Artık Bir Vergi Barışının Zamanı Gelmedi mi?

Son dönemde kimle konuşsak benzer bir cümle duyuyoruz: “Bir vergi barışı olsa da biraz nefes alsak…”

Artan maliyetler, finansmana erişimde yaşanan güçlükler, yüksek faizler, daralan piyasa ve tahsilat sıkıntıları derken işletmelerin üzerindeki yük her geçen gün daha fazla hissediliyor. İşini sürdürmeye, çalışanının maaşını ödemeye, kirasını ve diğer giderlerini karşılamaya çalışan birçok işletme, geçmiş dönemlerden kalan vergi ve SGK borçlarıyla da mücadele ediyor.

Elbette devletin vergi gelirlerine ihtiyacı var. Vergisini zamanında ödeyen mükellefin hakkını korumak, vergi ödeme disiplinini sürdürmek de son derece önemli. Ancak ekonomik şartların zorlaştığı dönemlerde, mükellefe yeni bir ödeme imkânı sunulması da kamu maliyesi açısından değerlendirilmesi gereken bir seçenek.

Burada sözünü ettiğimiz yalnızca bir vergi affı değil. Adı vergi barışı olur, matrah artırımı olur, yeniden yapılandırma olur; önemli olan ekonomik hayatın önünü açacak, mükellefe nefes aldıracak adil ve uygulanabilir bir düzenlemenin hayata geçirilmesidir.

Geçmişte uygulanan uzun vadeli, 72 taksitli yapılandırmalar da hafızalarda. Kâğıt üzerinde oldukça uzun bir ödeme süresi sunulmasına rağmen, birçok mükellef açısından ortaya çıkan faiz ve finansman yükü borçları ödenebilir olmaktan uzaklaştırdı.

Bazı mükellefler, taksit sayısı uzun olmasına rağmen toplam ödeme tutarının ağırlaşması nedeniyle bu imkândan beklediği faydayı sağlayamadı. Hatta borcunu kapatmak yerine daha büyük bir yükle karşı karşıya kaldığını düşünenler oldu.

Bu nedenle yeni bir düzenleme yapılacaksa yalnızca taksit sayısının artırılması yeterli olmayacaktır. Asıl önemli olan, borcun gerçekten ödenebilir hâle getirilmesidir. Faiz ve gecikme yüklerinin mükellefi yeniden ödeme yapamayacak noktaya getirmediği, makul ve sürdürülebilir bir sistem kurulmalıdır.

Üstelik böyle bir düzenlemenin sağlayacağı fayda yalnızca mükellefle sınırlı değildir. Vergi idaresi açısından da önemli kazanımlar sağlayabilir. Uzun süredir takipte bulunan ve tahsil kabiliyeti zayıflamış borçların bir bölümünün tahsil edilmesi, bugüne kadar ödeme imkânı bulamadığı için idareyle karşı karşıya gelen mükelleflerin yeniden sisteme dâhil olması mümkün olabilir.

Diğer taraftan vergi dairesi personelinin üzerinde önemli bir iş yükü oluşturan ödeme emirleri, haciz işlemleri, takip süreçleri ve diğer tahsilat işlemlerinin azalmasına katkı sağlayabilir. İhtilaflı tarhiyatlar nedeniyle açılan davaların, vergi mahkemelerinin iş yükünün ve vergi müfettişlerinin önünde biriken inceleme dosyalarının da azalmasına imkân verebilir.

Böylece idare, yıllardır sonuçlandırılmaya çalışılan dosyalarla ve tahsil kabiliyeti giderek azalan alacaklarla uğraşmak yerine, mevcut kaynaklarını daha etkin kullanabilir. Devlet tahsilatını gerçekleştirebilir, mükellef ekonomik faaliyetlerine devam edebilir. Kazan-kazan anlayışının en somut örneklerinden biri de bu olabilir.

Özellikle matrah artırımı, geçmiş dönemlere ilişkin vergi incelemesi endişesini azaltarak işletmelerin önünü daha net görmesine yardımcı olabilir. Vergi ve diğer kamu borçlarının makul taksitlerle yapılandırılması ise tahsilatın artırılmasına ve işletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmesine katkı sağlayabilir.

Unutulmamalıdır ki ayakta kalan her işletme, istihdamın, üretimin ve ekonominin bir parçasıdır. Ödeme güçlüğü yaşayan işletmelerin tamamen sistemin dışına itilmesi yerine, yeniden ödeme yapabilir hâle gelmelerini sağlayacak çözümler üzerinde durulmalıdır.

Bir vergi barışı, yalnızca borçlu mükellefin talebi olarak görülmemeli. Aynı zamanda devletin tahsilatını artırabileceği, işletmelerin mali tablolarını rahatlatabileceği ve ekonomik güveni destekleyebileceği bir fırsat olarak değerlendirilmelidir.

Elbette bu düzenleme, vergisini zamanında ödeyenleri mağdur etmeyecek, adalet duygusunu zedelemeyecek ve sürekli af beklentisi oluşturmayacak şekilde hazırlanmalıdır. Ancak ekonomik koşulların zorlaştığı bir dönemde, geçmişe dönük yükleri hafifletecek bir kapının açılması artık daha fazla konuşulmayı hak ediyor.

Bugün esnafın da sanayicinin de beklentisi çok karmaşık değil: Biraz nefes almak, önünü görebilmek ve işine gücüne odaklanabilmek.

Bazen ekonomiye yapılacak en önemli katkı, yeni bir yük getirmek değil, mevcut yükün taşınabilir hâle gelmesini sağlamaktır.

Belki de artık yeni bir vergi barışının zamanı gelmiştir.