Vurguna dini de alet etmişler: Tera ve Pusula için Saray’dan fetva alınmış

Tera, Pusula, Hedef ve Atlas’a ait fonlar için düzenlenen belgelerde faiz, kumar ve diğer haram işlemler yasaklanıyor, yatırım yapılabilecek finansal araçlar belirleniyor. Bazı fonlarda türev işlemlere belirli şartlarla izin verilirken, bazı belgelerde danışma komitelerine fonları denetleme ve icazeti iptal etme yetkisi de tanınıyor.

Fetvaların altında İKTİSAT İslam İktisadı Araştırmaları Vakfı Danışma Komitesi ve İSFA İslami Finans Danışma Komitesi adlı faizsiz finans şirketlerine fetva veren iki kuruluşun imzaları var.

Serbestiyet’in özel haberine göre; belgelerde en dikkat çekici imzacılarından biri İKTİSAT İslam İktisadı Araştırmaları Vakfı Danışma Komitesi’nden Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Politikaları Kurulu üyesi ilahiyatçı Prof. Dr. Servet Bayındır.

Serbestiyet, fetvaların kapsamını, denetim süreçlerini ve fon skandalının ardından verilen kararları nasıl değerlendirdiklerini Prof. Dr. Bayındır ile İSFA Danışma Komitesi üyesi Doç. Dr. Muhammed Emin Durmuş’a sordu.

Prof. Dr. Servet Bayındır, 2018 yılında Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Politikaları Kurulu üyeliğine atandı. Nisan 2025’te yeniden aynı göreve getirildi.

Bayındır, aynı zamanda İKTİSAT’ın kurucusu ve başkanı. Daha önce Vakıf Katılım Yönetim Kurulu üyeliği ile Türkiye Katılım Sigorta ve Türkiye Katılım Hayat Yönetim Kurulu Başkanlığı yaptı. İsmi, kur korumalı mevduatın dinî uygunluğuna ilişkin tartışmalarda da gündeme gelmişti.

Bayındır’ın başkanlığındaki İKTİSAT Danışma Komitesi, 1 Nisan 2024’te Tera Portföy Çatı Katılım Gayrimenkul Yatırım Fonu’na, 3 Temmuz 2024’te Atlas Portföy Katılım Hisse Senedi Serbest Fonu’na, 1 Ocak 2026’da ise Tera Portföy Konut Alfa Katılım Gayrimenkul Yatırım Fonu’na fıkhî uygunluk görüşü verdi.

Belgelerde Bayındır’ın yanı sıra Dr. Fatih Orum ve Dr. Yahya Şenol’un imzaları bulunuyor.

İKTİSAT’ın 1 Nisan 2024 tarihli, 19.02-2024 numaralı belgesi, Tera Portföy Çatı Katılım Gayrimenkul Yatırım Fonu için düzenlendi.

Belgede Tera’nın gayrimenkul satın alabileceği, bunları taksitle satabileceği veya kiralayabileceği belirtiliyor. Fonun hisse senetleri, sukuk, kira sertifikaları ve katılım finans ilkelerine uygun diğer yatırım araçlarına yönelmesine de izin veriliyor.

Ancak şu şart getiriliyor: “Fonu işletirken faiz, kumar ve diğer haram nitelikli işlemlerden kaçınması.”

Belgenin sonuç bölümünde ise şöyle deniliyor: “TERA Portföy Yönetimi A.Ş.’nin ‘TERA Portföy Yönetimi A.Ş Çatı Katılım Gayrimenkul Yatırım Fonu’ adında bir Fon kurması ve faizli işlemlere kesinlikle başvurmadan yukarıda belirtilen usul, şart ve kayıtlar çerçevesinde faaliyet yürütmesi fıkhî açıdan bir mahzur içermemektedir.”

İKTİSAT’ın 1 Ocak 2026’da Tera Portföy Konut Alfa Katılım Gayrimenkul Yatırım Fonu’na verdiği ikinci görüşte dikkat çekici hükümler bulunuyor.

