180 milyon dolarlık Van Gogh tablosu tam satılacaktı, ortaya tablonun eski sahibi Yahudi aile çıktı ve satışa itiraz etti

Vincent van Gogh'un 1890 tarihli'Çiçek Açan Kestane Ağaçları' adlı tablosu 60 yıldır özel koleksiyonlarda gözlerden uzaktaydı ve bu hafta satılacaktı. Tablonun eski sahibi olan Yahudi aile, resmin 1936 yılında Nazi'lerin baskısıyla satılmak zorunda kaldığını söyleyip bu satışa itiraz etti.

Vincent van Gogh’un önemli bir tablosunun Yahudi eski sahibinin mirasçıları, eserin Nazi baskısı sonucu 1936 yılında baskı altında satıldığını öne sürerek, Manhattan’da açık artırmaya çıkarılmasına günler kala Sotheby’s müzayede evinden tabloyu satıştan çekmesini talep etti.

1890 tarihli “Châtaigniers en Fleurs (Çiçek Açan Kestane Ağaçları)” adlı tablo için 180 milyon dolarlık bir tahmini değer biçiliyor. Bu rakam, bu sezonki sanat müzayedelerinde bir esere biçilen en yüksek değer olmasının yanı sıra, bugüne kadar bir Van Gogh eserine açık artırmada istenen en yüksek fiyat olma özelliğini de taşıyor.

Sanatçı bu tabloyu, Fransa’nın güneyinde iki yıl geçirdikten sonra Paris yakınlarındaki Auvers-sur-Oise’de yapmıştı. Önümüzdeki hafta düzenlenecek sonbahar müzayedelerinin en gözde parçası olan eser, Sotheby’s’in mali garantisiyle destekleniyor.

Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşayan mirasçılar, tablonun İkinci Dünya Savaşı öncesinde ailelerinin yayıncılık şirketinin Naziler döneminde uğradığı mali kayıplar nedeniyle Amsterdam’da satıldığını belirtiyor. Mirasçıların Berlin’deki avukatı Gunnar Schnabel, Sotheby’s’i tablonun 1936’da piyasa değerinden satıldığını ve ailenin “Nazi yönetimi olmasaydı bile bu satışı gerçekleştirmek isteyeceğini” şüpheye yer bırakmayacak şekilde kanıtlamaya çağırdı.

The New York Times’a ulaştırılan ve Sotheby’s’in iade departmanı başkanı Marco Toracca’ya 12 Kasım’da gönderilen e-postada Schnabel, “Aksi takdirde açık artırma yapılamaz” diye yazdı. Schnabel e-postada, müvekkilinin el konulan veya Naziler tarafından yağmalanan sanat eserleriyle ilgilenen kurum ve hükümetlere rehberlik etmek üzere tasarlanan uluslararası ilkeler olan “1998 Washington İlkeleri ruhuna uygun adil ve hakkaniyetli bir çözüm için çalışmaya hazır olduğunu” ifade etti.

“Çiçek Açan Kestane Ağaçları”, eski bir Sotheby’s yöneticisi ve yazar olan Philip Hook’un satış duyurusunda “hakkında fısıldanan, halkın gözünden uzak tutulan efsanevi bir koleksiyon” olarak tanımladığı Blaquier-Arrieta koleksiyonunun bir parçası. Buenos Aires’li Carlos Pedro Blaquier ve Nelly Arrieta de Blaquier, 1960’larda İzlenimci ve modern sanat eserleri toplamaya başlamıştı.

Koleksiyondan aralarında Claude Monet, Paul Gauguin ve Edgar Degas’nın eserlerinin de bulunduğu 12 İzlenimci ve Post-İzlenimci tablo önümüzdeki haftaki müzayedede satışa sunuluyor. Eserlerin toplamda yaklaşık 450 milyon dolar gelir getirmesi bekleniyor. “Çiçek Açan Kestane Ağaçları” ise Sotheby’s kataloğunun kapağında yer alıyor.

