Çocuklar eşit haklara erişemiyor
- Çocuk Alanında Çalışan Avukatlar Ağı (ÇAÇAV) Genel Koordinatörü ve Çocuklara Yönelik Ticari Cinsel Sömürüye Son Derneği (ECPAT) Türkiye Genel Başkanı Av
- Şahin Antakyalıoğlu, 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü’nde çocukların yaşadığı temel sorunlara ilişkin gazetemize açıklamalarda bulundu
20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü’nde çocukların eğitim, beslenme ve korunma haklarına erişimindeki eşitsizlikler yeniden gündeme geliyor. Av. Şahin Antakyalıoğlu, hakların yaşamda karşılık bulması için kurumlar arası koordinasyonun, önleyici korumanın ve çocuk odaklı adalet sisteminin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Çocuk Alanında Çalışan Avukatlar Ağı (ÇAÇAV) Genel Koordinatörü ve Çocuklara Yönelik Ticari Cinsel Sömürüye Son Derneği (ECPAT) Türkiye Genel Başkanı Av. Şahin Antakyalıoğlu, 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü’nde çocukların yaşadığı temel sorunlara ilişkin gazetemize açıklamalarda bulundu.
Türkiye’de temel sorunun yasal güvenceler ile uygulama arasındaki fark olduğuna dikkat çeken Antakyalıoğlu çocuk koruma sisteminin önleyici, koordineli ve çocuk odaklı bir yapıya kavuşturulması gerektiğini söyledi.
Temel sorunumuz, mevzuatta tanınan haklar ile çocukların bunlardan fiilen yararlanabilmesi arasındaki büyük fark. Bir çocuğun hangi ailede doğduğu, nerede yaşadığı veya ekonomik durumu temel haklara erişimini belirlememeli.
Ancak bugün eğitim, sağlık, beslenme ve korunma olanaklarında ciddi eşitsizlikler var. Çocuk haklarını yalnızca istismar ve şiddet üzerinden okuyamayız. Yeterli beslenememek, oyun alanı bulamamak veya kendisini ilgilendiren kararlarda görüşünün alınmaması da birer hak ihlalidir.
Çocuklar bağımsız haklara sahip bireylerdir ve devletin onlara karşı hukuki yükümlülükleri vardır.
Nitelikli eğitime erişim, yeterli beslenme, güvenli çevre, şiddetten korunma, oyun ve katılım haklarında önemli sorunlar var. Ekonomik koşullar belirleyici hâle geldi. Bir yanda her imkâna sahip çocuklar, diğer yanda çalışmak zorunda kalan veya eğitimden kopan çocuklar bulunuyor.
Ayrıca BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 12. maddesiyle güvence altına alınan "çocuğun görüşünün alınması" hakkını da yeterince işletmiyoruz. Çocuklar hakkında kararlar alırken ne düşündüklerini ve ne istediklerini sormuyoruz.
Aile, okul, çalışma hayatı, dijital ortam ve adalet sistemi başlıca alanlar. Aile içinde fiziksel şiddetin yanı sıra psikolojik şiddet ve duygusal ihmalin görünürlüğü konusunda sorunlarımız var. Çalışma hayatında çocuk işçiliği, okullarda akran zorbalığı, dijital dünyada ise cinsel sömürü ve kişisel verilerin kötüye kullanımı öne çıkıyor.
Adalet sisteminde de çocukların yeterince bilgilendirilmemesi ve aynı olayı tekrar tekrar anlatmak zorunda kalması hak ihlallerine yol açıyor.
Çocuk hakları konusunda Türkiye'nin en büyük yapısal sorunu sizce nedir?
Bence en büyük yapısal sorun, çocuklara ilişkin kamu politikalarının parçalı olması ve etkili bir koordinasyon mekanizmasının kurulamamasıdır. Çocukların korunmasıyla ilgili görevler farklı bakanlıklara, kamu kurumlarına ve yerel yönetimlere dağılmış durumda.
Ancak bu kurumların aynı çocuk için birbirinden haberdar, koordineli ve hesap verebilir biçimde çalışması her zaman sağlanamıyor. Bir çocuk okuldan uzaklaştığında, aile içi şiddete maruz kaldığında veya korunma ihtiyacı ortaya çıktığında, ilgili kurumların birbirini beklemeden harekete geçmesi gerekir.
Bu nedenle uzun zamandır Türkiye'de bir Çocuk Bakanlığı kurulması gerektiğini savunuyorum. Ancak yalnızca yeni bir bakanlık tabelası oluşturulmasından söz etmiyorum. Çocuk politikalarını planlayan, kurumlar arası koordinasyonu sağlayan, yeterli bütçesi ve uzman personeli bulunan, uygulamaları izleyen ve sonuçlarını değerlendiren güçlü bir kurumsal yapıdan söz ediyorum.
