103 Yıl Önce O Gece Ne Yaşandı?

Cumhuriyet'in İlanından 1 Gece Önce Ne Oldu? 103 Yıllık Tarihî Karar! Türkiye Cumhuriyeti, 29 Ekim 2026'da kuruluşunun 103. yılını kutluyor. Ancak Cumhuriyet'in ilanına giden süreçte, 28 Ekim 1923 gecesi Çankaya Köşkü'nde yaşananlar Türk tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri oldu.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün yakın arkadaşlarıyla paylaştığı karar, yalnızca bir gün sonra Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yeni bir dönemin kapısını açtı. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun üzerinden 103 yıl geçti. 29 Ekim 1923'te ilan edilen Cumhuriyet, Millî Mücadele'nin ardından Türk milletinin egemenliğini esas alan yeni yönetim biçimini resmileştirdi.

Ancak bu tarihî kararın arkasında, Cumhuriyet'in ilanından yalnızca bir gün önce yaşanan önemli gelişmeler bulunuyordu.28 Ekim 1923 gecesi Çankaya Köşkü'nde gerçekleştirilen toplantı, Türkiye'nin geleceğini belirleyen sürecin son aşamalarından biri oldu. Cumhuriyet'in İlanından Önce Hükümet Krizi YaşandıCumhuriyet'e uzanan süreç, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkmasıyla başlayan Millî Mücadele yıllarında şekillendi.23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılmasıyla millî egemenliğe dayalı yönetimin temelleri atıldı.24 Temmuz 1923'te Lozan Barış Antlaşması'nın imzalanması ve 13 Ekim 1923'te Ankara'nın başkent ilan edilmesi, yeni devletin siyasi yapılanmasında önemli adımlar oldu.

Ancak 27 Ekim 1923'te İcra Vekilleri Heyeti'nin istifa etmesi ve yeni hükümetin kurulamaması, yönetim sistemindeki sorunları yeniden gündeme taşıdı. Yaşanan siyasi gelişmelerin ardından Mustafa Kemal Paşa, devletin yönetim biçimini açıkça belirleyecek düzenleme için harekete geçti.28 Ekim 1923 Gecesi Çankaya'da Ne Yaşandı?

Takvimler 28 Ekim 1923'ü gösterdiğinde Mustafa Kemal Paşa, yakın çalışma arkadaşlarını Çankaya Köşkü'nde akşam yemeğine davet etti. Toplantıya İsmet Paşa, Kazım Paşa, Fethi Bey, Kemalettin Sami Paşa, Halit Paşa, Fuat Bey ve Ruşen Eşref Bey'in de aralarında bulunduğu isimler katıldı.

Yemek sırasında Mustafa Kemal Paşa, Türkiye'nin yönetim biçimine ilişkin kararını arkadaşlarıyla paylaştı. Atatürk'ün daha sonra Nutuk'ta anlattığı bu tarihî toplantı, “Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz” sözüyle hafızalara kazındı.

Toplantının ardından Mustafa Kemal Paşa ile İsmet Paşa, 1921 Anayasası'nda değişiklik yapılmasını öngören düzenleme üzerinde çalıştı. Böylece Çankaya'da açıklanan kararın Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulması için hazırlıklar tamamlandı.29 Ekim 1923'te Saat 20.30'da Ne Oldu?29 Ekim 1923 Pazartesi günü Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türk siyasi tarihinin en önemli oturumlarından birine sahne oldu.

Meclis, saat 18.00'de toplandı. Anayasa Komisyonu tarafından hazırlanan teklif görüşülerek Cumhuriyet'in ilanına ilişkin anayasa değişikliği ele alındı. Görüşmelerin ardından 1921 Anayasası'nda değişiklik yapılarak devletin yönetim biçiminin Cumhuriyet olması kabul edildi.

Saatler 20.30'u gösterdiğinde, oturuma katılan 158 milletvekilinin tamamının oyuyla Cumhuriyet ilan edildi. Mecliste alınan karar alkışlarla karşılandı. Böylece Türk milletinin bağımsızlık mücadelesiyle başlayan yeni devletin kuruluş süreci, Cumhuriyet'in ilanıyla tarihî bir aşamaya ulaştı.

Atatürk İlk Cumhurbaşkanı SeçildiCumhuriyet'in ilanının ardından aynı gün Cumhurbaşkanlığı seçimi gerçekleştirildi. Yapılan gizli oylamada 158 milletvekilinin tamamının oyunu alan Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı oldu.

Atatürk, Cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından TBMM kürsüsünde yaptığı konuşmada, yeni devletin geleceğine duyduğu güveni dile getirdi. Cumhuriyet'in ilanıyla devlet başkanlığı konusu açıklığa kavuşurken hükümetin kuruluş biçimi de yeniden düzenlendi.

İlk hükümeti kurma görevi İsmet Paşa'ya verildi. Fethi Bey ise TBMM Başkanlığına seçildi.29 Ekim Ne Zaman Millî Bayram Oldu? Cumhuriyet'in 29 Ekim 1923'te ilan edilmesinin ardından kutlamalar başladı. Ancak 29 Ekim'in resmî olarak millî bayram niteliği kazanması daha sonraki yıllarda gerçekleşti.26 Ekim 1924'te yayımlanan kararnameyle Cumhuriyet'in ilanının 101 pare top atışı ve çeşitli etkinliklerle kutlanması kararlaştırıldı.

19 Nisan 1925'te kabul edilen kanunla da 29 Ekim, millî bayram olarak kutlanmaya başlandı. Böylece Cumhuriyet'in ilan edildiği tarih, Türkiye'nin en önemli millî bayramlarından biri haline geldi. Balıkesir'de Cumhuriyet'in 103.

Yıl GururuCumhuriyet'in kuruluşunun 103. yıl dönümü, Millî Mücadele tarihinde önemli bir yere sahip olan Balıkesir'de de kutlanıyor. Kuva-yi Milliye hareketinin önemli merkezlerinden Balıkesir, bağımsızlık mücadelesinin örgütlenmesinde üstlendiği rolle Cumhuriyet tarihinin önemli şehirleri arasında bulunuyor.16 Mayıs 1919'da gerçekleştirilen Alaca Mescit toplantısı ve ardından düzenlenen Balıkesir kongreleri, Batı Anadolu'daki millî direnişin örgütlenmesine katkı sağladı.

Balıkesir'de Cumhuriyet'in 103. yılı dolayısıyla hazırlanan resmî program kapsamında 28 Ekim'de Atatürk Anıtı'nda çelenk sunma töreni düzenlenmesi, 29 Ekim'de ise Kuva-yi Milliye Meydanı'nda kutlamaların gerçekleştirilmesi planlandı. Cumhuriyet'in ilanından 103 yıl sonra, 28 Ekim 1923 gecesi Çankaya'da alınan karar ve ertesi gün TBMM'de gerçekleşen tarihî oylama, Türkiye'nin kuruluş tarihindeki yerini koruyor.