Komşudaki tehlike kapımızda mı? Dr. Ramazan İnci'den Batı Nil Virüsü uyarıları

Avrupa'da ve özellikle sınır komşumuz Yunanistan'da son günlerde artış gösteren Batı Nil Virüsü, halk sağlığı açısından yeni bir endişe kaynağına dönüştü. Havaların normalden sıcak seyretmesiyle sivrisinek popülasyonundaki artışın tetiklediği bu hastalık, çoğu zaman grip belirtileriyle karıştırıldığı için gözden kaçabiliyor.

Tıbbi Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Ramazan İnci'ye Batı Nil Virüsü'nün ne olduğunu, nasıl bulaştığını ve ülkemiz için mevcut tehdit durumunu konuştuk. TARİHSEL SÜREÇ VE VİRÜSÜN KAYNAĞIBatı Nil Virüsü yeni bir tehlike değil.

Virüsün kuş göç yolları üzerinden dünyaya nasıl yayıldığını ve özellikle ıssız alanlarda saklanan Culex cinsi sivrisineklerin bu süreçteki rolünü anlamak, hastalığın kaynağını kavramak açısından büyük önem taşıyor.1. Batı Nil Virüsü tam olarak nedir ve insanlara nasıl bulaşır?

Dr. Ramazan İnci: "Batı Nil Vürüsü ilk olarak 1937 yılında Uganda’da Batı Nil bölgesinde bir kadında izole edilmiştir. Kuşlarda (kargalar ve güvercinler), ilk defa 1953 yılında Nil Deltası'nda tanımlanmıştır. Hastalığa yönelik insan enfeksiyonları, dünya genelinde birçok ülkede uzun yıllardır görülmektedir.

Hastalık, çoğunlukla Afrika, Avrupa, Orta Doğu, Kuzey Amerika ve Batı Asya’da görülür. Son yıllarda Avrupa Bölgesi'nde ve komşu ülkelerinde vaka sayılarında artışlar görüldüğü bildirilmektedir. Salgın bölgeleri başlıca kuş göç yolları üzerinde yer almaktadır.

Hastalık genelde mevsimsel özellik gösterir. En sık yaz boyunca ve sonbaharın erken dönemlerinde görülür. BNV, insanlara esas olarak hastalığa yol açan virüsü taşıyan sivrisineklerin sokmasıyla bulaşır. Virüs kırkın üzerinde sivrisinek türünden izole edilmiş olmasına rağmen en sık görülen Culex cinsi sivrisinekler tarafından taşınırlar.

Hastalığa vektörlük eden sivrisineklerin yaşam alanları: gündüzleri bodrum katları, kiler, bina eklentileri, mağara gibi ıssız alanlarda saklanırlar. Genellikle geceleri ortaya çıkar ve insanlar için tehlike oluştururlar.

Hastalığı taşıyan sivrisineklerin üreme alanları ise: dere ve ırmak kenarları, havuzlar, kuyular, yağmur suyu ile yerde, kayalıklarda oluşan su birikintileri, bataklıklar, ağaç kovukları, su dolu lastik ve tenekeler gibi her çeşit yapay su birikintileridir."AVRUPA'DAKİ VAKA ARTIŞLARI, İKLİM ETKİSİ VE TÜRKİYE'NİN DURUMUKomşu ülkelerdeki salgın haberleri haklı bir tedirginlik yaratsa da Türkiye için mevcut durum panik seviyesinde değil. Hastalığın yayılım hızında, özellikle sivrisineklerin üremesine elverişli ortam sağlayan ılıman kışlar ve yüksek hava sıcaklıkları başrolü oynuyor.2.

Türkiye için bir tehdit oluşturuyor mu, ülkemizde şu an bir salgın riski var mı? Dr. Ramazan İnci: "Bir yaz mevsimi daha bitti. Sonbaharın en güzel günlerindeyiz. Ağaç yaprakları sararmış, yerlere dökülmüş. Romantik bir hava var her yerde.

Yaz ayları sayfiye mekânlarında her akşamüstü ilaçlamalara rağmen sivrisineklerle mücadele ettik. Akşamüstü ve geceleyin sivrisinek vızıltıları kulaklarımızda. Oldum olası sivrisinek çekicisiyim. O yüzden eşim, benim yanımda çok rahat eder; çünkü ben sivrisineklerin hedefi olurum.

Batı Nil Virüsü (BNV)’nün takipçisiyim. Avrupa salgın haberlerini takip ediyorum. Batı Nil Virüsü ve humması Akdeniz ülkelerinde -İtalya, Fransa, Yunanistan ve İspanya’da- görüldü. Bu nedenle hastalık bizim sınırlarımıza yakın bir ülkede görüldüyse Türkiye’nin kapısını çaldı mı diye ister istemez düşünüyor.