Çocuklara yönelik şiddet ve istismar vakalarının önlenmesi konusunda Türkiye'deki mevcut mekanizmalar yeterince etkili mi?
Yeterli değil çünkü sistemimiz büyük ölçüde olay gerçekleştikten sonra müdahale ediyor. Çocuk İzlem Merkezleri (ÇİM) ve Adli Görüşme Odaları (AGO) önemli kazanımlar ancak bunlar adli süreçlere hizmet ediyor, önleme sisteminin yerini tutamaz.
Önleme için okul, sağlık, sosyal hizmet ve yerel yönetimlerin birlikte çalışarak risk altındaki çocukları erken dönemde belirlemesi gerekir. Korunma ihtiyacını fark etmek için ağır bir hak ihlali yaşanmasını beklememeliyiz.
Çocukların cinsel istismar ve sömürüye karşı korunmasında en büyük eksiklikler neler?
Önleyici çalışmaların zayıflığı ve koordinasyon eksikliğinin yanında ÇİM işleyişinde giderilmesi gereken ciddi sorunlar var. Mağdur çocuklar kendilerine görevlendirilen avukatlarla her zaman tanıştırılmıyor; bazı çocuklar avukatını hiç görmeden adli beyanını verip süreci tamamlıyor.
Oysa avukatın süreci çocuğa anlatması ve etkili hukuki yardım sunması gerekir. İkinci büyük sorun ise mağdur çocuk vekillerinin ÇİM'de alınan sesli ve görüntülü beyan kayıtlarına etkili biçimde erişememesi. Gerekli gizlilik önlemleri alınarak avukatların bu kayıtları inceleyebilmesi ve güvenli bir örneğine erişebilmesi sağlanmalıdır.
İstismar vakalarında ailelerin, okulun ve sosyal çevrenin rolünü nasıl değerlendiriyorsunuz?
Çocuklar kimi zaman en yakın çevrelerinde istismar veya ihmale uğrayabiliyor. Öncelikle çocukların anlattıklarına inanılmalı ve bildirimler zamanında yapılmalı. Yetişkinlerin çocuğun davranışlarındaki değişiklikleri fark edip riskleri değerlendirebileceği bir sistem kurulmalı.
Çocuğun istismarı açıklamasını beklememeliyiz. Ayrıca çocuklara yaşlarına uygun biçimde beden bütünlüğü, kişisel sınırlar ve yardım isteme yolları öğretilmelidir.
Çocukların dijital dünyada karşı karşıya olduğu en büyük riskler neler? İnternet üzerinden çocukların cinsel istismarı ve sömürüsü hangi yeni yöntemlerle gerçekleştiriliyor?
Çevrim içi ortamda güven ilişkisi kurularak manipüle edilme, cinsel içerikli görüntü paylaşmaya zorlanma, şantaj ve kişisel verilerin kontrolsüz paylaşımı büyük risk taşıyor. Özellikle yapay zekâ teknolojileriyle çocukların görüntülerinden gerçek dışı cinsel içerikler üretilmesi ciddi bir tehdit hâline geldi.
İnterneti tamamen yasaklamak yerine çocukların bu dünyaya güvenli biçimde katılmasını sağlayacak koruma mekanizmaları geliştirmeliyiz.
Çocukların çevrim içi ortamda karşılaştıkları tehditler karşısında ailelerin ve devletin sorumluluğu nasıl paylaşılmalı?
Sorumluluk yalnızca ailelere bırakılamaz. Aileler çocuklarla güvene dayalı iletişim kurup rehberlik etmeli; devlet ise etkili yasal düzenlemeler ve denetim mekanizmaları oluşturmalıdır. Dijital platformlar da hizmetlerinin tasarım aşamasından itibaren çocuk güvenliğini dikkate almak zorundadır.
Koruma gerekçesiyle çocukları dijital olanaklardan tamamen uzaklaştırmak yerine koruma ve katılım hakkı arasında denge kurulmalıdır.
Dijital platformlarda çocukların kişisel verilerinin korunması konusunda Türkiye'deki mevzuat yeterli mi?
Mevcut düzenlemeler var ancak çocukların özel ihtiyaçlarını karşılayan daha ayrıntılı güvencelere ihtiyaç duyuyoruz. Çocuk verileri yetişkinlerle aynı yaklaşımla ele alınmamalı; davranışsal izleme, hedefli reklamlar ve görüntülerin ticari kullanımına karşı önlem alınmalı.
