Habermetrik
← Ana Sayfa
17 Kasım 2026 06:20 · Güncelleme 06:22
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

Sorun belediyedeyse sandığın suçu ne?

Sorun belediyedeyse sandığın suçu ne?
Görsel kaynağı: yeniankara.com.tr
⏱️ 6 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 1 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • Demokrasinin en önemli sınavlarından biri, insanların kendi tercihleriyle ortaya çıkan sonuçlara ne kadar tahammül edebildiğidir
  • Çünkü demokrasi, yalnızca bizim doğru bulduğumuz insanların yönetimde olduğu zamanlarda işleyen bir sistem değildir
Hukuki not: Hassas içerik: doğrulama düzeyi editör onayından geçmiştir; detaylar adli/kurumsal açıklamalara bağlıdır.

Demokrasinin en önemli sınavlarından biri, insanların kendi tercihleriyle ortaya çıkan sonuçlara ne kadar tahammül edebildiğidir. Çünkü demokrasi, yalnızca bizim doğru bulduğumuz insanların yönetimde olduğu zamanlarda işleyen bir sistem değildir.

Tam tersine, tercih etmediğimiz insanların da yönetme hakkını kabul edebildiğimiz ölçüde demokratik bir kültürden söz edebiliriz. Son günlerde yeniden gündeme gelen bir tartışma, bu açıdan üzerinde düşünülmeyi hak ediyor.

Yerel seçimlerin gereksiz olduğu, belediyelerin siyasi partiler yerine merkezî yönetimin atadığı bürokratlar tarafından yönetilmesinin daha verimli sonuçlar doğurabileceği, hatta 12 Eylül sonrasında belediyelerin kaymakamlar tarafından yönetildiği dönemin hizmet bakımından daha başarılı olduğu yönündeki değerlendirmeler, ilk bakışta bir idarecilik tartışması gibi görülebilir. Oysa mesele bundan çok daha derin.

Belediyeler çöp toplayan, yol yapan, su dağıtan veya imar planı hazırlayan idari birimler değildir yalnızca. Bir şehrin nasıl büyüyeceğine, kaynaklarının hangi önceliklere göre kullanılacağına, kamusal alanlarının kimlerin ihtiyaçları gözetilerek düzenleneceğine ilişkin kararların alındığı demokratik kurumlardır.

Dolayısıyla belediyecilik, teknik hizmetlerin yanında toplumsal tercihlerin ve siyasi sorumluluğun da alanıdır. Bir belediye başkanının başarısız olması, seçmen açısından öncelikle bir sonraki seçimde onu değiştirebilme imkânının varlığıyla anlam kazanır.

Seçim, yalnızca iyi yöneticiyi belirleme yöntemi değil, kötü yöneticiyi değiştirebilme hakkıdır. Atanmış bir bürokratın hizmet performansı elbette değerlendirilebilir. Ancak o bürokratın hangi öncelikleri belirleyeceğine karar veren irade ile bu kararların hesabını sorabilecek toplum arasında, seçimle kurulan ilişkinin yerini tutabilecek bir mekanizma yoktur.

Üstelik yerel yönetimlerin siyasi partiler açısından ekonomik bir karşılığının bulunduğu iddiası da seçimlerin kaldırılması için gerekçe oluşturamaz. Belediyelerin bütçeleri, imar yetkileri, ihaleleri, iştirakleri ve taşınmazları önemli bir ekonomik güç meydana getirir.

Bu gücün siyasi çıkar ilişkilerine konu olması, üzerinde ciddiyetle durulması gereken bir sorundur. Ancak buradan çıkarılacak sonuç, halkın seçme hakkından vazgeçilmesi değil, kamu kaynaklarının kullanımını daha şeffaf ve denetlenebilir hâle getirmektir.

Bir kurumun rant üretme ihtimali, o kurumun demokratik niteliğini ortadan kaldırmayı değil, rantın önlenmesini sağlayacak hukuk mekanizmalarını güçlendirmeyi gerektirir. Aksi hâlde seçilmişlerin yerine atanmışları koyarak yolsuzluğu ortadan kaldırmış olmayız; yalnızca halkın denetim ve değiştirme imkânını ortadan kaldırmış oluruz.

Bu tartışmanın tarihsel örneği olarak 12 Eylül'ü hatırlamak ise ayrıca düşündürücüdür. 12 Eylül 1980 askerî darbesinin ardından belediye meclisleri feshedilmiş, belediye başkanları görevden alınmış ve yerlerine merkezî yönetim tarafından atamalar yapılmıştır.

29 Eylül 1980 tarihli 2303 sayılı Kanun bu müdahaleyi hukuki düzenlemeye bağlamıştır. O dönemde bazı belediye hizmetlerinin daha hızlı veya daha düzenli yürütülmüş olması mümkündür. Fakat bir yönetimin hizmet performansıyla yönetme yetkisinin meşruiyetini birbirine karıştırmamak gerekir.

Bir belediyenin daha iyi hizmet vermesi, o şehrin insanlarının kendi yöneticilerini seçme hakkından mahrum bırakılmasını haklı çıkarmaz. Aksi düşünceyi kabul edersek hizmetleri daha iyi yürüttüğü iddia edilen her otoriter yönetimi demokratik yönetimlere tercih edebileceğimiz gibi tehlikeli bir sonuca ulaşırız.