Sotheby’s yaptığı açıklamada, tablonun mülkiyet geçmişi hakkında kapsamlı bir araştırma yürüttüğünü belirtti ancak eserin planlandığı gibi çarşamba gecesi açık artırmaya çıkarılıp çıkarılmayacağına dair bir bilgi vermedi.

Müzayede evi açıklamasında, “Fischer mirasçılarının temsilcilerinin yakın zamanda dile getirdiği endişelerin farkındayız ve tablonun geçmişiyle ilgili olarak kendileriyle diyalog halindeyiz. Bugüne kadar yaptığımız araştırmalar tablonun baskı altında satıldığını ortaya koymamış olsa da aileyle düşünceli ve yapıcı bir iletişim kurmanın öneminin bilincindeyiz ve karşılıklı olarak tatmin edici bir çözüme ulaşmak için çalışmaya kararlıyız” ifadelerini kullandı.

Sotheby’s’in garantisiyle birlikte bu Van Gogh tablosu, Hollandalı sanatçının 2022 yılında Christie’s’deki Paul Allen satışında kırılan 117,2 milyon dolarlık (bugünkü değeriyle yaklaşık 133 milyon dolar) mevcut müzayede rekorunu kolayca geride bırakacak.

60 yılı aşkın süredir halkın karşısına çıkmayan “Çiçek Açan Kestane Ağaçları” tablosuna çiçek açmış devasa bir kestane ağacı hâkim. Ağacın altındaki kaldırımda şemsiyeli, parlak giysili üç kadın izleyiciden uzaklaşırken, yolda tek başına bir adam yaklaşıyor.

Sotheby’s kataloğuna göre tablo, 1909 yılında Schnabel’in temsil ettiği mirasçılardan birinin büyük büyükbabası olan Samuel Fischer tarafından Paris’teki bir galeriden satın alındı. Fischer; yazar kadrosunda Thomas Mann, Hermann Hesse ve Alfred Döblin gibi isimlerin yer aldığı ünlü Alman yayınevi S. Fischer Verlag’ın kurucusuydu.

Fischer’in 1934’teki ölümünün ardından şirketin başına damadı Gottfried Bermann Fischer geçti. Nazilerin iktidara gelmesiyle yayınevinin pek çok yazarı yayın yasaklarıyla karşı karşıya kaldı. S. Fischer Verlag ikiye bölündü ve Bermann Fischer eserleri yayımlamaya devam edebilmek için Berlin’den ayrılarak Viyana’ya gitti.

Sotheby’s’e göre aile, “Çiçek Açan Kestane Ağaçları” tablosunu ve Cézanne’a ait iki eseri 1932 veya 1933 yılında Amsterdam’daki Paul Cassirer galerisinde sanat tüccarı Walter Feilchenfeldt’e emanet etti. Van Gogh tablosu 1933’te bir sergi için Rotterdam’daki Museum Boymans’a (bugünkü Museum Boijmans) ödünç verildi ve oradan 1934’teki başka bir sergi için İsviçre’nin Bern kentindeki Kunsthalle’ye gönderildi.

Feilchenfeldt, 1936 yılında tabloyu Parisli bir koleksiyoncuya sattı. Birkaç kez daha el değiştiren eser, 1975 yılında şimdiki Arjantinli sahipleri tarafından satın alındı. (2020 yılında hayatını kaybeden Nelly Arrieta de Blaquier, Ledesma şeker servetinin tek varisiydi.)

Mirasçıların iddiası, Schnabel’in ailenin Berlin’den Viyana’ya gitmesinden üç ay sonra gerçekleştiğini belirttiği 1936 yılındaki bu satışa odaklanıyor. Naziler, ülkeden ayrılan Yahudilerin yanlarında götürebilecekleri varlıkları kısıtlamıştı ve Schnabel’in araştırmasına göre aile, göç edenlere uygulanan “İmparatorluk kaçış vergisini” ödemeye zorlanmıştı.

İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Gottfried Bermann Fischer, Berlin’deki yayıncılık şirketinin kontrolünü yeniden ele geçirdi ve el konulan mal varlıkları için tazminat talebinde bulundu. Ancak Amsterdam’da satılan tablolar için herhangi bir hak iddia etmedi.

O dönemde, 1936 yılında Hollanda’da olduğu gibi, Nazi yönetimi altında olmayan topraklarda yapılan sanat eseri satışları için tazminat talep etmenin hukuki bir dayanağı bulunmuyordu.

Ancak son yıllarda, zulme uğrayan Yahudi koleksiyoncular tarafından Nazi yönetimi dışındaki topraklarda baskı altında satılan sanat eserlerine yönelik talepler giderek daha fazla uzlaşmayla sonuçlanıyor. Örneğin geçen yıl Bern Güzel Sanatlar Müzesi, 1939’da İsviçre’ye kaçan ve eserini ertesi yıl orada satan Carl Sachs’ın mirasçılarına Alfred Sisley’e ait bir tabloyu iade etme kararı aldı. Müze, “İsviçre’deki satışta usulsüzlükler” tespit ettiğini açıkladı.

Müze yaptığı basın açıklamasında, “doğrudan yetkililer tarafından el konulmasından elverişsiz koşullar altında yapılan yasal işlemlere kadar Nasyonal Sosyalist etki alanı içindeki ve dışındaki olası kayıp bağlamlarını kapsamak amacıyla” “Nazi zulmüne bağlı kayıp” terimini kullanmayı tercih ettiğini belirtti. Açıklamada ayrıca, “Bu durum, teknik anlamda bir ‘el koyma’ işleminin çoğu zaman gerçekleşmediği, Nasyonal Sosyalist etki alanı dışındaki üçüncü ülkelere yapılan mülkiyet devirlerini de kapsamaktadır” denildi.

Gottfried Bermann Fischer’in kızı Gisela Bermann Fischer, 2014’teki ölümüne kadar ailenin sanat eserleriyle ilgili hak taleplerini yürüttü. 2007 yılında Christie’s, Fischer koleksiyonundan bir başka tabloyu —Cézanne’ın eşinin portresini— açık artırmayla satışa çıkardı.

Tıpkı gündemdeki Van Gogh tablosu gibi bu eser de Amsterdam’da Feilchenfeldt’e emanet edilmiş ve 1936’da satılmıştı. 2007’deki satıştan önce (tabloya alıcı çıkmamıştı) Christie’s, müzayede hakkında bilgi vermek üzere Gisela Bermann Fischer ile iletişime geçti. Fischer ise cevabında satışa karşı çıkmadığını belirtti.

Ancak The Times’a ulaştırılan ve 2 Şubat 2007 tarihinde müzayede evine yazılan mektubunda Fischer şu ifadeleri kullanmıştı: “Bununla birlikte, babam tarafından Nazi Almanyası’nın zulmü nedeniyle baskı altında satılan diğer herhangi bir tabloyla ilgili olarak gelecekte bunu yapma hakkımı saklı tutuyorum.” Fischer ayrıca, Cézanne tablosu üzerindeki talebinden vazgeçmesinin “bir zamanlar Samuel Fischer’e ait olan diğer tablolar için gelecekte hiçbir şekilde emsal teşkil etmeyeceğini” de eklemişti.

Yeni nesil mirasçılar, Van Gogh tablosuna yönelik bu yeni talepleriyle onunla aynı görüşte olduklarını göstermiş oldu.

Deneyiminizi iyileştirmek, tanımlama bilgilerini, sitemizin doğru şekilde çalışmasını sağlamak, içerikleri ve reklamları kişiselleştirmek, sosyal medya özellikleri sunmak ve site trafiğimizi analiz etmek için yasal düzenlemelere uygun çerezler (cookies) kullanıyoruz.