Amerika Birleşik Devletleri’nin belirli eyaletlerinde de görülüyor. Türkiye’de 2010 yılından beri bildirimler bulunmaktadır. Ancak şu anda salgın yapacak tarzda bir tehlike söz konusu olmaz. Kişiler, sivrisinek yoluyla bulaşan virüsün belirtileri ve hastalığa yakalandığını düşündüklerinde ne yapmalı?

Bu yıl Batı Nil Virüsü vakaları geçmiş yıllara göre daha yüksek. Mesela ABD'de her yıl Batı Nil Virüsü vakaları görülüyor ancak son zamanlarda sayılarda bir artış var. Bunun olası bir nedeni, vakaların bu yıl normalden daha erken ortaya çıkması olabilir.

Nasıl grip mevsimi -eylül-nisan dönemi- varsa tipik olarak Batı Nil Virüsü "sezonu" hazirandan ekime kadar sürer ve ağustos sonu ile eylül başlarında zirveye ulaşan bir zaman. Anlaşılacağı gibi Batı Nil Virüsü sivrisinekler tarafından bulaştırıldığı için vaka sayısında şüphesiz hava koşulları büyük rol oynar.

Batı Nil Virüsü vakalarının "ana etkeninin hava sıcaklığı" olduğu bilinmeli. Daha ılıman bir kış ve sıcak, nemli koşullar, virüsü taşıyan sivrisinek için elverişli bir ortam oluşturur. Dolayısıyla bu yıl mesela Yunanistan’da en yüksek vaka sayısının bildirilmesi, hava koşullarının uygunluğuna dikkat çekiyor.

Amerika Birleşik Devletleri’nde sivrisineklerin, ülkelerin normalden biraz daha yağışlı bölgelerinde daha yaygın hâle geldiği bildiriliyor. Yetkililer, böyle iklim bölgelerinde yaşayan insanlar tetikte olmalı, diye."TEŞHİSTE İPUCU, SOLUNUM YOLU ŞİKAYETLERİNİN YOKLUĞUBatı Nil Virüsü'nün belirtileri mevsimsel grip ile neredeyse birebir aynı.

Ancak öksürük veya boğaz ağrısı gibi klasik solunum yolu belirtilerinin olmaması, hastaları ve hekimleri grip yerine Batı Nil şüphesine yönlendiren en kritik ayrıntı.3. Virüsün belirtileri nelerdir, grip ve nezleden nasıl ayırt edilebilir?

Dr. Ramazan İnci: "Batı Nil Virüsü'nün belirti listesi bildiğimiz grip. Grip belirtileriyle büyük bir örtüşme olan hastalık tablosu. Bu nedenle Batı Nil Virüsü'nü gripten ayırt etmek zor olabilir. Belirtilerinizi sivrisinek ısırığına bağlamanın, sorunun kaynağını bulmanın en iyi yolu olduğu düşünülebilir ancak durum her zaman böyle kolay olmayabilir.

Hangi birimiz sinek tarafından ısırıldığını dikkate alır? Çoğu insan ısırığı asla hatırlamaz bile, bu nedenle belirtilerin şekli daha önemlidir. Üzerinde durmamız gereken konu, sahip olmadığımız belirtileri göz önünde bulundurmaktır: Ateş, baş ağrısı ve vücut ağrıları (bazen döküntü, mide bulantısı veya ishal de eşlik edebilir) gibi belirtileriniz varsa ancak grip gibi solunum yolu virüslerinde daha sık görülen öksürük, burun tıkanıklığı veya boğaz ağrısı yoksa, Batı Nil Virüsü'nden şüphelenmek önerilir.

Batı Nil Virüsü için bir test var. Sonuç alma süresi oldukça değişken ve hekimlerin kişiyi bu testi yaptırmaya ikna etmesi zor olabilir. Ancak solunum yolu semptomlarının olmaması, onu grip ve COVID gibi hastalıklardan ayırt edecektir.

Bir kişi Batı Nil Virüsü kaptığından şüpheleniyorsa ne yapmalı? Öncelikle grip ve COVID-19 testi yapılması önerilir. Bu yıl grip erken başladığı için grip olma olasılığı daha yüksek olabilir. Covid’i de akılda bulundurmalı.

Her ikisi de elendikten sonra, özellikle yakın zamanda sivrisinek ısırığına maruz kaldıysa kişi, Batı Nil Virüsü olasılığı olup olmadığını ilgili hekime danışmasında fayda olabilir. Ne yazık ki, Batı Nil Virüsü için mevcut bir tedavi bulunmamaktadır.

Yapılabilecek tek şey; destekleyici nitelikte bir tedavi uygulaması. Hekimler genellikle istirahat, bol sıvı içmeyi ve ateş ve ağrılar için ateş düşürücü ilaç almayı öneriyor."SESSİZ İLERLEYİŞ VE HASTALIĞIN BOYUTLARIVirüsle enfekte olan birçok kişi durumun farkına bile varmıyor ve bu durum gerçek vaka sayısının tespitini imkansızlaştırıyor.

