Elazığ’ın Hafızası V — Fikret Memişoğlu

Bu hafta Elazığ’ın Hafızası serime Fikret Memişoğlu ile devam etmek istedim. Onun şehrine bıraktığı emeği düşünürken gözlerimin önünde eski bir Harput evi canlandı. Ahşap kapısı yılların ağırlığıyla biraz eğilmiş, pencereleri dar bir sokağa açılan, duvarlarına kim bilir kaç insanın sesinin sindiği bir ev… Hayalimde kapısını araladım.

İçeride, uzun zaman önce bitmiş bir sohbetin sessizliği vardı. Sanki biraz beklesem bir odadan çay kaşığının sesi gelecek, ardından tanıdık bir türkü duyulacaktı.

İnsan, geçmişin karşısında bazen böyle durakalıyor. Dokunmak istiyor ama elini uzattığında yalnızca geride kalanlara ulaşabiliyor. Bir fotoğrafa, kenarı sararmış bir kâğıda, eski bir kitabın sayfalarına… Sonra o sayfaların arasında bir cümleye rastlıyor; az önce kendisine uzak gelen yıllar birden yakınlaşıveriyor.

Fikret Memişoğlu’nu düşünürken de içimde böyle bir yakınlık hissediyorum. Mesleği avukatlık olan bu insanın, yaşadığı şehrin kültürüne, edebiyatına ve musikisine ayırdığı zamanı düşünüyorum. Günlük işlerin, yetişmesi gereken sorumlulukların arasında insanı bir türkünün, eski bir söyleyişin, unutulmaya yüz tutmuş bir hatıranın peşinden götüren o duyguyu…

Bir şehri sevmek, insanın hayatında ne kadar yer kaplayabilirdi? Memişoğlu’nun bıraktığı eserlere baktığımda bu sorunun cevabı çok net bir şekilde karşımda beliriyor.

Hayat bütün telaşıyla akıp giderken pek çok şeyin hep bizimle kalacağını sanıyoruz. Çocukluğumuzun geçtiği sokaklar, bayram sabahlarında kapısını çaldığımız evler, büyüklerimiz… Bir gün yine gider, yine görür, yine dinleriz diye düşünüyoruz.

Ertelediğimiz ziyaretlerin, sormayı unuttuğumuz soruların üzerinde pek durmuyoruz. Ta ki bir kapı bir daha açılmayana, bir ses bir daha duyulmayana kadar.

Sonra bir türkünün ortasında takılıp kalıyoruz. Ama bakıyoruz o türkünün devamını bilen insan artık yanımızda olmuyor.

İşte o zaman, duyduklarını sadece hafızasında saklamakla yetinmeyip yazıya geçiren insanların emeği bütün ağırlığıyla dokunuyor bana. Bir zamanlar birinin dikkatle dinlemiş, merak etmiş, unutmamak için uğraşmış olmasına şükrediyorum.

Çünkü geçmişe dönebilmenin yollarından biri de onların geride bıraktığı sayfalardan geçiyor.

Fikret Memişoğlu’nun ilk baskısı 1966 yılında yapılan Harput Âhengi adlı eseri, bu yüzden üzerinde durulması gereken kıymetli bir çalışma. Elazığ folkloruna ve edebiyatına ömrünü adayan Memişoğlu’nun bu kültür araştırması, yaşadığımız şehrin hafızasını tanımak isteyenlere bir kapı aralıyor.

Kitabın adını düşündüğümde bile zihnimde Harput’un sesi uyanıyor. Birbirine eklenen hatıralar, eski sohbetler, yıllar geçse de söylendiğinde içimizi titreten türküler…

Memişoğlu’nun emeğini düşünürken aklım hep o zamana gidiyor. İnsanların yaşayıp geçtiği, belki kendilerinin bile üzerinde durmadığı şeylerin kıymetini fark edebilmek kolay mıydı? Herkesin alıştığı bir sesin günün birinde susabileceğini düşünüp onu geleceğe taşımaya çalışmak…

Bugün bir bilgiye ulaşmak için birkaç saniye yetiyor. Fakat önümüzde duran bilginin bize nasıl ulaştığını ne kadar düşünüyoruz? Bir kitabın sayfasını çevirirken, o sayfaya gelinceye kadar verilmiş emeği hissedebiliyor muyuz?

Harput musikisini dinlediğimde, bu sorular zihnimde dönüp duruyor. Çünkü bazen bir ezginin ilk notalarıyla bile bulunduğum yerden uzaklaşıyorum. Çocukluğumdan bir oda beliriyor gözlerimin önünde. Bir büyüğümün yüzü, çoktan dağılmış bir aile sofrası, akşamın ilerleyen saatlerinde koyulaşan bir sohbet…

Aynı türküyü dinleyen başka biri de kendi geçmişine dönüyordur belki. Benim hatırladığım yüzü o tanımıyor; onun özlediği evi ben hiç görmedim. Ama bir yerde seslerimiz, ruhlarımız birleşiyor. Birlikte söylediğimiz sözler, ayrı ayrı yaşadığımız hatıraları aynı şehrin içinde buluşturmuyor mu?

Fakat zaman ilerliyor. Evler boşalıyor, sokaklar değişiyor, o sohbetlerin sahipleri birer birer aramızdan ayrılıyor. Geride kalanların geçmişle bağını sürdürebilmesi için işte tam bu noktada birilerinin elini uzatması gerekiyor.

Fikret Memişoğlu’nun emeğinde tam da bunu, o uzanan eli görüyorum.

Bu seriyi yazarken zaman zaman durup kendime soruyorum: Elazığ’ı sevdiğimi söylüyorum; peki onu tanımak için ne yapıyorum? Her gün geçtiğim sokaklarda kimlerin izleri var? Adını duyduğum insanların hayatlarına ne kadar yakınım? Şehrimin edebiyatına, musikisine, geçmişine ne kadar vakit ayırıyorum?

Bu soruların karşısında verecek uzun cevaplarım olmuyor her zaman. Bazen bilmediğim bir isimle karşılaşıyor, bazen varlığından haberdar olmadığım bir eser öğreniyorum. Seviniyorum ama içim de burkuluyor. Bunca zaman yanı başımda duran bir zenginliğe ne kadar geç dönüp baktığımı düşünüyorum.

Sonra öğrenmeye devam etmenin verdiği sevinç ağır basıyor. Bir insanın hayatı şehrimin kültürüyle geçmişiyle önüme seriliyor.

Yazının başında hayalimde araladığım o eski evin kapısını düşünüyorum yeniden. Az önce sessiz duran odalara şimdi bir türkü yayılıyor sanki. Birileri oturmuş sohbet ediyor, bir başkası unuttuğu sözü yanındakine soruyor. Açık pencereden sokağa insan sesleri taşıyor.

Geçmişi bütünüyle geri getiremeyeceğimizi biliyorum. Yine de şehrimin hafızasının izini sürdükçe, geçmişte yaşamış insanların hayatlarına yaklaşıp hikayelerini köşeme taşıdıkça o evin kapısı biraz daha aralanıyor. İçeriden gelen sesleri daha iyi duyuyor, o insanları kendime daha yakın hissediyorum.

Ve o kapının ardında bizi karşılayacak bir ses, okuyacak bir hatıra bulabilelim diye ömründen zaman ayıran Fikret Memişoğlu’nu düşünüyorum. Yıllar önce gösterdiği özen, bugün benim bu satırları yazmama vesile oluyor. Onun koruyup bize ulaştırdıklarını şimdi bir başkasına anlatabilmek, içimdeki teşekkürün en güzel karşılığı gibi geliyor bana.