllarda Hacı Bayram, İsmetpaşa ve dönemin meşhur Işık Açık Hava Sineması'na giden Ankaralıların yoğun olarak kullandığı bu merdivenler, bugün sadece iki kot farkını birleştiren sessiz basamaklar olarak duruyor. O dönemin sinema ve canlı mahalle kültürü ise zamanla yok olmuş durumda.

Altındağ Belediyesi'nin Kale Mahallesi'ndeki Timur Sokak ve Hacı Bayram'daki Şekerciler Sokak merdivenlerinde yürüttüğü restorasyon çalışmaları, bölgedeki eğimli yaya ulaşım ağının tarihi köklerini korumayı amaçlıyor. ULUCANLAR CEZAEVİ'NİN YARIM KALAN SIRRIAnkara'daki "yarım kalmış" merdiven efsanelerinden biri de sokaklarda değil, 2011'de müzeye dönüştürülen tarihi Ulucanlar Cezaevi'nin duvarları arasında yer alıyor.

Eski siyasi tutuklu Muzaffer İlhan Erdost'un birinci elden tanıklığına göre; 9 ve 10. koğuşların bulunduğu bölümde tamamlanmamış dik bir merdiven bulunuyordu. Erdost'un anlatımına göre bu üst kat dönemin siyasi isimlerinden Celal Bayar için hazırlanıyor, ancak merdivenin çok dik olması nedeniyle asansör yapılması planlandığı için basamaklar yarım bırakılıyordu.

Müze kayıtlarında bu "Celal Bayar efsanesi" resmî olarak doğrulanmasa da, cezaevindeki bu fiziki anomali, başkentin mimari hafızasındaki ilginç detaylardan biri olarak varlığını sürdürüyor.