Büyük çoğunlukta belirti göstermeyen hastalık, nadir de olsa ölümcül sonuçlar doğurabiliyor.4. Virüs bulaşan herkeste hastalık aynı şiddette mi seyrediyor? Yüksek risk grubunda yer alan yaş grubu var mı? Dr. Ramazan İnci: "Bu yıl pek çok ülkeden Batı Nil Virüsü vakaları bildirilmektedir.

Yine de çok az rapor edilen'bu virüs', sıklıkla grip ile karıştırıldığı için gözden kaçıyor. Batı Nil Virüsü'nün belirtileri grip belirtilerine benzeyebildiğinden, nasıl bir tehlike ile karşı karşıya kalındığını anlamak zor olabilir.

Bir kişi kendini bitkin, ateşli ve genel olarak kötü hissettiğinde, grip olduğunu düşünmek anlaşılabilir bir durumdur. Çünkü bu yıl grip vakaları Kuzey Yarım Küre'de normalden daha erken başladı -eylül- ve artış gösteriyor.

Ancak gribe benzer semptomlara neden olan ve normalden daha yüksek seviyelerde dolaşan başka bir virüs daha var: Batı Nil Virüsü. Batı Nil Virüsü, halk arasında muhtemelen grip kadar tanınmıyor. Ancak sivrisinek yoluyla bulaşan bu virüs, mesela Amerika Birleşik Devletleri’nde oldukça yaygın.

Batı Nil Virüsü vakalarının gerçek sayısı muhtemelen daha yüksek. Virüsü taşıyan çoğu kişinin hiçbir belirti göstermemesi, halk sağlığı araştırmacılarının virüsün ne kadar yaygın olduğunu tam olarak bilmesini zorlaştıran bir durumdur.

Bu nedenle vakaların çoğu muhtemelen gözden kaçıyor. İşleri karmaşıklaştıran bir faktör de belirtiler ortaya çıktığında, genellikle grip belirtilerine benzemesidir. Bu nedenle insanlar bunu grip gibi tedavi etme yoluna gidiyorlar.

Yani birçok kişi gerçek bir teşhis almadan evde istirahat-bakım seçeneğini tercih ediyor. Unutmamak gerekir ki Batı Nil Virüsü ölümcül olabilir; daha geçen haftalarda Amerika’da iki kişinin bu virüsten öldüğü açıklandı. Batı Nil Virüsü taşıyan kişilerin%80'ine kadarında enfeksiyon belirtisi görülmez.

Ancak enfekte olanların%20'sinde grip benzeri semptomlar gelişir. Grip hastalığından bilindiği gibi: ateş, baş ağrısı, vücut ağrıları, eklem ağrısı, kusma, ishal, döküntü, halsizlik-yorgunluk. Batı Nil Virüsü'nün neden olduğu yorgunluk ve halsizlik haftalarca veya aylarca sürebilir."TEDAVİSİ OLMAYAN HASTALIKTA TEK ÇAREHastalığın ruhsatlı bir aşısı veya özel bir ilacı bulunmuyor.

Bu sebeple korunmanın temel şartı sivrisineklerle hem toplumsal hem de bireysel düzeyde doğru şekilde mücadele etmekten geçiyor.5. Batı Nil Virüsü insandan insana bulaşır mı, virüse karşı geliştirilmiş bir ilaç veya koruyucu bir aşı bulunuyor mu?

Dr. Ramazan İnci: "İnsanlarda Batı Nil Virüsü hastalığını önleyecek ruhsatlı aşı veya ilaç bulunmamaktadır. Hastalığın görülmesini önlemek için vektör yoğunluğunu azaltmak gerekir. Topluluk düzeyinde sivrisinek kontrol programlarına, enfekte sivrisineklere maruz kalmayı azaltmak için kişisel koruyucu önlemlere ve kan ve organ bağışçılarının taranmasına bağlıdır.

İnsanları sivrisinek ısırıklarından korunma konusunda bilgilendirmek gerekir. Genel olarak, onaylı sinek kovucu kullanılmalı. Uzun, bol gömlek ve pantolon giyilmeli. Gün batımı ile gün doğumu arasında dışarıda bulunmaktan kaçınılmalı.

Sivrisinekleri dışarıda tutmak için kapı ve pencereler sineklik vs. ile kapatılmalı."Değişen iklim koşulları ve uzayan sıcak havalar, Batı Nil Virüsü gibi sivrisinek kaynaklı hastalıkları coğrafyamızda daha görünür kılıyor. Dr.

Ramazan İnci'nin de altını çizdiği üzere; an itibarıyla Türkiye için büyük bir salgın paniğine gerek olmasa da hastalığın kesin bir tedavisinin veya aşısının bulunmaması bireysel önlemleri hayati hâle getiriyor. Özellikle grip mevsiminin kapımızı çaldığı bu günlerde semptomları doğru okumak (solunum yolu şikayetlerinin eksikliğine dikkat etmek) ve sivrisineklerle mücadelede kişisel tedbirleri elden bırakmamak, bu gizli tehlikeye karşı atılacak en bilinçli adım olacaktır.