COP31'de gündem, iklim değişikliği taahhütlerini yatırıma dönüştürmek

FERZAN ÇAKIR

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31), Antalya’da iklim hedeflerinin finansmana ve yatırıma dönüştürülmesi çağrısıyla başladı. Türkiye’nin başkanlığı ve Avustralya’nın müzakereler başkanlığında yürütülen konferansta, temiz enerji yatırımlarının hızlandırılması ve iklim değişikliğine uyum için verilen finansman sözlerinin yerine getirilmesi ortak gündemi oluşturdu.

COP31 Başkanı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Antalya’yı bir “Uygulama COP’u” yapmak istediklerini belirtti. İklim değişikliğinin üretim, ticaret, gıda ve enerji maliyetleri üzerindeki etkilerine dikkat çeken Kurum, bir bölgede yaşanan kuraklığın başka bir ülkede gıda fiyatlarına, taşan bir nehrin ise binlerce kilometre uzaktaki fabrikaların üretimine yansıyabildiğini ifade etti.

Kurum, “Bir karar bir şehrin altyapısında yaşamalı. Bir çiftçinin toprağında yaşamalı. Bir fabrikanın üretim hattında yaşamalı. Bir ailenin enerji faturasındaki iyileşmede karşılık bulmalı. Çünkü bir kararın gerçek değeri, insan hayatına dokunduğu anda ortaya çıkar” ifadelerini kullandı.

2035’te elektriğin payı yüzde 35’e çıkarılacak

Türkiye’nin başkanlık gündemindeki “35’e 35 Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü”ne değinen Murat Kurum, 2035 yılına kadar nihai enerji tüketiminde elektriğin payını yüzde 35’e çıkarma hedefini ortaya koyduklarını belirtti. Yenilenebilir enerji, güçlü şebekeler, depolama kapasitesi, enerji verimliliği, temiz ulaşım ve yeşil sanayinin bu dönüşümün birbirini tamamlayan parçaları olduğunu ifade etti.

COP31 Müzakereler Başkanı, Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen da elektriğin bugün küresel enerji tüketiminin yaklaşık beşte birini karşıladığına dikkat çekti. Ulaşım, binalar ve sanayide kullanılan enerjinin önemli bölümünün hâlâ fosil yakıtlardan sağlandığını belirten Bowen, temiz ve dayanıklı enerji sistemleriyle desteklenen elektrifikasyonun enerji güvenliğini güçlendireceğini ve haneleri fiyat dalgalanmalarına karşı koruyacağını kaydetti.

Bowen’a göre yüzde 35 hedefine ulaşılması, yenilenebilir enerji üretiminin yanında modern şebekelere, enerji depolamaya, verimliliğe ve iş gücünün yeni beceriler kazanmasına yatırım yapılmasını gerektiriyor. Ülkeler ise bu dönüşümde kendi koşullarına uygun yollar izleyecek.

Finansman arayan projeyle yatırımcı buluşturulacak

Bakü’de gelişmekte olan ülkeler için 2035 yılına kadar yıllık en az 300 milyar dolarlık iklim finansmanı hedefi üzerinde uzlaşıldığını, kamu ve özel kaynakların yıllık en az 1,3 trilyon dolara çıkarılması için çağrı yapıldığını hatırlatan Kurum, Antalya’da bu hedeflerin yatırımlara dönüşmesine odaklanacaklarını belirterek, “Şimdi sözün sermayeye, sermayenin yatırıma, yatırımın sonuca dönüşme zamanıdır” dedi.

“İklim Uygulama Köprüsü” ile finansman arayan projeleri yatırımcılarla, teknolojiye ihtiyaç duyan ülkeleri çözüm sağlayıcılarla buluşturmayı amaçladıklarını ifade etti. İklim yatırımlarının ertelenmesinin maliyetine de işaret eden Kurum, bugün yapılmayan dayanıklılık yatırımlarının gelecekte afet zararlarını artırabileceğini, zamanında sağlanmayan uyum finansmanının ise insani krizleri büyütebileceğini belirtti.

BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, büyük ölçekli yenilenebilir enerji projelerinin yüzde 90’ının artık fosil yakıt alternatiflerinden daha ucuz olduğunu belirtti. Buna rağmen iklim mücadelesindeki ilerlemenin hız ve adalet bakımından yetersiz kaldığını ifade etti.

Stiell’in paylaştığı verilere göre yenilenebilir enerji, küresel ölçekte geçen yıl yaklaşık 500 milyar dolar, bu yılın ilk yarısında ise 265 milyar dolar daha tasarruf sağladı. Fosil yakıt maliyetlerindeki dalgalanmaların haneleri zorladığına ve enflasyonu artırdığına dikkat çeken Stiell, temiz enerji ve iklim değişikliğine uyum yatırımlarının ekonomik faydalarının daha geniş kesimlere ulaştırılması gerektiğini vurguladı.

COP31’in küresel hedefleri ve ulusal planları uygulanabilir adımlara dönüştürmesi gerektiğini belirten Stiell; uyum finansmanının üç katına çıkarılması, ülkelerin taahhüt edilmiş kaynaklara erişiminin kolaylaştırılması ve küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2030’a kadar üç katına çıkarılması için somut çözümler istedi.

