Arıkan: “Önce fabrikalardaki verimsizliği çözmeliyiz”

ABDULLAH SÖNMEZ / ESKİŞEHİR

KOBİ’lerin dijital dönüşüm süreçlerine rehberlik etmeyi amaçlayan Akıllı KOBİ Eskişehir Dijital Dönüşüm Konferansı, Eskişehir Ticaret Odası (ETO) ev sahipliğinde, Turkcell ve DenizBank’ın ana sponsorluğunda gerçekleştirildi. İş dünyasının temsilcileri ile teknoloji uzmanlarını bir araya getiren konferansta, geleceği şekillendiren teknolojiler, sürdürülebilirlik, e-ticaret, iş süreçlerinin dijitalleşmesi, ödeme sistemleri ve bulut bilişim konuları ele alındı.

Konferans kapsamında düzenlenen Yerel Tecrübe Paneli’nde Arıkan Otomotiv Genel Müdürü ve Taşıt Araçları Tedarik Sanayicileri Derneği (TAYSAD) Dijital Dönüşüm Çalışma Grubu Lideri Ahmet Arıkan ile Anot Group Yönetim Kurulu Üyesi Eren Gönenli, sanayide dijital dönüşümün önemini ve şirketlerinin bu alandaki deneyimlerini paylaştı.

“Türkiye'nin sanayi birikimini kaybetmemesi gerekiyor”

Dijital dönüşümün artık yalnızca teknolojik bir gelişim değil, küresel rekabette varlığını sürdürebilmenin temel koşullarından biri haline geldiğini belirten Anot Group Yönetim Kurulu Üyesi Eren Gönenli, dünyada robotlaşma ve otomasyon yatırımlarının hızla arttığına dikkat çekti. Türkiye'nin hem Avrupa hem de Asya ülkeleriyle yoğun bir rekabet içerisinde bulunduğunu ifade eden Gönenli, özellikle Çin'in robot teknolojilerinde önemli bir konuma ulaştığını söyledi.

Türkiye'deki sanayi kuruluşlarının teknolojik dönüşümü hızlandırması gerektiğini vurgulayan Gönenli, “Dünyada inanılmaz bir rekabet var ve herkes bu rekabette kendisine yer edinmeye çalışıyor. Türkiye olarak Avrupa ile oldukça entegre bir ülkeyiz ancak robotlaşma ve endüstriyel otomasyon alanında Asya ülkelerinin çok hızlı yükseldiğini görüyoruz.

Çin, robot teknolojilerinde lider konuma gelmeye başladı. Böyle bir rakip karşısında konumlanabilmek için topyekûn bir mücadeleye ihtiyacımız var. Hem teknolojiyi benimsemek hem de fabrikalarımızda uygulamak zorundayız. Bu dönüşümün hızı karşısında yalnızca ekonomik koşulları tartışmak yeterli değil.

Fabrikalarımızın, çalışanlarımızın ve stratejilerimizin bu sürece ne kadar hazır olduğunu sorgulamamız gerekiyor” diye konuştu.

Türkiye'nin özellikle otomotiv ve beyaz eşya sektörlerinde önemli bir üretim altyapısına sahip olduğunu hatırlatan Gönenli, sanayide uzun yıllar içerisinde oluşan birikimin korunması gerektiğini dile getirdi. Avrupa ülkeleriyle rekabette de maliyet baskısının giderek arttığını belirten Gönenli, Türk makine üreticilerinin geçmişte rekabet avantajına sahip olduğu bazı pazarlarda artık fiyat açısından zorlandığını kaydetti.

Gönenli, “İtalyan makine üreticileriyle rekabette Türk üreticilerin daha pahalı hale geldiğini ve proje kaybetmeye başladığını görüyoruz. Polonya tarafında da farklı sorunlarımız var. Yalnızca Çin ve Doğu Asya ile değil, Avrupa ülkeleriyle rekabette de ciddi problemler yaşamaya başladık.

Türkiye'nin yıllardır oluşturduğu üretim gücünü ve sanayi birikimini kaybetmemesi gerekiyor. Çünkü sermaye rekabette zorlandığında başka ülkelere yönelebiliyor. Bu nedenle üretimde verimliliği artırmak ve teknolojik dönüşümü gerçekleştirmek büyük önem taşıyor” ifadelerini kullandı.

“KOBİ dönüşmezse ana sanayi de zorlanacak”

Türkiye'nin güçlü bir KOBİ ekosistemine sahip olduğunu belirten Gönenli, büyük sanayi kuruluşlarının dijital dönüşüm yatırımlarının tedarik zincirinin tamamına yayılması gerektiğini söyledi. Ana sanayinin dönüşüm sürecinde yan sanayiden de aynı teknolojik gelişimi beklediğini dile getiren Gönenli, KOBİ'lerin bu sürecin dışında kalmasının üretim ekosisteminin tamamını etkileyeceğini ifade etti.

