Ticari tabletlerden bugüne Kayseri

Ticaret denilince Kayseri, Kayseri denilince ticaret hatırlanmazsa; tarih, kültür ve ticaret şehri Kayseri konuşulmamış olur. Kayseri’yi bu açıdan tanıyabilmek için tarihin derinliklerine doğru yolculuk etmek gerek. Tarihi ve ticari mazisi ile hâlâ canlılığını koruyan Kayseri’ye yolu düşen iş insanlarımız, ticari hayata yolculuk edebilmeleri için Arkeoloji Müzesi başta olmak üzere diğer müzeleri görmeli; insanı heyecanlandırıyor ve enerji katıyor.

Bu anlamda şehre, ‘ticaretin başkenti Kayseri’ demek abartı sayılmamalı. Çünkü Anadolu’da ticarete dair ilk yazılı belgeler, tabletler, Kayseri’nin ticaretin başkenti oluşuna şahitlik ediyor. Tabletlere ve belgelere göre Kayseri’nin ticari mazisi, Antik çağlara, M.Ö.

2000 yıllara kadar uzanıyor. Kaynaklara göre Asurlu tüccarın M.Ö. 2000 yılı başlarında, Kayseri yakınlarındaki Kültepe’de kurdukları ticari merkez, Kayseri ile sınırlı kalmamış. Çorum Boğazkale, Alişar Yozgat ve Çorum Ortaköy gibi yerleşim yerlerinde yapılan kazılarda ele geçen çivi yazılı tabletlerden bu dönemin tarihi elde edilmiş.

Asurluları takip eden diğer uygarlıklar döneminde de Kayseri başta olmak üzere, diğer Orta Anadolu şehirlerinde de ticaret oldukça canlı imiş. Anadolu’yu bir baştan başa geçen kervan yolları, Kral Yolu, İpek Yolu, Baharat Yolu gibi isimlerle anılan yolların güzergâhı Kayseri olmakla birlikte, konaklamanın yanı sıra, kısa veya uzun süreli pazar açma faaliyetlerinin de şehri unvanıyla ticaretin odak noktası olmuş.

Yeri gelmişken Kayseri’nin ekonomi tarihine yolculuk etmeli ve Selçuklular devrine konuk olarak, ‘Yabanlu Pazarı’ isimli milletlerarası panayırdan bahsetmeli. “Devletin sağlamlığı ve halkın refahı için ticaretin emniyeti gerekli” diyen Selçuklu hükümdarları, idare ettikleri şehirlerde, alışverişin canlandırılmasını önemsemişler; milletlerarası kaynaşmanın, dayanışmanın daha çok da tanışmanın ve bilişmenin şartının ticaretten geçtiğine inanılmasıyla pazarlar kurulmuş, kervansaraylar, hanlar yaptırılmış.

Tarihi araştırmalara göre bu pazarlar, genellikle şehirlerin uzağında kurulurmuş. İpek Yolu üzerindeki ülkelerden tüccarın alışveriş edebilmesi için konaklama, sağlık, güvenlik gibi her türlü tedbir alınmış ve adına da ‘Yabanlu Pazarı’ denilmiş.

Kayseri’nin ilçesi Pınarbaşı’nda ilkbaharda başlayıp üç ay süren Yabanlu Pazarı, İpek Yolu üzerindeki tüm şehirlerin katılımı sağlanarak; alınıp-satılan mal ve ürün çeşitliliği bakımından oldukça hareketli ve önemli bir ticari merkez haline getirilmiş. Tacirlerin katılmak için büyük gayret sarf ettikleri bu pazarda; doğuluların ürünlerini batılılar, batılılarınkini doğulular, kuzeylilerinkini güneyliler, güneylilerinkini ise kuzeyliler alıp-satarmış.

Güney Rusya ve Kırım gibi kuzey ülkeleri ile Çin, Hindistan, Kıbrıs, Suriye, el-Cezire (Mezopotamya bölgesi), Venedik ve Bizans gibi farklı bölgelerden gelen çeşitli ürün ve mallar ile meşhur Türkmen at ve katırların alınıp satıldığı da bir pazarmış. Arap, Acem, Yahudi, Tatar ve Latin gibi yabancı tüccarın da Yabanlu Pazarı’na katıldıkları yine tarihi kaynaklarda yer alıyor.

Dolayısıyla Yabanlu Pazarı’nın yıllarca kurulması, Kayseri’yi milletlerarası ticaret merkezi yapmış. Bugün de böyledir. Mesela Ağustos 2026 tarihi itibariyle 175 ülkeye ihracat gerçekleşmiş. Evliya Çelebi, Ahi şehri olan Kayseri’ye 1649 yılında uğramış ve Seyahatnamesinin 3. cildinde Kayseri’yi anlatmış.

Bir iki tespitini yazalım: “Kalenin içinde 600, dışında 1000 ev vardı. Boyacı Kapısı, Kiçikapı, Pazar Kapısı gibi kapılar şehrin canlı ticaret hayatına açılıyordu. Arpacılar, Kazancılar, Saraçhane, Bedesten ve Kapalı Çarşı’yı Ahiler idare ederdi.

Kayseri’nin havasını koklayan, cennet rüzgârı koklamış gibi olur. Erciyes’te haşerat olmaz. Kayserinin halkı çok hayırsever insanlardır.”