Komite, fonun içtüzüğünde katılım finans ilkeleriyle uyumlu olmayan bazı işlemlere yer verildiğini tespit ediyor.

Belgenin sekizinci maddesinde şu ifadeler kullanılıyor:

“İç tüzükte sehven yer verildiği düşünülen: (Örnek: (m.4.4.) ‘…türev araç işlemleri…’, (m.5.11.1.) ‘…repo yapabilir…’ vb.) özü itibariyle katılım finans esasları ile uyumlu olmayan yöntem ve enstrümanlara kesinlikle başvurulmaması.”

Komite, bu hükümlerin SPK nezdinde yapılacak girişimlerle düzeltilmesini de istiyor.

Buna rağmen Tera’ya, söz konusu işlemlere başvurulmaması şartıyla dinî uygunluk görüşü veriliyor.

Aynı belgede belirli vadeli işlemlere de izin tanınıyor: “Fon portföyünde sadece riskten korunmak amacıyla: Forward, swap ve futuresden oluşan taraflardan en az birinin bağlayıcı olduğu vadeli işlem sözleşmelerine yer verilmesi.”

Böylece Tera’ya verilen fetvada bir yandan repo ve katılım finans ilkelerine aykırı türev işlem hükümlerinin düzeltilmesi istenirken diğer yandan riskten korunma amacıyla belirli vadeli işlemlere izin veriliyor.

Tera’ya verilen fetvaların sonuç bölümlerinde, danışma komitesinin fonları denetleyebileceği açıkça belirtiliyor.

Belgelerde şu hüküm bulunuyor: “Danışma Komitesi, Fonun işleyişini her daim takip ve denetleyebilecek, belirlenen ilkelere aykırılığın tespiti halinde belgeyi iptal edebilecek, bu gibi durumlarda Şirket Belgeyi bir daha kullanmayacaktır.”

Bu ifadeler, komitenin gerektiğinde fonun faaliyetlerini denetleyerek verdiği onayı geri çekebileceğini gösteriyor.

Serbestiyet’in sorularını yanıtlayan Prof. Dr. Servet Bayındır, verdikleri fetvaların kapsamını şöyle anlattı: “Bizim uzmanlık alanımız konunun fıkhi (dinî) durumudur. İktisadi yönü uzmanlık alanımız dışındadır. Ancak fıkhi karar, işlemin iktisadi yapısına bağlı olarak verileceğinden otomatik olarak iktisadi yön de gündeme gelmektedir.

Bununla birlikte fonun muhtemel getiri oranı, getiri garantisi ve ileride karşılaşacağı iktisadi-finansal riskler bizim uzmanlığımız dışındadır; bu konuda görüş beyan etmemiz söz konusu değildir.

Dolayısıyla fonların hangi iş ve işlemleri yapacağına dair SPK’ya başvurulup onaylatılan ve yayımlanan içtüzük, izahname vb. belgeler esas alınarak görüş verilmektedir.”

Bayındır, İKTİSAT’ın Tera’ya verdiği icazetlerin kapsamına ilişkin şunları söyledi: “TERA’ya Vakfımız Danışma Komitesi tarafından bugüne kadar sadece iki fon için icazet verilmiştir. Bu icazet, katılım esaslarına aykırılık teşkil eden işlemlere başvurulmaması kayıt ve şartıyla ilk defa 2024 yılında verilmiş ve dönem sonlarında sadece bu iki fon güncellenmiştir.

Bunlar da Konut Alfa Katılım GYF ve Çatı Katılım GYF’den ibarettir. Bu fonlar dışında TERA’ya ait fonlar için Vakfımızın icazeti söz konusu değildir.”