Gönenli, “Türkiye çok büyük bir KOBİ ülkesi. Eğer KOBİ'ler dijital dönüşümü gerçekleştiremez ve bu süreçte üzerlerine düşeni yapamazlarsa ana sanayinin de işi zorlaşacak. Çünkü ana sanayi kendi tedarikçisini, yan sanayi de kendi tedarikçisini dönüşüme zorlayacak.

Bu nedenle bütün ekosistemin aynı motivasyonla hareket etmesi gerekiyor. Dijital dönüşüm konusunda istekli olan işletmelerde önemli projeler hayata geçiriliyor. Türkiye'de bu alanda ciddi bir dinamizm var. Önemli olan bu yarıştan kopmamak” değerlendirmesinde bulundu.

BMW'nin Macaristan fabrikasında 2,5 yıllık mühendislik çalışması

Anot Group'un endüstriyel otomasyon ve robotik sistemlerin entegrasyonu alanında faaliyet gösterdiğini anlatan Gönenli, Siemens'in küresel çözüm ortakları arasında yer aldıklarını ve Yamaha robotik sistemlerinin Türkiye distribütörlüğünü yürüttüklerini belirtti. Şirketin üretim tesislerinde otomasyon ve yazılım sistemlerinin entegrasyonuna yönelik çalışmalar gerçekleştirdiğini kaydeden Gönenli, uluslararası projeler hakkında da bilgi verdi.

BMW'nin Macaristan'daki elektrikli araç fabrikasının otomasyon çalışmalarında görev aldıklarını aktaran Gönenli, “BMW'nin Macaristan'da sıfırdan kurduğu elektrikli araç fabrikasında yaklaşık 2,5 yıldır çalışıyoruz. Fabrikanın bina ve yardımcı tesisleriyle üretim süreçlerinin çeşitli aşamalarında tasarım, otomasyon, mühendislik ve yazılımsal devreye alma çalışmalarını gerçekleştirdik.

Dünyanın farklı bölgelerinde anahtar teslim üretim hatları kuruyor ve mühendislik projeleri yürütüyoruz. Türkiye'deki otomotiv tesisleri de teknolojik açıdan oldukça gelişmiş durumda. Ancak bu yarışın sonu yok. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte sanayinin sürekli kendisini yenilemesi gerekiyor” dedi.

“Verileri toplamaya başlayınca gerçek verimsizliği gördük”

Arıkan Otomotiv Genel Müdürü ve TAYSAD Dijital Dönüşüm Çalışma Grubu Lideri Ahmet Arıkan ise dijital dönüşümün işletmeler açısından somut verimlilik kazanımları sağladığını belirtti. Yaklaşık 500 çalışanla otomotiv yan sanayisinde faaliyet gösterdiklerini anlatan Arıkan, şirketlerinde dijital dönüşüm çalışmalarına 2016 yılında başladıklarını söyledi.

30 yılı aşkın süredir kurumsal kaynak planlama (ERP) sistemi kullandıklarını ancak üretim verilerinin önemli bölümünün manuel olarak toplandığını ifade eden Arıkan, 2016 yılında alınan yatırım kararıyla bütün üretim hatlarına veri toplama sistemleri kurduklarını kaydetti.

Arıkan, “Pres hatlarımızdan robotlara, montaj hatlarından diğer üretim süreçlerine kadar bütün verileri çevrim içi izlemeye başladık. Bu verileri görsel hale getirerek üretimde yaşanan sorunları daha açık biçimde görme imkânı elde ettik.

Hangi hatta kalite problemi yaşandığını, makinelerin neden durduğunu, robotların veya kalıpların ne kadar beklendiğini takip etmeye başladık. Verileri analiz ettiğimizde ciddi bir ekipman verimliliği problemimiz olduğunu gördük.

Daha önce verimli çalıştığımızı düşündüğümüz bazı alanlarda aslında önemli kayıplar yaşadığımız ortaya çıktı. Dijital dönüşümün bize sağladığı en önemli katkılardan biri bu sorunları görünür hale getirmesi oldu” diye konuştu.

“Önce makinelerdeki kayıpları ortadan kaldırmalıyız”

Türkiye'de üretim maliyetlerinin yükseldiğini ve özellikle otomotiv yan sanayisinde uluslararası fiyat rekabetinin giderek zorlaştığını ifade eden Arıkan, şirketlerin müdahale edemedikleri ekonomik koşullar yerine kendi üretim süreçlerindeki verimlilik kayıplarına odaklanması gerektiğini söyledi.

