Netanyahu’nun New York ziyareti öncesi'tutuklama' gerilimi

Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurul toplantısına katılmak amacıyla New York'a gidecek olan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’yu, New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani’nin açıklamalarının sonrasında başlayan tartışmalar ve protestolar bekliyor. Mamdani'nin, Uluslararası Ceza Mahkemesinin (UCM) Gazze’de işlenen savaş suçları sebebiyle hakkında tutuklama kararı çıkardığı Netanyahu için "Yeri Lahey" biçimindeki açıklamasının sonrasında tartışmalar devam ediyor. MAMDANİ'Yİ SUÇLADILAR Başta Netanyahu olmak üzere İsrailli yetkililer New York Belediye Başkanı Mamdani’yi eleştirirken, son olarak İsrail’in BM Daimi Temsilcisi Danny Danon, BM Genel Merkezi’nde basın mensuplarına yaptığı açıklamada, Mamdani’yi New York’ta "Yahudi karşıtı bir hava oluşturmakla" itham etti. Danon, Netanyahu’ya karşı New York'ta yapılacak protestoları "kışkırtma" olarak niteleyerek, "Eğer biri tutuklanmalıysa, bu kışkırtma nedeniyle Mamdani olmalı." dedi. İsrailli yetkililerin Antisemitizmi İsrail’i eleştirilere karşı kalkan olarak kullanıp kullanmadıkları doğrultusundaki soruya ise Danon, İsrail’de "demokrasi" olduğunu iddia ederek eleştirileri kaldırabileceklerini iddia etmekle yetindi. Danon’un, Netanyahu’ya karşı, ABD’de ifade özgürlüğü kapsamında anayasal bir hak olan barışçıl protestolar yapılacak olmasını eleştirmesi ise dikkati çekti. NETANYAHU'NUN UÇAĞI NEW YORK'A İNMEYECEK BM 81. Genel Kurulu için New York’a gidecek olan Netanyahu’nun bu sene uçağının, alışılmışın dışında New York JFK Havalimanı yerine New Jersey’deki Newark Havalimanı’na inecek olması, bazı kesimler tarafından Mamdani’nin Netanyahu’nun tutuklanması gerektiği doğrultusundaki açıklamalarıyla ilişkilendirildi. İsrail basına açıklamalar yapan İsrailli güvenlik yetkililerinin, Mamdani’nin Netanyahu’nun "Siyon Kanadı" isimli uçağının JFK’de kalmasını engelleyebileceğinden endişe ettiklerini söylediği aktarıldı. İsrail merkezli Walla haber sitesinin ABD’li bir siyasi kaynağa dayandırdığı haberinde, durumun mevcut ziyaret esnasında uçağın güvenliği ve nereye park edileceği hususlarında havalimanı yönetimiyle yapılan müzakerelerden ibaret olduğu iddia edildi. ABD GİZLİ SERVİSİ OLAĞANÜST KATILIM GÖSTERECEK Ancak aynı kaynak, İsrail Başbakanlık Ofisi ile Netanyahu’nun kişisel koruma ekibinden oluşan bir grubun, ön hazırlıkları yapmak ve ziyaretin ayrıntılarını netleştirmek için bir hafta önceden ABD’ye geldiğini ve Netanyahu’nun ziyareti esnasında Amerikan Gizli Servisinin "olağanüstü seviyede" katılım göstereceğini belirtti. Netanyahu’nun ziyareti esnasında New York sokaklarında büyük katılımlı kitlesel protestolar bekleniyor. BÜYÜK PROTESTOLAR BEKLENİYOR Filistin Gençlik Hareketi New York Şubesi, Netanyahu'yu protesto etmek amacıyla BM binasının kapısına doğru yürüyüşe hazırlanırken, Filistin yanlısı ve savaş karşıtı çeşitli koalisyonlar, Netanyahu'nun konaklaması beklenen otelin önünde ve BM Genel Merkezi yakınlarında gösteriler planlıyor. New York Belediye Başkanı Mamdani, Netanyahu'ya karşı gerçekleştirilecek barışçıl gösterilerin ifade özgürlüğü çerçevesinde bir hak olduğunu söylemekle beraber kendisinin gösterilere katılmayacağını, bu hafta kentin güvenliğiyle meşgul olacağını kaydetti. ÜLKE DELEGASYONLARI DA BOYKOT EDECEK Ayrıca Netanyahu’nun BM Genel Kurul salonundaki kürsüde konuşma yapacağı esnada, önceki senelerde olduğu gibi, salondaki birçok ülke delegasyonu üyesinin diplomatik boykot uygulaması için salonu terk etmesi de beklentiler arasında. Eylül 2025'teki BM Genel Kurulu toplantısında Netanyahu kürsüye çıkarken onlarca diplomat salondan ayrılmış, bu sebeple konuşma esnasında BM Genel Kurulu salonunun büyük bölümü boş kalmıştı. Dışarıda da İsrail'in Gazze'deki saldırılarına karşı çıkan eylemciler Times Meydanı'nda toplanarak Netanyahu'yu ve ülkesini protesto etmişti. İsrail Başbakanı, BM Genel Kurulu’na katılmak üzere 23 Eylül Çarşamba günü New York'a gidecek. Netanyahu’nun 24 Eylül Perşembe günü listedeki son isim olarak 20. sırada Genel Kurul salonunda konuşmasını yapması bekleniyor. MAHMUD ABBAS'A VİZE ENGELİ UCM tarafından özellikle Gazze’deki savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar sebebiyle hakkında tutuklama kararı olan Netanyahu, BM Genel Kurulu'nda konuşmaya hazırlanırken, halkı soykırımla karşı karşıya olan Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas ve heyeti Washington’un vize engeli sebebiyle bu sene de New York’a gelemiyor. 