Beyin sisinin görünmez faili: Glikasyon ve zihinsel paslanma

Tüm okurlarımıza yeni hafta sonundan selamlar olsun, hafta sonunuz keyifli, yeni haftanız huzur dolu geçsin şimdiden.

Hava iyiden iyiye sertleşti. Kartepe’nin eteğinde ayaz yüzünüze vururken, insan sabah o sıcacık yataktan çıkıp kendini o meşhur İzmit trafiğine nasıl atıyor gerçekten çok zor. Ofise varıp masaya oturduğumuz o ilk saatte, ellerde kahve mug'ı ama beyin hala uykudaysa, bilin ki içeride çok başka bir kimyasal savaş dönüyor.

Bugün lafı hiç uzatmayacağım; doğrudan masaya yatıracağımız mesele şu: Gün boyu kafanızda taşıdığınız o "beyin sisi" (brain fog) ve anlamsız zihinsel yorgunluk aslında neyin eseri?

Herkes yorgunluğun faturasını yoğun iş temposuna, toplantı üstüne toplantıya ya da uykusuz gecelere kesiyor. Tabii ki bunlar etkili ama asıl katil, gün içinde hücrelerimize soktuğumuz o sessiz zehir: Glikasyon.

Şeker Hücreleri Nasıl Karamelize Eder?

Gelin olaya laboratuvar gözüyle bakalım. Vücudunuza aldığınız o işlenmiş, basit karbonhidratlar ve şekerler kana hızla karıştığında, kan şekeriniz bir lunapark treni gibi aşağı yukarı oynamaya başlar. İşte o serbest kalan şeker molekülleri gidip vücuttaki proteinlere ve lipitlere yapışır. Biz tıp dilinde bu reaksiyona glikasyon diyoruz.

Daha somut bir örnek vereyim: Tıpkı tavuk etini tavada mühürlediğinizde dışının karamelize olup sertleşmesi gibi, glikasyon da damarlarınızı, eklemlerinizi ve beyin hücrelerinizin zarını içeriden "karamelize" eder, esnekliğini bitirir. Hücreler şekerle adeta glase olurken, nöronlar arası sinyal iletimi yavaşlar.

İşte öğleden sonra saat 3-4 gibi masada başınız düşerken yaşadığınız o ani tıkanıklık, kelimeleri bulamama hali ya da projeye odaklanamama krizleri var ya... Hepsi bu hücresel karamelizasyonun, yani glikasyonun eseridir.

Şekerle Beslenen Beyin, Zihinsel Olarak Körelir

Masa başında oturup sürekli şekerli gıdalarla, bisküvilerle ya da "enerji versin" diye içilen o tatlı içeceklerle ayakta durmaya çalışmak, bitmiş bir arabanın deposuna litrelerce su dökmekten farksızdır. Birkaç kilometre gidersiniz ama motoru tamamen kilitlersiniz.

Beynimiz, vücut ağırlığımızın küçük bir yüzdesini kaplasa da aldığımız enerjinin dörtte birini harcar. O yüzden glikoz regülasyonu bozulduğunda ilk havlu atan organ beyindir.

Çözüm Masada Değil, Disiplinde

Depodaki bu glikasyon yükünü temizlemenin tek yolu vardır: Beslenmedeki o şeker sarmalını kırmak ve kasları iradeyle çalıştırarak glikozun hücrelere doğru yoldan, yani insülin hassasiyetiyle girmesini sağlamak.

Hareketsiz kaldığınız ve şekere teslim olduğunuz her gün, kendi zihinsel performansınıza kendi ellerinizle kelepçe vuruyorsunuz.

Haftaya yine yepyeni bir gerçekle karşınızda olacağım. O zamana kadar kendinize ve hücrelerinize iyi bakın.

MSc.