Türkiye'de işçilik maliyetlerinin saatlik 17-20 euro seviyelerine ulaştığını belirten Arıkan, şirketlerinin Romanya ve Kuzey Makedonya'da çalışmalar yürüttüğünü, Meksika'daki yatırım olanaklarını da değerlendirdiğini aktardı. Arıkan, “Bir milyon euroluk makine yatırımı yapıyorsunuz ancak makine zamanının önemli bölümünde kalıp, parça veya robot beklediği için çalışmıyor.

Öncelikle bu kayıpları ortadan kaldırmamız gerekiyor. Bazen çok küçük bir parçanın eksikliği nedeniyle yüksek maliyetli bir üretim hattı uzun süre durabiliyor. Bizim müdahale edebileceğimiz en önemli alan fabrikamızın içindeki verimlilik.

Ekonomik koşulları değiştiremeyebiliriz ancak üretim süreçlerimizi iyileştirebiliriz. Otomotiv sektöründe ürünlerin hedef fiyatları belli. Bu fiyatlara ulaşabilmek için otomasyon yatırımlarını artırmak ve üretim maliyetlerini düşürmek zorundayız” dedi.

Dijital dönüşüm yatırımlarının çalışanların işten çıkarılması amacıyla yapılmadığını da vurgulayan Arıkan, şirketlerinde veri toplama sistemlerini kurduklarında çalışanlarına bu sistemlerin iş gücünü azaltmak için kullanılmayacağını açıkladığını belirtti. Arıkan, temel amaçlarının çalışanları değil, üretim hatlarındaki verimsizlikleri takip etmek olduğunu ifade etti.

“Dijital dönüşüme başlamak için büyük bütçeler gerekmiyor”

KOBİ'lerin dijital dönüşüm konusunda yüksek yatırım maliyetleri nedeniyle çekimser davranmaması gerektiğini belirten Arıkan, küçük ölçekli uygulamalarla da önemli sonuçlar alınabileceğini söyledi. Şirketlerinde ilk veri toplama yatırımlarını yaklaşık 70-80 bin euro bütçeyle gerçekleştirdiklerini anlatan Arıkan, teknolojinin gelişmesiyle bu sistemlere erişimin kolaylaştığını ifade etti.

Arıkan, “Şirketlerin ilk yapması gereken üretim verilerini toplamak ve bunları görsel hale getirmek. Ardından bu veriler üzerinden verimsizliklere odaklanmak gerekiyor. Başlangıçta çok büyük yatırımlar yapılması şart değil.

Önemli olan bir yerden başlamak. Biz ilk yatırımımızda yaklaşık 80 noktadan veri toplamaya başladık. Bugün bu verileri kullanarak üretim süreçlerimizi sürekli iyileştiriyoruz. Dijital dönüşüm konusunda şirket sahiplerinin ve karar vericilerin hızlı hareket etmesi gerekiyor.

Çünkü rekabet koşulları giderek ağırlaşıyor. KOBİ'lerin de bu dönüşümün gerisinde kalmaması gerekiyor” diye konuştu.

Üretimde veri analizi yapay zekâyla güçleniyor

Arıkan, şirketlerinde dijital dönüşümün bir sonraki aşaması olarak yapay zekâ uygulamaları üzerinde çalıştıklarını belirtti. Üretim hatlarından toplanan verilerin yapay zekâ yardımıyla yorumlanmasına yönelik çalışmalar yürüttüklerini aktaran Arıkan, makinelerin bakım ihtiyaçlarının önceden belirlenmesi ve enerji tüketimlerinin analiz edilmesinin hedeflendiğini söyledi.

Üretim süreçlerinde farklı robot teknolojilerini de denediklerini ifade eden Arıkan, “Çin'den farklı robotlar getirerek bazı üretim süreçlerinde denemeler yapıyoruz. Aynı zamanda topladığımız verilerin yapay zekâyla yorumlanması üzerinde çalışan bir ekibimiz var.

Örneğin bir robotun geçmişte yaşadığı arızalardan hareketle ne zaman bakım yapılması gerektiğini belirlemek veya bir presin enerji tüketimini analiz ederek maliyet değerlendirmesi yapmak mümkün hale geliyor. Artık bu teknolojileri üretim süreçlerimize dahil etmek zorundayız.

KOBİ'lerin de bir an önce dijital dönüşüme başlamalarını tavsiye ediyorum” ifadelerini kullandı.