“Finansmana en çok ihtiyaç duyanlar en az erişiyor”

Geçen yıl temiz enerjiye yaklaşık 2,2 trilyon dolar yatırım yapıldığını, bu tutarın fosil yakıtlara yönelen yatırımın yaklaşık iki katına ulaştığını belirten Bowen, temiz enerji dönüşümünün küresel ekonomide yatırım, sanayi ve istihdamı yeniden şekillendirdiğini ifade etti.

Bununla birlikte, uygulanabilir enerji dönüşümü ve uyum planlarına sahip çok sayıda ülkenin ihtiyaç duyduğu hızda, ölçekte ve koşullarda finansman bulamadığını, iklim finansmanına en fazla ihtiyaç duyan ülkelerin kaynaklardan en az yararlananlar olduğunu vurguladı.

Bowen, Avustralya’nın Pasifik’teki COP öncesi toplantılarda küçük ada devletleri ve en az gelişmiş ülkeler için finansmana erişimi hızlandırmayı ve kolaylaştırmayı amaçlayan bir açıklama ve eylem planı başlattığını belirtti. Yatırıma hazır projelerin geliştirilmesi, kamu ve özel yatırımların birlikte harekete geçirilmesi ve kaynakların ihtiyaç duyulan zamanda ülkelere ulaşması gerektiğini ifade etti.

Türkiye ve Avustralya’dan ortak karar girişimi

Öne çıkan başlıklardan biri de Türkiye ve Avustralya’nın öncülüğünde, içeriği ülkeler arasındaki müzakerelerle şekillenecek bir COP31 kararı hazırlanması oldu. Kurum ile bu yönde ilerlemek üzere anlaştıklarını belirten Bowen, metnin uzun bir siyasi deklarasyon yerine iklim hedeflerinin uygulanmasını hızlandıracak adımlara odaklanmasını amaçladıklarını kaydetti.

Kararın ülkelerin ulusal koşullarına saygı göstermesi, hükümetlere ve yatırımcılara güven vermesi, 1,5 derece hedefini erişilebilir tutacak uygulamaları hızlandırması hedefleniyor. Bowen, kararın kapsamı konusunda görüş ayrılıkları olacağını kabul ederken, uzlaşmanın izin verdiği en iddialı ve sonuç odaklı metin için çalışacaklarını belirtti.

Konferans gündeminde 160’ın üzerinde madde ve 60 esaslı müzakere görevi bulunuyor. Adil Geçiş Mekanizması’nın işler hale getirilmesi, emisyon azaltımına yönelik uygulama ve yatırımların hızlandırılması, uyum çalışmalarının güçlendirilmesi ve iklim finansmanına erişimin iyileştirilmesi, sonuç alınması beklenen başlıklar arasında yer alıyor.

102 lider Antalya için katılım bildirdi

Türkiye'nin ev sahipliğinde bugün Antalya'da başlayan COP31'de liderler 11-12 Kasım'da buluşacak. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın açıklamasına göre 102 ülkeden lider ve 300'ü aşkın bakan katılım bildirdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğindeki Liderler Zirvesi'ne Brezilya Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva, Birleşik Krallık Başbakanı Andy Burnham ve Avustralya Başbakanı Anthony Albanese'nin katılması bekleniyor. Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan da Antalya'ya gitmeyi planladığını açıklarken, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Bangladeş Başbakanı Tarık Rahman'ın da katılması öngörülüyor.

Liderler, ulusal iklim politikalarını açıklamanın yanı sıra enerji dönüşümü, finansman ve iklim değişikliğine uyum toplantılarında bir araya gelecek.

Bangladeş'ten hibe temelli finansman talebi

Bangladeş, COP31'de iklim finansmanının hibe ağırlıklı sağlanmasını ve yüksek emisyonlu ülkelerin sorumluluklarını yerine getirmesini isteyecek. Başbakan Tarık Rahman'ın 11-12 Kasım'daki Liderler Zirvesi'ne katılacağını açıklayan Dışişlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Shama Obaed Islam, ülkenin uyum çalışmalarını da gündeme taşıyacağını bildirdi.

Dakka'nın talepleri arasında afetlere hazırlık, iklim değişikliğine uyum ve kayıp ve zararlar için erişilebilir finansman bulunuyor.

Elektrifikasyonda 2035 için yüzde 35 önerisi

COP31'de enerji gündeminin öne çıkan başlıklarından biri, elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarılması önerisi olacak. Ulaşım, sanayi ve binalarda fosil yakıtlar yerine elektrik kullanımını artırmayı amaçlayan öneri, 11 Kasım'daki liderler toplantısında ele alınacak.

"35'e 35" başlıklı oturum, temiz enerji dönüşümüne odaklanacak. Önerinin uluslararası taahhüde dönüşüp dönüşmeyeceği ise Antalya'daki görüşmelerde netleşecek.

COP29'da verilen elektrik şebekesi ve enerji depolama taahhütlerinin uygulamaya geçirilmesi, bugün Antalya'da görüşülecek. Türkiye, Azerbaycan, Uluslararası Enerji Ajansı ve Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı'nın katıldığı toplantı, önceki taahhütlerle COP31'in elektrifikasyon hedefleri arasındaki bağlantıya odaklanacak.

Yenilenebilir elektriğin sisteme alınmasını sağlayacak şebeke yatırımları, depolama ve sistem esnekliği, COP31 Başkanlığı'nın temiz enerji gündeminde yer alıyor.