Zeytin rekoltesi rekor bekleniyor: Hasatta maliyet uyarısı

Türkiye'de 2026-2027 sezonu zeytin rekoltesi 4 milyon 30 bin tonla rekor düzeyde beklenirken, Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi Başkanı Mustafa Tan, üretim maliyetleri ve düşük alım fiyatları nedeniyle ürünün bir bölümünün toplanamayabileceğini söyledi. Tan, bu durumun öngörülen 588 bin tonluk zeytinyağı üretimini de riske attığını belirtti.

Zeytin rekoltesi tahmini neye dayanıyor? UZZK Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Mustafa Tan'ın paylaştığı sezon tahminine göre toplam zeytin üretiminin 1 milyon 163 bin tonu sofralık olarak değerlendirilecek. Kalan yağlık zeytinlerden ise 588 bin ton zeytinyağı elde edilmesi öngörülüyor.

Tan, tahminlerin gerçekleşmesi halinde Türkiye'nin zeytinyağında İspanya'nın ardından dünya ikinciliğine, sofralık zeytinde ise dünya birinciliğine yeniden yükseleceğini ifade etti. Bu rakamlar gerçekleşmiş üretimi değil, sezon başındaki beklentiyi gösteriyor.

Üretim maliyeti ile alım fiyatı arasındaki fark Tan'ın verdiği rakamlara göre bir kilogram zeytinin ortalama üretim maliyeti 50-70 lira, zeytinyağının maliyeti ise kilogram başına 240-280 lira aralığında bulunuyor. Buna karşılık sıradan zeytinde kilogram başına alım fiyatının 20-35 lira, zeytinyağında ise 170-200 lira düzeyinde olduğunu belirtti.

Konsey başkanı, alım fiyatlarının maliyeti karşılamamasının rekor beklentisine rağmen üreticilerde endişe yarattığını söyledi. Hasat ve bakım giderleriyle satıştan elde edilecek gelir arasındaki fark, ürünün toplanıp toplanmaması kararında belirleyici oluyor.

Dip zeytin ve düşük yağ randımanı uyarısı Tan, yere dökülen ve dip zeytin olarak adlandırılan ürünün yaklaşık yüzde 30-40 oranında olduğunu belirterek bunun bir bölümünün toplanamayabileceğine dikkat çekti. Engebeli arazilerdeki, üzerinde seyrek ürün bulunan ağaçlarda da toplama maliyetinin yükseldiğini ifade etti.

Yağ randımanının da bu sezon düştüğünü söyleyen Tan, normalde yaklaşık beş kilogram zeytinden bir kilogram yağ alınırken bu yıl aynı miktarda yağ için altı ila 10 kilogram zeytin gerekebildiğini aktardı. Ona göre hem ürünün toplanamaması hem de düşük randıman, zeytinyağında tahmin edilen miktara ulaşılmasını zorlaştırıyor.

Tan, ürünün dalda veya yerde bırakılması halinde rekoltenin beklentinin yüzde 30 ila 50 altında gerçekleşebileceği uyarısında bulundu. Bu oran, gerçekleşmiş bir kayıp değil, hasada ilişkin risk değerlendirmesi olarak dile getirildi.

Zeytinyağı üretimi için destek ve stoklama önerisi UZZK Başkanı, üreticinin maliyetini karşılamasına yardımcı olmak üzere zeytinyağına kilogram başına yaklaşık 1 avro, sofralık zeytine ise 20 avro sent fark ödemesi yapılmasını önerdi. Fiyatların maliyetin altına düşmesi karşısında kooperatifler aracılığıyla belirli miktarda stoklama yardımı sağlanmasını da istedi.

Tan'ın önerileri arasında ihracatçılara dökme, fason işlenen ve 1-5 kilogramlık ambalajlarla yapılan ihracat için ton başına sırasıyla 100, 300 ve 750 dolara kadar ihracat iadesi verilmesi bulunuyor. Bu başlıklar açıklanmış bir destek programını değil, sektör temsilcisinin taleplerini oluşturuyor.

AB kotası ve iç tüketim için talepler Tan, Avrupa Birliği'ne gümrük ve vergiden muaf ihracatta Türkiye'ye ayrılan kontenjanın artırılmasını istedi. Tunus'a uygulanan kontenjanı 56 bin 400 ton olarak ifade eden Tan'ın verdiği rakamla, AB mevzuatında Tunus menşeli natürel zeytinyağı için yer alan 56 bin 700 tonluk yıllık sıfır gümrüklü kota arasında fark bulunuyor.

Tan ayrıca Türki cumhuriyetler ve ticari ilişkilerin güçlü olduğu benzer ülkelere devlet aracılığıyla satış yapılmasını veya takas mekanizmalarının kullanılmasını önerdi. İç tüketimin artırılması için de zeytinyağı ve sofralık zeytin hakkında kamu spotları hazırlanmasını talep etti.