Unutulan Portekizli şarkıcı Jose Pinhal nasıl yeniden keşfedildi?

Jose Pinhal, yaklaşık on yıl öncesine kadar Portekiz dışında neredeyse hiç kimsenin tanımadığı bir şarkıcıydı. Santa Cruz do Bispo, Matosinhos doğumlu Pinhal, 1980’lerde Portekiz’in kuzeyindeki balo salonları ve diskoteklerde sahne alarak müzik kariyerini sürdürdü.

Ancak 1993 yılında, henüz 41 yaşındayken, bir konserden dönerken geçirdiği trafik kazasında hayatını kaybetti. Ölümü, müzik dünyasında neredeyse hiç iz bırakmadı. Ta ki 21. yüzyılın geçmişin unutulmuş isimlerini yeniden keşfetme merakı, Pinhal’in hikâyesini de gün yüzüne çıkarana kadar.

Fotoğrafçı Vivian Maier’in ölümünden sonra keşfedilen arşivi, bu türden yeniden keşiflerin en bilinen örneklerinden biri. Paul Auster’ın çok satan romanlarından "Yanılsamalar Kitabı" da benzer bir izlekten ilerliyor. Romanda, karısını ve çocuklarını uçak kazasında kaybeden bir adam, sessiz sinemanın altın çağından kalma unutulmuş bir oyuncu ve yönetmenin izini sürüyor.

Ancak Maier ve Pinhal’in hikâyelerinden farklı olarak romanda bu arayışın seyrini değiştiren bir gelişme yaşanıyor. Pinhal’in yeniden keşfedilmesinin ilk adımı, Porto’da yaşayan fotoğrafçı ve nadir müzik kayıtları koleksiyoncusu Paulo Cunha Martins’in kardeşinin yeni bir daireye taşınmasıyla atıldı.

Daha önce bir müzik menajerinin ofisi olarak kullanılan dairedeki eşyalar olduğu gibi bırakılmıştı. Yeni kiracı, geride kalan hatıraların arasında tozlanmış iki kaset buldu. Kayıtlar ilk başta yalnızca dar bir arkadaş çevresinde dinlendi.

Ancak kasetlerdeki şarkıların YouTube’a yüklenmesiyle Pinhal’in müziği kısa sürede geniş kitlelere ulaştı ve şarkıcı viral bir fenomene dönüştü. Daha sonra çevrim içi bir bahis şirketinin reklamında da kullanılan "Tu Es a Que Eu Quero (Tu Nao Prendas o Cabelo)" gibi şarkılar, Portekiz’in dört bir yanında duyulmaya ve söylenmeye başladı.

Pinhal’in sıra dışı yeniden keşif hikâyesi, İngiliz gazetesi The Guardian’ın da dikkatini çekti ve sanatçının hayatını konu alan bir belgeselin çekilmesine ilham verdi. Geriye yalnızca bir soru kalmıştı: Jose Pinhal kimdi?

Bu sorunun yanıtı, şarkıcının tek çocuğu olan kızı Marina Pinhal’in, 2016 yılında internete yüklenen ve bugün yaklaşık 1,4 milyon kez izlenen videoya yorum yapmasıyla ortaya çıkmaya başladı. Aynı yıl, Jose Pinhal Post-Mortem Experience grubu da kuruldu.

Şarkıcıyı anmak ve müziğini yaşatmak amacıyla bir araya gelen grup, on yıl sonra sahnelere veda etti. Veda konserlerini ise Pinhal’in bir gün sahneye çıkmayı hayal ettiği Lizbon’daki Coliseu dos Recreios’ta verdi. Grup, 2016 yılında bir şaka olarak ortaya çıkmış ve yalnızca tek gecelik bir performans için kurulmuştu.

Ancak bu girişim, on yıl süren bir müzik yolculuğuna dönüştü. Üyelerinin tamamı alternatif müzik sahnesinden gelen grup, müzisyenlerin başka projelere yönelme isteği nedeniyle dağılma kararı aldı. Yine de bu yolculuğu görkemli bir finalle noktalamak istediler.

Bunun için Porto ve Lizbon'daki Coliseu salonlarında iki veda konseri düzenlediler. Grubun gitaristi ve en önemli kurucu isimlerinden João Sarnadas, aynı zamanda Favela Discos kolektifinin bir üyesi. "Coelho Radioactivo" adıyla deneysel müzik alanında da çalışmalarını sürdüren Sarnadas, Pinhal'in müziğiyle ilk karşılaşmasını şöyle anlatıyor:"José Pinhal'in müziğini ilk duyduğumda bunun benzersiz bir şey olduğunu fark ettim.

Romantik müzik ve balo müziği geleneğinin içinde yer alsa da kendine özgü bir yanı vardı."2016'da Sarnadas ve birkaç arkadaşı, bir doğum günü partisinde tekrar tekrar dinledikleri Pinhal şarkılarını çalmak için bir grup kurmaya karar verdi. Kısa sürede çok sayıda müzisyen de onlara katıldı.

Grup, sonraki on yıl boyunca Portekiz'in dört bir yanında onlarca parti ve konser salonunda sahne aldı. Sarnadas, Pinhal'in hayatını kaybettiğini öğrenmeden önce onu unutulmuşluktan çıkarıp yeniden sahneye taşımak ve kendisine eşlik edecek bir grup kurmayı bizzat ona teklif etmek istediklerini de anlatıyor.

Sahne adı olarak "Bruno de Seda"yı kullanan Bruno Martins ise grubun vokalisti ve sahnede Pinhal'i temsil eden isim. Pinhal'in görünümünü yansıtan tarzı hakkında "Bıyık zaten vardı," diyerek şaka yapıyor. Siyah gömlek, beyaz takım elbise ve boynundaki altın zincirle, şarkıcının 1980'lerin gösterişli sahne imajını yeniden canlandırıyor.

Martins, Pinhal'in kendisinde en çok iz bırakan yönünün sesi ve şarkı söyleme biçimi olduğunu söylüyor: "Beni en çok etkileyen, sesiydi ve şarkıları yorumlama biçimiydi. Şarkılara kattığı o derin teslimiyet duygusu..."Bruno de Seda’nın sahnede kusursuz biçimde canlandırdığı bu teslimiyet ve sahicilik, Pinhal’in müziğinin alışılmış dinleyici kitlesinin çok ötesine ulaşmasını sağlıyor.

Büyük ölçüde genç, kentli ve eğitimli dinleyicilerden oluşan bu yeni hayran kitlesi, kuşaklar arasında da uzanıyor. Pinhal, belirgin Kuzey Portekiz aksanını gizlemiyor, zaman zaman detone söylüyor ancak şarkılarını her zaman tutkuyla ve kendisi olmaktan çekinmeden seslendiriyordu.800 Gondomar grubundan müzisyen Rui Fonseca, Dinis Leal Machado’nun "A Vida Dura Muito Pouco" adlı belgeselinde bu etkiyi, "Çok büyük bir samimiyet hissediyoruz" sözleriyle anlatıyor.

Pinhal’in müziği, Manuel Eduardo’nun düzenlemeleriyle birleştiğinde, Portekiz popüler müziğinin diğer örneklerinden ve zaman zaman küçümseyici bir ifadeyle "música pimba" olarak anılan türden ayrılmasını sağlayan, tarif edilmesi güç bir özellik taşıyor. Bununla birlikte, Pinhal’e kolaylıkla atfedilemeyecek bir özellik varsa o da özgünlük.