Trabzon'da 800 yıllık sır: İşte fotoğraflarla afet

Trabzon'un yüzyıllara uzanan afet geçmişi, yeni tarihî belgeler ve araştırmalarla yeniden ele alınıyor. 61 Saat sitesinin haberine göre Trabzon Büyükşehir Belediyesi tarafından kültür yayını olarak basılan Geçmişten Günümüze Trabzon'da Doğal Afetler adlı kitap, araştırmacılar Fatih Erol ve Mustafa Topsakal tarafından yeni bilgiler ışığında güncelleniyor.

Çalışmada, kitabın yayımlanmasının ardından yaşanan doğal afetlerin yanı sıra daha önce ulaşılamayan tarihî kaynaklarda tespit edilen afet kayıtları da envantere ekleniyor. Trabzon'un hangi dönemlerde, hangi bölgelerinde ve ne tür afetlerle karşılaştığını ortaya koyan çalışmada, belgelerle tespit edilebilen can kayıpları da ayrıntılı şekilde inceleniyor.

Araştırmanın en dikkat çekici bölümlerinden birini, yaklaşık 800 yıl önce yaşanan bir sel felaketi oluşturuyor. Tarihî kayıtlara göre 1223 veya 1228 yılında Selçuklu ordusu, Trabzon Rum Devleti'nin hâkimiyetindeki Trabzon'u kuşattı.

Selçuklu askerlerinin şehir surlarının dışında bulunduğu sırada başlayan fırtına ve şiddetli yağışlar, büyük bir taşkına neden oldu. Yağışların ardından meydana gelen sel, kuşatmayı sürdüren Selçuklu ordusunu etkiledi. Askerî düzen bozulurken bazı askerler sel sularına kapılarak hayatını kaybetti.

Bugünkü Tabakhane ve Zağnos dereleriyle ilişkilendirilen bu taşkın, Trabzon'da bugüne kadar tespit edilen en eski doğal afet kaydı olarak öne çıkıyor. Olayın dikkat çeken yönü ise selin, surlarla çevrili şehrin içerisinde bulunan halktan ziyade, surların dışında kuşatmayı sürdüren askerleri etkilemiş olması.

Tarihî anlatımlarda hayatını kaybeden askerlerin sayısı belirtilmediğinden söz konusu kayıplar günümüzde hazırlanan sayısal afet bilançosuna dâhil edilemiyor. Ancak bu olay, Trabzon'da doğal afetlerin yalnızca yerleşim alanlarını değil, tarihî gelişmeleri ve askerî faaliyetleri de etkilediğini ortaya koyuyor.

Güncellenen afet envanterine göre, 1850 ile 2025 yılları arasında Trabzon'da can kaybı bilgisine ulaşılabilen 123 doğal afet meydana geldi. Bu afetlerde toplam 693 kişinin hayatını kaybettiği belgelendi. Ancak araştırmada, 693 kişinin Trabzon'da tarih boyunca doğal afetlerde hayatını kaybedenlerin kesin toplamı olmadığına özellikle dikkat çekiliyor.

Bu rakam yalnızca bugüne kadar ulaşılan belgeler, tarihî kayıtlar ve diğer kaynaklar üzerinden tespit edilebilen can kayıplarını ifade ediyor. Geçmiş yüzyıllarda yaşanan bazı afetlerin kayıtlara geçmemiş olması veya ilgili belgelerin günümüze ulaşmamış olması nedeniyle gerçek can kaybının daha yüksek olabileceği değerlendiriliyor.

Yeni kaynakların incelenmesiyle birlikte mevcut bilançonun değişebileceği belirtiliyor. Trabzon'un afet geçmişinde can kaybı bakımından ilk sırada sel ve taşkınlar bulunuyor.1850-2025 yılları arasında kayıt altına alınan 40 sel ve taşkın olayında 387 kişinin hayatını kaybettiği belirlendi.

Bu rakam, belgelenebilen toplam 693 can kaybının yaklaşık yüzde 56'sını oluşturuyor. Afet türlerine göre can kayıpları şöyle sıralandı: Sel ve taşkın: 40 olayda 387 can kaybıHeyelan ve kaya düşmesi: 46 olayda 142 can kaybıÇığ: 19 olayda 85 can kaybıFırtına ve diğer doğa olayları: 17 olayda 76 can kaybıDeprem: 1 olayda 3 can kaybıTrabzon'un kayıt altına alınabilen afetleri arasında en fazla can kaybının yaşandığı olay, 1929 yılındaki Solaklı seli oldu.

Araştırmaya göre bu felakette 148 kişi hayatını kaybetti. Solaklı selini, 1988 yılında meydana gelen ve 64 kişinin yaşamını yitirdiği Çatak heyelanı takip etti.1990 yılında kaydedilen bir sel felaketinde 56, 1998 yılındaki Beşköy selinde ise 50 kişinin hayatını kaybettiği belirlendi.

Yalnızca bu dört büyük afette toplam 318 kişi yaşamını yitirdi. Bu sayı, Trabzon'da belgelenebilen 693 can kaybının yaklaşık yüzde 46'sına karşılık geliyor. Araştırmada, büyük afetlerin yanı sıra tek kişinin hayatını kaybettiği olayların da şehir hafızasında önemli bir yere sahip olduğu vurgulanıyor.

Trabzon'un afet tarihinde sel ve heyelanların yanı sıra çığ felaketleri de önemli yer tutuyor. Ulaşılabilen tarihî kayıtlara göre 1860-2015 yılları arasında meydana gelen 19 çığ olayında 85 kişi hayatını kaybetti.1862 yılında Akçaabat'ta yaşanan çığda 12, 1924 yılındaki bir başka Akçaabat çığında 10, 1932 yılında Maçka'da meydana gelen çığda ise 13 kişi yaşamını yitirdi.

Daha yakın tarihte, 2009 yılında Zigana'da meydana gelen çığ felaketinde 10 kişinin hayatını kaybettiği kayıtlara geçti.