Kürdistan Bölgesi'nde kriz: Talabani cephesinden çözüm için kritik açıklama

Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi Başbakan Yardımcısı ve Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) üyesi Kubat Talabani, Süleymaniye Stratejik Forumu’nda partisi ile Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) arasındaki siyasi tıkanıklığa ilişkin açıklamalarda bulundu. Bölgedeki yönetim biçiminin çeşitliliği yansıtmadığını belirten Talabani, çözümün zorlama bir birlikten değil, etkin bir idari modelden geçtiğini kaydetti.

Talabani, KYB ile KDP arasındaki siyasi krizin aşılmaz olmadığını belirterek, birliğin zorlama ile sağlanamayacağını vurguladığı konuşmasında, Süleymaniye Stratejik Forumu'nda konuşan Talabani, geçmişin geride bırakılmasının etkin bir idari model ile mümkün olacağını ifade etti.

Mevcut siyasi modellerin Federe Kürdistan Bölgesi’nin çeşitliliğini yansıtmadığını savunan Talabani, “Yönetim biçimi ve arkadaşlarımızın KDP’de faaliyet gösterme tarzı, Kürdistan’ın diğer bölgelerindeki insanların nasıl yaşamak istediklerine uymuyor. Bu kadar basit.

Bu yüzden, insanları tarzımıza uygun hale getirmek yerine, bir hükümet olarak, bir varlık ya da bileşenler olarak halkımızın isteklerine uymamız gerekiyor” dedi.

Devam eden siyasi tıkanıklığa değinen Talabani, “Her şeyden önce, bu krizin, denildiği gibi, aşılmaz olmadığını söylemek istiyorum. Son 80 yılda Kürdistan’da çok fazla iniş ve çıkış yaşadık. Bunu da atlatacağız. Ancak bence bunun hayatta kalabilmesi ve sürdürülebilir olması için birliği yapay ve zorlama bir şekilde sağlamaya çalışmamak gerekiyor” ifadelerini kullandı.

Erbil’deki parlamento açılış sürecine de tepki gösteren Talabani, 4 Kasım’da yaşananların demokrasiye ve parlamenter sürece yapılmış bir ihanet olduğunu belirterek, “Farklı siyasi partilerden milletvekilleri tehdit edildi, tacize uğradı ve zor kullanılarak parlamento binasına girmeye, oturumu yeniden açmaya zorlandı. Bütün bunlar, Kürdistan Bölgesi’ne yeni bir başkan atanması ve seçilmesi amacıyla yapıldı. Biliyorsunuz, bu durum en kötü diktatörlüklerde bile yaşanmaz” diye konuştu.

Geçmişteki ilerleme dönemlerinin güçlü kurumlar yerine aşırı ölçüde kişisel ilişkilere dayandığını belirten Talabani, yöneticilere kişisel duygularını ve husumetlerini bir kenara bırakmaları çağrısında bulundu. Yetkinin birkaç kişinin elinde aşırı derecede merkezileştiğini ifade eden Talabani, Süleymaniye ve Halepçe gibi vilayetlerin yanı sıra bağımsız idari birimlere de yetki devredilmesi gerektiğini kaydetti.

ABD’nin Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack’ın “Artık geçmişi geride bırakın” mesajını değerlendiren Talabani, “Geçmişi geride bırakmanın yolu, sahte bir gülümseme takınarak, muhataplarımla el sıkışıp ‘Her şey ne kadar da güzel. Birbirimizi çok seviyoruz.

Artık önümüze bakalım’ demekten ibaret değil. Hayır. Geçmişi geride bırakmanın yolu, federal Irak çerçevesinde Kürdistan’ı etkin bir şekilde yönetmemizi sağlayacak bir idari model ortaya koymaktan geçiyor” dedi.

Bağdat’ın KYB için stratejik bir öncelik olduğunu vurgulayan Talabani, “Kürdistan ancak Irak güçlü olursa güçlü olabilir” diyerek, Kürtlerin refahının federal hükümetin zayıf olması pahasına elde edilmesi gerektiği fikrini reddetti.

Öte yandan, KYB Başkanı Bafıl Talabani, ittifak ortağı Yeni Nesil Hareketi Lideri Şaswar Abdulvahid ile birlikte Bağdat’ta temaslarda bulundu. Heyet, Ulusal Hikmet Hareketi Lideri Ammar el Hekim, İmar ve Kalkınma Koalisyonu Lideri Muhammed Şiya es-Sudani, Kanun Devleti Koalisyonu Lideri Nuri el Maliki ve Ketaib Seyyid eş-Şüheda Genel Sekreteri Ebu Alaa el Velai ile ayrı ayrı görüşmeler gerçekleştirdi.

Irak Kürdistanı’nda hükümet krizi sürüyor. Peşmerge’nin 70 ve 80 birliklerinin birleştirilmesine ilişkin açıklamanın üzerinden iki ay geçmeden sürecin geleceği belirsizleşiyor.