Üstelik 12 Eylül'ü değerlendirirken belediyelerden ibaret bir tarih anlatamayız. Parlamento feshedilmiş, siyasi partiler kapatılmış, sendikal faaliyetler durdurulmuş, siyasetçiler ve toplumun farklı kesimleri ağır baskılara maruz bırakılmıştır.

Binlerce insanın hayatını etkileyen, işkencelerin ve idamların yaşandığı bir dönemi birkaç belediyenin hizmet performansı üzerinden olumlu hatırlamak, tarihsel hafızaya yapılabilecek en büyük haksızlıklardan biridir. Burada kullanılan kelimeler de en az yapılan değerlendirmeler kadar önemlidir.

12 Eylül'den söz ederken darbe yerine ihtilal kelimesini tercih etmek, masum bir terminoloji farklılığı değildir. İhtilal kavramı, mevcut düzenin köklü biçimde değiştirilmesini anlatan tarihsel ve siyasal bir anlam taşırken darbe, silahlı gücün mevcut anayasal düzeni zor kullanarak ortadan kaldırmasını ifade eder.

12 Eylül'de halkın gerçekleştirdiği bir siyasal dönüşüm yoktur. Askerî komuta kademesi yönetime el koymuş, halkın seçtiği temsilcileri görevden uzaklaştırmıştır. 12 Eylül'ü halk yapmadı. Dolayısıyla yaşananı ihtilal diye nitelemek, askerî müdahalenin niteliğini ve sorumluluğunu belirsizleştiren bir dil tercihidir.

Nitekim bugün yürürlükte olan Anayasa'nın 127. maddesi de mahallî idareleri, karar organları seçmenler tarafından oluşturulan kamu tüzel kişileri olarak tanımlar. Yerel yönetimlerin varlık sebebi, merkezî idarenin işlerini taşrada daha kolay yürütmesi değil, yerel halkın ortak ihtiyaçları konusunda kendi iradesini ortaya koyabilmesidir.

Üstelik yerel seçimleri kaldırma düşüncesinin sonuçlarını yalnızca bugünkü siyasi dengeler üzerinden değerlendirmek de büyük bir yanılgı olur. Bugün bu öneriyi destekleyenler, yarın kendi siyasi görüşlerinin iktidarda olmadığı bir dönemde aynı sistemin sonuçlarıyla karşılaşabilirler.

Bir şehrin yönetimini kimin üstleneceğine artık o şehrin insanları değil, merkezî iktidarın tercihleri karar verecektir. Bu durum yalnızca muhalefet partilerinin değil, bütün siyasi partilerin ve hepsinden önemlisi toplumun tercih hakkının ortadan kaldırılması anlamına gelir.

Demokrasi, kazananın yönetme hakkını olduğu kadar kaybedenin bir sonraki seçimde yeniden yarışma hakkını da güvence altına alır. Seçimlerin kaldırıldığı bir düzende ise siyasi rekabetin yerini idari tercihler, toplumsal iradenin yerini atama kararları alır.

Böyle bir sistemde vatandaşın yönetime katılımı, kendi geleceği hakkında söz sahibi olması ve gerektiğinde yöneticilerini değiştirebilmesi giderek anlamını yitirir. Asıl üzerinde düşünmemiz gereken, seçilmişlerin neden başarısız olduğu değil, başarısız seçilmişleri değiştirmek için neden seçim dışındaki yolları aramaya başladığımızdır.

Elbette seçilmiş olmak kimseye dokunulmazlık sağlamaz. Yolsuzluk yapan, kamu kaynaklarını kötüye kullanan, hukuku ihlal eden herkes hesap vermelidir. Fakat hukukun üstünlüğü ile seçmen iradesi arasında bir tercih yapmak zorunda değiliz.

Birini korumak için diğerinden vazgeçmek gerekmez. Demokrasinin kusurları vardır. Seçilenler hata yapar, kötü yönetir, hatta suç işler. Ancak çözüm seçimlerden vazgeçmek değil, seçimleri anlamlı kılan hukuk düzenini güçlendirmektir.

Çünkü atanmış bir yöneticinin kötü yönetimini değiştirmek için vatandaşın elinde sandık yoktur. Seçilmiş bir yöneticinin kötü yönetimini değiştirmek için ise vardır. Demokrasi, yalnızca bizim tercih ettiğimiz insanlar kazandığında savunacağımız bir yönetim biçimi değildir.

Başkalarının tercihlerine de tahammül edebilmek, hatta o tercihler sonucunda ortaya çıkan yönetimi kabul edebilmek demektir. Seçimlerin gereksizliğini konuşmaya başladığımızda aslında belediyeciliği değil, toplumun kendi geleceği hakkında karar verme hakkını tartışmaya açmış oluruz.

Bir ülkede hizmetin nasıl daha iyi verileceği elbette tartışılmalıdır. Ama bu tartışmanın sonunda halkın söz hakkından vazgeçmesini önermek, çözüm değil, demokrasi fikrinden uzaklaşmaktır.

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: yeniankara.com.tr
Haber metni ve görseller yeniankara.com.tr sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Siyaset
Yayın: 17 Kasım 2026 06:20 · Kaynak: yeniankara.com.tr
Kaynağı Oku ↗