1947 tarihli BM Merkez Anlaşması (UN Headquarters Agreement) uyarınca üye ve gözlemci ülke temsilcilerinin New York’a girişlerine ABD’nin müdahale etmemesi gerektiği kaydedilirken, ABD’nin Abbas ve heyetine iki senedir vize vermemesi, BM Merkez Anlaşması’ndan doğan yükümlülüklerin ihlal edildiği doğrultusundaki eleştirilere sebep oluyor. VİDEO YOLUYLA HİTAP EDECEK Bunun üzerine BM Genel Kurulu, BM 81. Genel Kurul görüşmelerinde Abbas’ın Genel Kurul’a video yoluyla hitap etmesine izin veren özel karar çıkardı. ABD, İsrail ve Paraguay’ın "hayır" oyuna karşın BM üyesi 152 ülke, Abbas’ın Genel Kurul’a önceden kaydedilmiş video ile hitap etmesine izin veren karar için "evet" dedi. Washington yönetimi, ev sahibi ülke statüsünü Filistin yönetimine karşı siyasi baskı aracına dönüştürmekle eleştiriliyor. UCM’nin Netanyahu hakkında yönelttiği suçlamalar arasında sivilleri aç bırakmayı bir savaş yöntemi olarak kullanmak ve sivillere yönelik saldırıları kasten yapmak da bulunurken, Netanyahu kendisine BM kürsüsünde yer buluyor. Ev sahibi ABD’nin, Filistin lideri Abbas’ın Genel Kurul’a katılımını engellemesi ise tepkilere sebep oluyor. HAKLARINDA TUTUKLAMA KARARI VAR UCM, Gazze Şeridi’nde işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar sebebiyle Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında 21 Kasım 2024’te tutuklama emri çıkarmıştı. UCM Başsavcılığının başvurusu sonrasında çıkarılan tutuklama kararı, Roma Statüsü’ne taraf devletlerin yükümlülükleri açısından bağlayıcı sonuçlar doğuruyor. ÇİFTE STANDART ELEŞTİRİSİ Bu arada New York’taki uygulama farklılığı, Batı dünyasının sıkça dile getirdiği "kurallara dayalı uluslararası düzen" söylemine yönelik soru işaretleri oluşturuyor. Ukrayna krizinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin hakkında çıkarılan UCM kararını desteklemek amacıyla istihbarat paylaşımından üçüncü ülkelere tutuklama baskısı yapmaya dek çeşitli mekanizmaları işleten Batılı başkentler ve ABD, konu Netanyahu olduğunda UCM kararlarını tanımama yoluna gitmekle eleştiriliyor. Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi sivil toplum kuruluşları, çeşitli açıklamalarında hakkında UCM tarafından tutuklanma emri çıkarılan Netanyahu’nun yakalanması çağrısı yapıyor. AMERİKALILARIN YÜZDE 49'U TUTUKLANMASINI İSTİYOR ABD’de The Economist ve YouGov tarafından 25-27 Temmuz’da gerçekleştirilen ankette katılımcıların yüzde 49’u, hakkında tutuklama kararı olan Netanyahu’nun ABD’de tutuklanması gerektiği fikrini belirtti. Ankete katılan 18 yaş üzeri 1559 katılımcının yüzde 49’u, "UCM’nin Netanyahu hakkında tutuklama kararı bulunuyor. Netanyahu, ABD’de tutuklanmalı mı?" sorusuna "Evet" derken, yüzde 27’si "Hayır" cevabını verdi, yüzde 23’ü de kararsız kaldı. "NETANYAHU'NUN YERİ LAHEY" Mamdani, Netanyahu’nun BM Genel Kurulu toplantıları amacıyla New York’a gitmesi halinde UCM’nin tutuklama kararını uygulayıp uygulamayacakları ile alakalı, "New York şehir yasalarının bize tanıdığı yetkiler çerçevesinde hareket edeceğiz ancak bu amaçla kendi yasalarımızı yazmayacağız." ifadesini kullanmıştı. New York Belediye Başkanı, "Netanyahu’nun yerinin Lahey olduğunu düşünüyorum. O, UCM tarafından suçlanmış bir savaş suçlusu." açıklamasını yapmıştı. Daha sonra Mamdani, Netanyahu’nun New York’a gelmesi halinde onu tutuklamaya yönelik bağımsız yasal yetkileri olmadığını fakat federal hükümetin bu adımı atması gerektiğini ifade etmiş, Netanyahu ve diğer bütün savaş suçlularının New York’ta yerinin olmadığını kaydetmişti. NETANYAHU, MAMDANİ'Yİ SUÇLADI Netanyahu, bu sözleri sonrasında Mamdani’yi "Orta Doğu’daki tek demokrasi olan Yahudi devletinin liderine saldırmakla" suçlamış, UCM’nin ABD ve İsrail vatandaşları üzerinde hiçbir yargı yetkisinin olmadığını savunmuştu. ABD Başkanı Donald Trump da bu tartışmalar üzerine, sosyal medya hesabından Mamdani’nin adını vermeden Netanyahu’nun ABD’deyken "hiçbir şekilde tutuklanmayacağı" konusunda yapmıştı.