Irak Bölge 20 Ekim 2024’te yapılan parlamento seçimlerinin üzerinden iki yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen hala hükümet kurulamadı.

Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ile Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) arasında 30’dan fazla kez gerçekleşen görüşmelere rağmen anlaşmazlık çözülemedi. Hükümette sandalye ve güç dağılımı konusunda yaşanan kriz, parlamentonun açılması konusunda yaşanan gerilimle derinleşti.

KDP’nin çağrısıyla Kürdistan Parlamentosu 52 üyenin katılımıyla 4 Kasım’da açıldı. Açılışa KYB, Yeni Nesil Hareketi, Helwest Hareketi ve Kürdistan İslami Birlik Partisi katılmadı. Ancak bu partilerden 8 vekil KDP’nin çağrısına uydu ve parlamentonun açılması için gerekli olan en az 51 üyeye ulaşıldı.

Bu gelişmenin ardından KYB kritik bir karar aldı. KYB lideri Bafıl Talabani 5 Kasım’da yaptığı açıklamada hükümet kurma çalışmalarından ve Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nden çekildiklerini duyurdu. Bunun ardından devlet kurumlarındaki KYB yetkilileri Süleymaniye kentine çekildi.

Bu durum, Kürdistan Bölgesi’nde yeniden iki bölgeli bir yönetim şeklinin ortaya çıkması ihtimalini gündeme getirdi.

Yaşanan bu gelişmeler, birçok Kürt partisi tarafından tepkiyle karşılandı ve diyaloğun esas alınarak birlik hükümetinin kurulması çağrıları yapıldı. Bu çağrılarından ardından KDP lideri Mesud Barzani bir açıklama yaptı ve KDP ile KYB’den krizi diyalog yoluyla çözmelerini istedi.

Irak Kürdistan Bölgesi siyasetinde “ulusal birlik hükümeti”, KDP ve KYB başta olmak üzere bölgedeki başlıca siyasi aktörlerin tamamının ya da ezici çoğunluğunun kabinede temsil edildiği bir ortak yönetim anlayışını ifade ediyor. Tek bir partinin veya dar kapsamlı bir ittifakın iktidarı alıp diğerlerini muhalefet cephesine itmesi yerine, yönetimin tüm güçler arasında paylaşılması hedefleniyor.

Bölgenin siyasi geçmişinde krizleri aşmak ve istikrarı sağlamak amacıyla sıkça masaya getirilen bu formülün bir türlü hayata geçirilememesi ise süregelen temel bir çıkmaz olarak dikkat çekiyor.

Bu modelin öncelikli amaçlarının başında bölgedeki çift başlı yönetimi sonlandırmak geliyor.

Erbil ve Süleymaniye merkezli iktidar alanları arasında bölünmüş olan kamu kurumlarının, Peşmerge güçlerinin ve mali kaynakların tek çatı altında toplanması temel hedefler arasında yer alıyor. Bunun yanı sıra dış sorunlarla başa çıkabilmek, anayasal ve mali hakları savunmak adına Bağdat’a karşı tek ses olmak ve bölge topraklarına dönük her türlü dış müdahale ya da saldırıya ortak bir duruşla karşı koymak amaçlanıyor.

Parlamentonun yeniden açılmasının ardından Irak Kürdistan’ın elini güçlendirecek bir ulusal birlik hükümeti için uzlaşı aranması beklenirken, taraflar arasındaki görüş ayrılıkları daha da keskinleşti. Eylül 2026’da Peşmerge Bakanlığı, 70 ve 80’inci birliklerin birleştirilme sürecinin tamamlandığını ilan etmişti.

Gelinen noktada ise bu başlık, son yılların en düğümlü ve hassas meselelerinden birine dönüşmüş durumda.

Her ne kadar resmi düzeyde ve komuta kademesinde çok sayıda tugay Peşmerge Bakanlığı’na bağlanmış olsa da KDP ile KYB arasındaki sert siyasi çekişme, askeri karar alma mekanizmalarının fiilen birleşmesini engelliyor. Siyasi gözlemcilere göre; yaşanan yönetim krizi, gelir paylaşımı anlaşmazlıkları ve parlamento ile hükümet arasındaki gerilim, “Sarı Bölge” ve “Yeşil Bölge” arasında adeta bir soğuk savaş atmosferi doğurdu.

Bu tablo da güçlerin birleştirilmesi sürecinin gerçek bir ulusal bütünleşmeden uzaklaşıp yalnızca “idari” bir prosedüre ve “bütçe aktarımına” indirgenmesine neden oldu. Bu durumun ciddi bir tehlike barındırdığına dikkat çekilirken, sorunun ivedilikle çözülmesi yönünde çağrılar yapılıyor.