CIA ajanlarının geyik muhabbeti

Şili’nin sosyalist devlet başkanı Salvador Allende’yi 1973’te deviren CIA kontrolündeki faşist darbeyi anlatan pek çok film yapıldı bugüne dek. Patricio Guzman’ın “Şili Savaşı”ndan (1975) Costa Gavras’ın “Kayıp”ına (1982), Helvio Soto’nun “Santiago Üzerine Yağmur Yağıyor”undan (1975) Pablo Larrain’in “Morg Görevlisi”ne (2010) ve Miguel Littin’in yapımlarına açılan yelpazede, ABD’nin darbedeki doğrudan rolüne, işkence ve ölümlere değinen bu filmler sinemaseverleri acı ve nefretle doldurdu.

Pinochet darbesinin Şili halkına, öğrencilere, sendikacılara, sanatçılara yönelik zulmünü yüreğimizde hissettik. Şili’deki Amerikancı darbeye dair seyrettiğim tüm filmler içinde, yaşananları ve yaşanılacak olanları büyük oranda “geyik muhabbeti” çerçevesinde ele alan bir yapıma ilk kez tanık oldum: “Vahşi At Dokuz” (Wild Horse Nine).

“In Bruges”, “Three Bilboards Outside Ebbing, Missouri”, “The Banshees of Inisherin” gibi çok iyi filmleriyle tanıdığımız İrlandalı yönetmen Martin McDonagh, darbenin ardındaki ABD parmağını doğrudan işaret etmekle birlikte bu büyük tarihsel-politik trajediyi iki CIA ajanının gevezeliklerine kurban etmiş durumda bana sorarsanız. KENNEDY SUİKASTI DAHİLŞili’de görevli, zıt karakterlere sahip ve biri ölümcül kanser hastası iki CIA ajanı Chris ve Lee, planlanan darbenin hemen öncesinde ülkedeki Paskalya Adası’nda (Rapa Nui) tatile çıkıyor.

John Malkovich ve Sam Rockwell’in canlandırdığı ajanlar, bir yandan adadaki tarihi kalıntıları ziyaret ederken bir yandan da Kennedy suikastına uzanan geçmişleriyle, teşkilat içindeki komplolarla, aile sorunlarıyla, kişisel hesaplaşmalarla yüzleşiyor ve yaklaşan darbeye dair vicdani sorumluluklarıyla baş başa kalıyorlar. Kaldıkları küçük motel, amirleri MJ (Steve Buscemi) ve tanışıp uyardıkları Şilili iki genç kız, bu ayrıksı serüvendeki tamamlayıcı unsurlar oluyorlar.

ŞİLİ’DEKİ ADAMLARIMIZDoğrusu adının ne anlama geldiğini tam olarak anlayamadığım filminde Martin McDonagh, ajan Chris’in ağzından darbenin nasıl yapılacağını ayrıntılarıyla ortalığa döküyor ama bunlar zaten ansiklopedilerde de yazıyor. Bu bakımdan darbeye, CIA’ya, Pinochet’ye, tutuklamalara, işkencelere vb. çok kısaca değinip yeni bir şey ortaya koymayan bir film var karşımızda.

Politik içeriğini zenginleştirmeyen, kara mizaha sığınan ama bunu da sürekli kendini tekrar ederek gerçekleştiren “Vahşi At Dokuz”, erkek karakterlerin alaycı diyaloglarına yaslanıyor öncelikle. Şili’de demokratik yollarla iktidara gelen sosyalist bir hükümetin Amerikan emperyalizmi tarafından hedef alınması, ekonomik sabotaj, CIA operasyonları ve yaklaşan Pinochet diktatörlüğü gibi son derece önemli konular, bir türlü filmin temel meselesi haline gelemiyor.

McDonagh, önceki filmlerinden de iyi bildiğimiz kara mizahla örülmüş hüzün tonunu bu kez de kullanıyor ama böylece emperyalizmin suçlarını görünür kılma fırsatını da kaçırmış oluyor. Oysa Allende hükümetinin devrilmesi ve ardından yaşanan faşist diktatörlük, CIA ajanlarının müstehzi gevezeliklerine ve ironik diyaloglarına sığdırılamayacak kadar büyük acılar yaşatmıştı Şili’ye.

Yaratılan yıkımdan çok suçluların vicdani muhasebesini ön planda tutan, politik eleştiri yerine bireysel melankoliyi sergileyen, trajik içeriği ile mizahi anlatımı arasındaki uyumsuzluğu gözümüze sokan bir filme imza atmış Martin McDonagh. Artıları olarak parlak oyuncularına ve görüntü çalışmasına işaret edebileceğimiz “Vahşi At Dokuz”, binlerce insanın ölümünden sorumlu “Şili’deki adamlarımızı”, en sonunda sempati halesiyle kuşatmaya ve aklamaya çalışıyor ki bu kadarını da ummazdım doğrusu.