Bayındır, denetim ve belge iptaline ilişkin de şu açıklamayı yaptı: “İcazet verilen fonlarda yatırımcı, kamuoyu veya başka kanaldan bir duyum ya da bilgi gelmesi durumunda inceleme yapılıp gerekli durumda belge iptal edilmektedir.

Ancak bahse konu iki fonla ilgili günümüze kadar herhangi bir bulgu tarafımıza ulaşmamıştır. Nitekim TERA’ya ait tasfiyeye konu fonlar içinde Vakfımız tarafından icazet verilen fonlar yer almamaktadır. Aksi durumda tereddüt edilmeden belge iptaline gidilir.”

Bayındır, İKTİSAT’ın fetvalar karşılığında Tera’dan bağış aldığını da açıkladı: “İKTİSAT için bu belgeler karşılığında TERA’dan sembolik kabul edilebilecek düzeyde vakıf hesabına bağış alınmıştır. Alınan bağışlar yaklaşık beş yıldır düzenli olarak lisans ve lisansüstü düzeyde öğrencilere burs olarak dağıtılmaktadır.

Nitekim bu yıl burs verilmesi kararlaştırılan ve ilk bursları yatırılan öğrenci sayısı, lisans düzeyinde 15, lisansüstü düzeyde 8 olmak üzere toplam 23’tür.”

Cumhurbaşkanlığı’ndaki göreviyle fetvalar arasında ilişki bulunmadığını belirten Bayındır, şöyle konuştu: “İKTİSAT Vakfı bir STK’dır. Bu kapsamda beyan edilen görüşler konunun uzmanı akademisyen kimliğiyle verilmekte, imza bu sıfatla atılmaktadır. Görüşler fıkhi içerikli olup sahip olunan başka görevlerle ilişkisi bulunmamaktadır.”

Bayındır, fon skandalının ardından bu icazetler için pişman olup olmadığı sorusuna da cevap verdi: “Dikkat edilirse Vakfımızca şirketin tüm fonlarına icazet verilmemiştir. Sadece katılım esaslarına uygun olarak gayrimenkul ticareti ile iştigal etmek üzere kurulduğu SPK onaylı belgelere dayanılarak iki GYF için icazet verilmiştir.

‘Bir musibet bin nasihat’ atasözünden herkes gibi Vakfımız da gerekli dersi çıkaracaktır.”

Tera ve Pusula’nın fonlarına dinî uygunluk görüşü veren diğer kuruluş İSFA İslami Finans Danışma Komitesi.

İSFA, 8 Ocak 2024’te Pusula Portföy Katılım Serbest (TL) Fonu’na, 6 Mayıs 2025’te Pusula Portföy İkinci Denge Katılım Serbest Fonu’na icazet verdi.

16 Aralık 2025’te Tera Portföy Para Piyasası Katılım (TL) Fonu, 22 Ocak 2026’da Hedef Portföy Katılım Hisse Senedi (TL) Fonu ve 16 Nisan 2026’da Tera Portföy Katılım Serbest (Döviz) Fonu için de belgeler düzenlendi.

Son belge, fon krizinden yalnızca 45 gün önce düzenlenmişti.

Pusula’nın 3 Ağustos tarihli belgesinde şu şart yer alıyordu: “Fon Varlıklarının hiçbir surette türev ve kaldıraçlı işlemlerde kullanılmaması.”

6 Mayıs 2025 tarihli diğer belgede ise fon varlıklarının Pusula Portföy’ün ve portföy saklayıcısının kendi mal varlıklarından ayrı tutulması şart koşuluyordu: “Fon portföyündeki varlıkların, Pusula Portföy Yönetimi A.Ş.’nin ve portföy saklayıcısının mal varlıklarından ayrı tutulması.”

İSFA’nın belgelerinde Abdullah Köker, Dr. Mustafa Dereci, Prof. Dr. Osman Güman, Doç. Dr. A. Numan Ünver, Yaşar Yalçın ve Doç. Dr. M. Emin Durmuş’un isimleri bulunuyor.