Paralel ekonomi yönetiminin marifetleri: Erişah Arıcan için çember daralıyor
- Türkiye ekonomisi, modern Türkiye Cumhuriyeti kurulduğundan beri hiçbir zaman kelimenin gerçek anlamında bir ‘piyasa ekonomisi’ olmadı
Türkiye ekonomisi, modern Türkiye Cumhuriyeti kurulduğundan beri hiçbir zaman kelimenin gerçek anlamında bir ‘piyasa ekonomisi’ olmadı.
Başlangıçta, zaten ortada bir kapitalizm yoktu; 1923 Türkiye’si esasen feodal ilişkilerin hâkim olduğu bir tarım ekonomisiydi; bu ekonominin yanında küçük ama gelişmeye eğilimli bir tüccar sınıfından oluşan ‘kasaba eşrafı’ vardı.
Belirli bir seviyenin üzerinde sermaye biriktirmiş, bu sermayeyle üreten bir sermaye sınıfından söz etmeye imkân yoktu. Biraz olsun bu nitelikte olanlar da zaten Cumhuriyet’in hiç haz etmediği bir grup olan azınlık mensuplarıydı.
Genç Cumhuriyet bir sermaye sınıfı yaratmaya pek de sistematik olmayan yöntemlerle başladı, ortaya böyle bir sınıfın çıkmaya başlaması 1950’leri buldu. İlk sanayicilerimiz tekstil alanından çıktı; bizden 100 yıl önce İngiltere’den çıktığı gibi.
Ama temel sektörlerde devlet vardı; aslında kumaş üretiminde bile Sümerbank’ın tekelini kırmaya hiçbir özel sermayedarın gücü yetmiyordu.
Bu yönteme, yani modern anlamda sanayi üretiminin özel sermaye değil de devlet eliyle geliştirilmesine zaman içinde farklı isimler verildi. ‘Devletçi ekonomi’ dendi, ‘Karma ekonomi’ dendi.
İsmi ne olursa olsun, sermaye de, üretim de devlete aitti; devletin piyasalar üzerindeki ekonomik gücü başka bütün her şeyin gücünün toplamından fazlaydı.
Ancak Cumhuriyet’in kurulmasından 60 yıl sonra, 80’li yıllarda devletin üretimden tamamen çıkması için özelleştirme programları başladı. Türkiye’de devlet son 50 yılda bir önceki 50 yılla kıyaslanmayacak ölçüde üretim ekonomisinden çıktı; ama finansta durmaya devam etti.
Hâlâ ülkenin en büyük bankaları devlete ait bankalar, en büyük sigorta şirketi devlete ait…
Fakat özellikle son 10 yılda bu sürecin tuhaf biçimde terse dönmekte olduğunu görüyoruz.
Tam olarak ne yapmasının istendiği, memlekete nasıl bir fayda sağlayacağının hâlâ bize anlatılmadığı bir büyük değişim yaşandı; Türkiye Cumhuriyeti’nin son başbakanı Binali Yıldırım’ın bütün direnişine rağmen Türkiye Varlık Fonu adı altında aslında devlete ait olan ama eskiden KİT’lerde olduğu gibi Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimine tabi olmayan, devlet bütçesinden belirli şartlar altında kaynak alabilen ama bütçe denetiminin de dışında olan bir yapı kuruldu.
Ben, işte bu yapıya ‘paralel ekonomi yönetimi’ adını veriyorum. TVF, finanstan telekomünikasyona, madencilikten üretime pek çok ana iş kolunda devasa şirketleri olan bir ‘devlet holdingi.’ Devlet gibi borçlanma yetkisi de var ve kime nasıl hesap verdiği belirsiz.
Yönetim Kurulu Başkanı, doğrudan Cumhurbaşkanı. Yani, Anayasa’ya göre icra organının başındaki kişi tarafından yönetiliyor ama dediğim gibi hükümetin bir parçası değil; neredeyse özerk, kendi başına buyruk bir yapı.
Bu yapıyı, Cumhurbaşkanı adına Prof. Dr. Erişah Arıcan isimli bir kişi yönetiyor. Cumhurbaşkanı’nın TVF Yönetim Kurulundaki vekili o.
TVF, zamanında özelleştirilmiş Türk Telekom’u, başından itibaren bir özel sektör şirketi olarak kurulmuş Türkcell’i, bir özel sektör şirketiyken TMSF’ye geçmiş olan Koza Altın gibi şirketlerin sahibi. Bütün kamu bankaları TVF’nin mülkiyetinde. Başka pek çok kamu şirketi de burada.
Bu denli güçlü bir ekonomik varlığı fiilen yöneten insan olarak Erişah Arıcan’ın yegâne etki alanı bu da değil. Arıcan,aynı zamanda Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Başkanı. Bu görevi sembolik bir görev olarak görmeyin, Borsa İstanbul yönetimi, çok kritik bir yer aslında.
Bir de Erişah Arıcan’ın dolaylı etkileri var. Ekonomi yönetimine Berat Albayrak’ın kısa ama çok etkili 2 yıllık Hazine ve Maliye Bakanlığı döneminde giren Prof. Dr. Arıcan, bir dönem devletin ekonomi yönetimi için insan kaynakları müdürü gibi çalıştı; çok sayıda öğrencisi onun tavsiyesiyle Merkez Bankası’ndan SPK’ya, BDDK’dan Hazine’ye çok kritik mevkilere geldi. Bu kadrolar üzerinde Erişah Arıcan’ın etkisi ve otoritesi de devam ediyor.
