documenta 16'ya Davetli Sanatçılara Uyarı: "Kurum Sizden Daha Çok Yararlanır

documenta 15'te hedef alınan sanatçılar, documenta 16 davetlilerine yazdı: Alman kurumları devlet financmanına kilitli, katılım sanatçıyı riske atar kuruma itibar kazandırır.

· 2 dk 3 documenta 16'ya Davetli Sanatçılara Uyarı: "Kurum Sizden Daha Çok Yararlanır" Dünya şef dırigentliği efsanesi Herbert Blomstedt 99 yaşında vefat etti documenta 16'ya davet edilen sanatçılar, katılım kararı alırken documenta 15'in yaralarını hatırlatan bir uyarıyla karşılaştı. Beş yıl önce Kassel'de yaşanan ve hâlâ etkileri süren kriz, yeni davetlilerin masasına "katılım mı, çekilme mi" ikilemini getiriyor. documenta 15'e katılan ve sürecin ortasında yer alan iki sanatçı, anonim kalmayı tercih ederek yazdıkları değerlendirmede, kurumsal yapının sanatçıyı koruma kapasitesinin olmadığını, aksine sanatçının meşruiyet ihtiyacını kullandığını savundu.

Yazar sanatçılar, documenta 15 sırasında Filistinli sanatçılar ve Filistin'i destekleyen çalışmalara yönelik "çoğul boyutlu saldırıları" ve Alman medyasının, politikacının ve kurumsal yapının "temelsiz, uydurulmuş ve yıkıcı antisemitizm suçlamaları"nı anlattı. Bu süreç, sergilenen yerlerdeki tahrip saldırıları, iş başvurularında, fonlanmada ve sergi fırsatlarında engellerle sonuçlandı.

Sanatçılar, yaşadıkları stres ve tükenmişliğin işlerinden ve yaşamlarından enerji çaldığını, bu travmanın neredeyse beş yıl sonra hâlâ onları takip ettiğini kaydetti. Anonim yazılma sebebi, bu korku ve stres döngüsüne tekrar girilmemesi olarak açıklandı.

Metnin merkezinde, Alman kültür kurumlarının yapısal bağımsızlık eksikliği yer alıyor. Her müze, Kunsthalle ve festival (documenta dahil) federal, bölgesel veya belediye bütçeleriyle finanse edildiği için, bu fon sağlayıcıların koyduğu şartlara tabi. Yazarlar, "Alman kurumlarının devlete karşı omuzsuzluğu yok" tespitini yapıyor.

Bu çerçevede iki kritik yasama hareketi işaret ediliyor: 2019'da Bundestag'ın BDS (Boykot, Çekilme, Yaptırımlar) hareketini destekleyen kurumlara federal fon kesilmesini öngören kararı ve Kasım 2024'te alınan, kamu fonlarını Uluslararası Holocaust Anma Birliği'nin (IHRA) tartışmalı antisemitizm tanımına bağlayan karar. Documenta, bu son kararı 2025 başında resmi olarak benimsemiş.

Yazarlar, bu benimsemenin ve diğer büyük kurumların az direnciyle buna uyumunun, kurumsal bağımsızlığın tamamen eridiğini gösterdiğini belirtiyor.

Sanatçılar, davetlilere "katılmayın" demiyor; ancak karar verirken bilmelerini istedikleri gerçeği şu: "Bu noktada ve bu koşullar altında, documenta bir kurum olarak sizin katılımınızdan sizden çok faydalanacaktır." Mevcut yapıda kurum, devlet politikasının "yumuşak eli" olarak işlev görüyor ve sanatçının sesini, kendi meşruiyet krizi gidermek için kullanıyor. Sanatçının kariyeri ve refahı riske atılırken, kurum kendi "bel kemiği" eksikliğini sanatçının varlığıyla kapatmaya çalışıyor.

Yazarlar, bu kararın tamamen kişisel, politik ve yaratıcı bir tercih olduğunu vurguluyor: "Sizin sesinizi neye vermek istediğinizle ilgili kendi kararınız bu." Ancak documenta 15'te ödedikleri bedel ışığında, "keşke bilseydik" diyecekleri bilgiyi paylaşarak, yeni davetlilerin gözleri açık girmelerini sağlıyorlar.