Ayrıca ebeveynlerin çocuklarının fotoğraf ve özel bilgilerini sosyal medyada paylaşması da bir mahremiyet sorunudur. Çocuğun mahremiyeti gerektiğinde ailesinin uygulamalarına karşı da korunmalıdır.
Türkiye'deki çocuk adalet sistemini çocuk hakları perspektifinden nasıl değerlendiriyorsunuz? Suça sürüklenen çocuk kavramı üzerinden çocuklara yaklaşım sizce doğru mu?
"Çocuk dostu adalet" söyleminin ötesine geçip çocuğun haklarını fiilen kullanabildiği "çocuk odaklı adalet" sistemini kurmalıyız. "Suça sürüklenen çocuk" kavramı çocuğu suçlu etiketinden korumak adına önemli ama tek başına yeterli değil.
Çocuğun yaşam koşulları ve korunma ihtiyacı da değerlendirilmeli. Ayrıca adalet sisteminde cinsel istismar dışındaki suçların mağduru olan çocuklar da aynı nitelikte korunmalı. Bunun için emniyetin çocuk şube müdürlüklerinde uzman personelin görev yaptığı Adli Görüşme Odaları kurulmalı ve kayıt altyapısı oluşturularak çocuğun olayı tekrar tekrar anlatması önlenmelidir.
Çocukların suçla ilişkilendirilmesinde yoksulluk, sosyal dışlanma, aile içi şiddet ve eğitimden kopuş gibi faktörlerin yeterince dikkate alındığını düşünüyor musunuz?
Yeterince dikkate alınmıyor; değerlendirmeler çoğunlukla yalnızca işlendiği iddia edilen fiil üzerinden yapılıyor. Yoksulluk tek başına suç nedeni olmasa da ekonomik yoksunluk, aile içi şiddet ve eğitimden kopuş çocukların suç örgütleri tarafından kullanılma riskini artırıyor.
Bir çocuğun suça sürüklenmesi, koruma sisteminin daha önce nerede müdahale edemediğinin sorgulanmasını gerektirir. Sistem cezai müdahaleden çok önleme ve yeniden toplumsal bütünleşmeye odaklanmalıdır.
Türkiye'de çocuk işçiliğiyle mücadelede mevcut politikaları yeterli buluyor musunuz? Eğitimden kopan çocuklar hangi risklerle daha fazla karşı karşıya kalıyor?
Mevcut politikalar yeterli değil. Ekonomik zorluklar nedeniyle eğitimden kopup çalışmak zorunda kalan çocuklar; güvencesiz koşullar, ekonomik sömürü, şiddet, cinsel istismar ve suç örgütleri tarafından kullanılma riskiyle karşı karşıya kalıyor.
Mesleki eğitim uygulamaları da çocukların korunması perspektifiyle değerlendirilmelidir. Eğitim adı altında çocukların tehlikeli, ağır veya gelişimlerine uygun olmayan işlerde çalıştırılması kabul edilemez. Çocuk işçiliğini önlemek için yalnızca işyerlerini denetlemek yeterli değildir.
Ailelerin ekonomik ve sosyal açıdan desteklenmesi, çocukların eğitimde kalmasının sağlanması ve sosyal koruma mekanizmalarının güçlendirilmesi gerekir.
Türkiye'de çocuk haklarının korunması için öncelikle hangi üç somut adım atılmalı?
Üç temel adımın öncelikli olduğunu düşünüyorum. Birincisi, kurumlar arası koordinasyonu sağlayacak, yeterli bütçe ve uzman kadroya sahip bir Çocuk Bakanlığı kurulması. İkincisi, önleyici koruma sisteminin güçlendirilmesi; okullar, sağlık kuruluşları, sosyal hizmetler ve yerel yönetimler arasında erken uyarı ve destek mekanizmaları kurularak risklerin olay yaşanmadan belirlenmesi.
Üçüncüsü ise çocuk adalet sisteminin kurumsal yapısının güçlendirilmesi. Bu kapsamda emniyet çocuk şubelerinde Adli Görüşme Odaları kurulmalı, ÇİM’lerde mağdur çocukların avukatlarıyla görüşmesi ve avukatların sesli-görüntülü beyan kayıtlarına güvenli erişimi sağlanmalı, ayrıca tedbir kararlarını denetleyecek uzmanlaşmış Tedbir Hâkimlikleri oluşturulmalıdır.
Tüm bunların ortak amacı, çocuğun haklarının kanunda yazılı kalmayıp günlük yaşamda ve adli süreçlerde gerçekten korunmasıdır.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Hava · Bölge: Amasya
Yayın: 20 Kasım 2026 06:29 · Kaynak: anayurtgazetesi.com