Baktığınızda son fon soygununda bu kadroların isimlerini tek tek görüyoruz.
Bu tartışmalı hisselerin o endekslere girmesi, fonların önünü açtı. Fonların halka açılmasında da SPK kadar Borsa İstanbul yönetiminin rolü oldu.
Faizlerin düştüğü, vatandaşın parasını korumak için kriptodan borsaya kadar her yere koştuğu dönemde Erişah Arıcan öteki şapkasıyla devredeydi. Türkiye Varlık Fonu, Borsa İstanbul’un önemli bir alıcısı konumundaydı. Endeksi desteklemekte, borsayı yükseltmekte ve borsa yatırımcı sayısının 7 milyona dayanmasında TVF’nin, yani Erişah Arıcan’ın rolünü çok iyi görmek lazım.
Fon soygunu ortaya çıkıp borsa çökmeye başladığında da TVF borsaya büyük alıcı olarak girdi, ciddi alım yaparak endeksi destekledi. Böylece soygunun etkisini azaltmaya çalıştı TVF.
Türkiye’de bir yanda Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ve Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in yönetme sorumluluğunda olan ekonomi var; bir yanda da Erişah Arıcan’ın yönettiği inanılmaz bir ekonomik büyüklük.
Normalde bu iki yapının uyum içinde ve birlikte davranmasını beklersiniz ama 2023’ten beri böyle bir uyum yok; hatta bazı tanık ifadelerine bakacak olursanız bu iki yapı arasında adı konmamış bir savaş var. Erişah Arıcan, Mehmet Şimşek’e alternatif olabilecek bir ekonomi yönetimi arayışında.
Türkiye, Erişah Arıcan-Nurettin Nebati-Şahap Kavcıoğlu üçlüsünün yönettiği ‘yerli milli’ ve düşük faize dayalı ‘heterodoks’ ekonomi (nas ekonomisi) döneminde çok ciddi bir ödemeler dengesi krizinin içine düştü; bu krizden kamuya ciddi maliyet yükleyen KKM ile çıkılmak istendi, bu da olmayınca Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan bağrına taş basıp daha önce ağır dille eleştirdiği Mehmet Şimşek’i yeniden göreve getirdi ama Şimşek’in görev alanı son derece kısıtlıydı. Erişah Arıcan ve ekibi yerinde durmaya, paralel ekonomiyi yönetmeye devam ediyordu.
İşte içinden geçtiğimiz fon soygununun arka planında bu paralel ekonomi var. Baktığınızda, soyguncu fonları zor durumdan kurtarmak için paralel ekonominin şirketleri devreye girmiş, ellerindeki kaynakları buralara aktarmış.
Bu aktarımda hiç umulmayacak isimler, mesela Ertan Aydın gibi Cumhurbaşkanı danışmanları aracılık görevi yapmış,talimatın doğrudan Erişah Arıcan’dan ve Beştepe’den geldiği izlenimini vermişler.
Şimdi bu ilişkiler ağının tepesindeki isim olan Erişah Arıcan’a doğru çember giderek daralıyor. Henüz kendisi hakkında bir adli soruşturma yok ama adının geçtiği ifade sayısı giderek artıyor.
Son günlerde Arıcan’ın bir büyükelçilik göreviyle sanki taltif ediliyormuş gibi yapılarak mevcut görevlerinden ayrılıp yurt dışına gönderileceği dedikoduları artmaya başladı.
Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan en azından 10 yıldır etrafında tuttuğu, çok güvendiği ve desteklediği bu ismi feda edecek mi, göreceğiz.
Fon soygununu soruşturan savcılar, geçmişte Ak Partinin önde gelen ismi Hayati Yazıcı’nın oğlu Mustafa Yazıcı’nın mal varlığına tedbir uygulamak istedi. Duvara çarptı. Onu sorgulamak istediler, yine duvara çarptılar.
Savcılar ikinci kez denedi, perşembe günü 7,5 saat sorguladıkları Mustafa Yazıcı’ya yurt dışına çıkış yasağı ve haftada bir polise gidip imza vermek şeklindeki adli tedbiri uygulayabildiler.
Aynı savcılar, iktidarımızın pek sevdiği binaları inşa eden, İstanbul’un göbeği sayılabilecek Zincirlikuyu’da halen dev bir projesi tamamlanmak üzere olan Pasifik Holding’in patronlarına tedbir getirmek istediler ama yine duvara çarptılar.
Ama Pasifik Holding’in bazı halka açık şirketlerinin hisselerinde dönenler ile şirket sahiplerinin bu işlerdeki rolleri saklanabilecek gibi değil. Savcılar yakında bir girişimde daha bulunabilirler.
Henüz savcıların hiç girişimde bulunmadığı ama bütün piyasanın bu işlerde adının geçtiğini bildiği başka şirketler de var. Bunlardan biri Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın çok yakından tanıdığı insanlara ait. Acaba savcılar o şirket ve hisseleri hakkında da girişimde bulunur mu? Büyük cesaret meselesi.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Ekonomi
Yayın: 19 Kasım 2026 07:33 · Kaynak: 10haber.net